Γράφει ο Ηλίας Αθ. Καραθάνος


Σαν σε φέρει ο δρόμος στο κέντρο της πολύβουης πρωτεύουσας, λίγα μόλις μέτρα από την πλατεία Συντάγματος, πίσω από το Μέγαρο του Μαξίμου, στη οδό Στησιχόρου 6, θα αντικρίσεις το εκκλησάκι των Παμμεγίστων Ταξιαρχών που λειτουργεί κατ’ εξακολούθηση, από το έτος 1857 μέχρι σήμερα, εκεί όπου άλλοτε ήταν το Αμαλίειο Ορφανοτροφείο Θηλέων.

Και μπορεί ένα αιώνα μετά, δηλαδή το έτος 1959, το Ορφανοτροφείο να κατεδαφίστηκε και να έχει εγκατασταθεί στο Μαρούσι, το εκκλησάκι όμως διασώθηκε από την μανία της τσιμεντοποίησης, χάρη στις γενναίες προσφορές των πιστών και μαζί του ένα καλά φυλαγμένο «μυστικό» από τα ένδοξα χρόνια του Αγώνα του Γένους, της Ελληνικής Επανάστασης, στα οποία όλοι μιλούσαν για τον «Μεγάλο Αρχηγό!

Στη δεξιά πλευρά της Εκκλησίας, στο βάθος πριν από το αναλόγιο, είναι μια καλλιτεχνική, φωτιζόμενη προθήκη, με το οικόσημο της οικογένειας των Υψηλάντηδων, και μέσα σ’ αυτή, δυο λήκυθοι (αγγεία), με πάρα πολύ ωραία διακόσμηση

Μπροστά στην προσθήκη, μια επιγραφή διαφωτίζει τον Χριστιανό – επισκέπτη: «Οι καρδιές του Αλέξανδρου και Γεωργίου Υψηλάντη». Είναι σίγουρο ότι μερικοί δεν γνωρίζουν καλά την ιστορία του Αλέξανδρου Υψηλάντη του μονόχειρα πρίγκιπα και της οικογένειάς του, που είχε τεράστιες διαστάσεις στην αναπτέρωση του φρονήματος της Ρωμιοσύνης.

Επιπλέον δεν κατέχουν καλά, το πώς βρέθηκαν εκεί οι καρδιές. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης υπήρξε αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας, ακραιφνής αρχηγός και μοναδικός ηγέτης του άνισου αγώνα του 1821 για την αποτίναξη του βάρβαρου τουρκικού ζυγού και σύγχρονη απελευθέρωση κι απολύτρωση των Ελλήνων, υπόδουλους σε μια πολύχρονη σκλαβιά.

Γεννήθηκε Στην Κωνσταντινούπολη κι ανδρώθηκε στη Ρωσία. Πολέμησε στη Μολδοβλαχία, πέθανε στη Βιέννη κι εξέφρασε σαν τελευταία του επιθυμία, η καρδιά του να μεταφερθεί στην Ελλάδα, «να τη δει» για πρώτη φορά, αφού ζωντανός, δεν πρόλαβε να πραγματοποιήσει την απόφασή του.

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, κηρύσσει την επανάσταση, στο Ιάσιο, στις 24 Φεβρουαρίου του έτους 1821, με το σύνθημα: «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος». Ο αδερφός του, Δημήτριος «έχει την τύχη» να πολεμάει στην Ελλάδα κι είναι αυτός που έδωσε την τελευταία νικηφόρο μάχη κατά των Τούρκων στην Πέτρα Βοιωτίας, το έτος 1829.

Τα δύο άλλα αδέρφια του, Γεώργιος και Νικόλαος, επικεφαλής του Ιερού Λόχου, φυλακίζονται για επτά χρόνια, μαζί με τον Αλέξανδρο, ως από κοινού διέγειραν τον λαό εις στάση, την οποία πραγματοποίησαν κιόλας.

Η σπουδαία μάνα, Ελισάβετ Υψηλάντη, προέβη σε θυσίες προς χάρη των παιδιών τους, πουλώντας και το μοναδικό οίκημά της για τις ανάγκες στέγασης της οικογένειάς της, Αρχοντικό της. Με το αντίτιμο της πώλησης αυτής της οικοδομής του Κιέβου, αντιμετώπισε τα έξοδα περίθαλψης στα τραύματα των παιδιών της από τις μάχες και τις κακουχίες του πολέμου, τον καθημερινό βιοπορισμό, τις πολλές φυλακίσεις, λύτρα και δικαστικά έξοδα.

Όταν της μητέρας κάποτε υποβλήθηκε η παρακάτω ερώτηση: «Πώς θα μπορούσε αυτή, μια πριγκίπισσα, να ζήσει, ως φτωχή κι ανεχή ζωή», έδωσε την εξής απάντηση: «Περιμένετε να λυπηθώ τα κτήματα και τα ρούβλια (υλικά στοιχεία που εμπνέουν την υλόφρονη τακτική), όταν έχω δώσει τέσσερα για χάρη την ανάσταση της πατρίδας.

Βασιλιάς στην Ελλάδα την εποχή εκείνη, ήταν ο Όθωνας, νυμφευμένος, με την επίσης Βαυαρή, Αμαλία. Ο αδελφού του Αλέξανδρου, Γεώργιος Υψηλάντης ζητά αρμοδίως από τον ανώτατο άρχοντα της Ελλάδας, τον Βασιλιά Όθωνα, να του επιτρέπει να φέρει την καρδιά του αδερφού του, Αλέξανδρου στην Ελλάδα.

Το αίτημα της μεταφοράς της καρδιάς του Αλεξάνδρου από τα ξένα χώματα στην Ελλάδα, έγινε ασμένως αμέσως αποδεκτό από τον Βασιλιά της Ελλάδος και στις 3 Απριλίου 1843 ήρθε η καρδιά στην Πατρίδα. Με ανάλογες τιμές, ισάξιες του αναστήματος του ασύγκριτου ήρωα, τοποθετήθηκε αρχικά σε πολύτιμη χρυσή θήκη, στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό της Αθήνας, που τότε ήταν ο Ναός της Αγίας Ειρήνης επί της οδού Αιόλου.

Το 1854 στην Αττική, εμφανίστηκε μια λοιμική νόσος χολέρα), που αποδεκάτισε τον πληθυσμό της Αθήνας, αφήνοντας εκατοντάδες ορφανά, αβοήθητα κι απροστάτευτα παιδιά. Με πρωτοβουλία της Μαρίας Υψηλάντη, συζύγου Γεωργίου Υψηλάντη, και με τη συμπαράσταση της Βασίλισσας Αμαλίας, ανεγέρθηκε το «ΑΜΑΛΙΕΙΟ ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟ» και στον ίδιο χώρο, ακριβώς δίπλα, το εκκλησάκι των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, Μιχαήλ και Γαβριήλ, που φιλοξενεί με μέριμνα της Μαρίας Υψηλάντη.

Για πολλά χρόνια, χωρίς να είναι γνωστό αυτό το περιστατικό με την καρδιά, σε κανέναν, παρά μόνον εισχώρησε στην εμπιστοσύνη του εφημέριου του οικείου Ιερού Ναού των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, Μιχαήλ και Γαβριήλ. Μόνον γι’ αυτόν συμπέρανε ότι άξιζε να διαφυλάξει το «μυστικό» των καρδιών των Υψηλάντηδων.

Η ταρίχευση της καρδιάς σημαντικών προσώπων, ήταν μέθοδος ιδιαίτερα διαδεδομένη στην Ευρώπη, κατά τον 19ο αιώνα. Η τάση αυτή εδώ ήταν δηλαδή ξενόφερτη κι αύξανε την ξενομανία, σαν μία εύχρηστη μέθοδος διατήρησης της μνήμης. Σ’ αυτή την υλοποίηση συνέτεινε το βασιλικό βαυαρικό στοιχείο στη χώρα μας.

Ας σημειωθεί ο χώρος που φυλάγονται οι εν λόγω καρδιές είναι, όπως εξάλλου και παραπάνω τονίστηκε, ο Ιερός Ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, ανακαινισμένος και διατηρημένος καλά, στην Αθήνα, στο προαύλιο του Αμαλίειου Ορφανοτροφείου. Εξωτερικά στη θήκη εικονίζονται δύο Ωραίες Πύλες, με τα παράπορτα. Επομένως βλέπουμε άλλο ένα τρόπο, σύνδεσης Έθνους κι Εκκλησίας μας, τόσο ως θεματοφύλακα του ηρωισμού, όσο κι ως πηγή άντλησης διακοσμητικής τεχνικής.

Σήμερα, σαν σε φέρει ο δρόμος εκεί να προσκυνήσεις και ν’ ανάψεις ένα κεράκι, να θυμηθείς μ’ ευγνωμοσύνη, όλους τους αληθινούς ήρωες-ηγέτες, οι οποίοι πρόθυμα ανέβηκαν στο βωμό της εθνικής θυσίας.

Δεν δίστασαν να θυσιάσουν τίτλους ευγενείας, πανάκριβες περιουσίες, την προσωπική ελευθερία, αυτή την ίδια τη ζωή τους. Όλα προς χάρη το μεγαλείο της πατρίδας και των συμπατριωτών,, καθώς το χρέος των ηγετών, έναντι των απλών πολιτών είναι πιο μεγάλο.

Ας στοχαστεί κανείς, προκειμένου να εμπνευστεί, απ’ τους θαυμάσιους στίχους του ποιητή: «Αδέλφια, περνώντας τον δικό σας Προύθο, θυμιάζετε τον Αλέξανδρο Υψηλάντη» Μέσα στην καρδιά του κρατάει για πάντα την Ελλάδα. Βλέποντας αυτή, καλούμαστε κι εμείς προς μίμηση.