Του Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Ένα σπουδαίο εκδοτικό γεγονός, με μεγάλη εκκλησιαστική και εκκλησιολογική σημασία συνέβη το σωτήριο έτος 2014. Συγκεκριμένα μετά από προσπάθειες, που διήρκησαν περίπου δυόμιση χρόνια, εκδόθηκε στην Ορθόδοξη ελληνική υμνογραφική γλώσσα ο Παρακλητικός Κανόνας στο Άγιο Πνεύμα του Οσίου και θεοφόρου πατρός ημών Μαξίμου του Γραικού.

Το έργο είναι συλλογικό και η έκδοση έγινε «προνοία, κόποις και συνδρομή», του πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου, Καθηγητού Χημικού, και της Πρεσβυτέρας Χαρούλας Τσουλιάη, καθηγήτριας φιλολόγου (Άρτα 2014).

Ο ακριβής τίτλος του έργου είναι: «Αγίου Μαξίμου του Γραικού - Κανών Παρακλητικός εις το Θείον και Προσκυνούμενον, Πανάγιον και Παράκλητον Πνεύμα».

Αν και μεγάλο μέρος του Αρτινού λαού αγνοεί το παραπάνω γεγονός, λόγω εσκεμμένων εμποδίων, εν τούτοις το έργο αυτό έχει καταχωρηθεί στην Εθνική Βιβλιοθήκη με ISBN 978-960-93-6214-6 και βρίσκεται όχι μόνο στις βιβλιοθήκες Ελληνικών Πανεπιστημιακών ιδρυμάτων αλλά και ξένων (Ρωσικών, Αμερικανικών και άλλων) καθώς επίσης και στις βιβλιοθήκες Αγιορείτικων Μονών και κελιών. Επίσης αναγνωρισμένου κύρους Πανεπιστημιακοί διδάσκαλοι δημοσίευσαν αξιόλογες κριτικές για το έργο αυτό. (Μερικές δημοσιεύονται παρακάτω).

Ήδη τα αντίτυπα της πρώτης έκδοσης εξαντλούνται και ετοιμάζεται δεύτερη έκδοση με νέα επί πλέον στοιχεία. Η συγκεκριμένη έκδοση του Παρακλητικού Κανόνα στο Πανάγιο Πνεύμα έχει πολύ μεγάλη σημασία και για τους παρακάτω κυρίως λόγους.

Α. Είναι ο μοναδικός Παρακλητικός Κανόνας προς το Πανάγιο Πνεύμα, που υπάρχει στην Εκκλησιαστική υμνογραφία και Γραμματεία.. Ο Άγιος Μάξιμος ο Γραικός είναι ο πρώτος που συνέθεσε, ως μοναχός στη Μονή Βατοπαιδίου, Παρακλητικό Κανόνα στον Τίμιο Πρόδρομο, αλλά και ο πρώτος που συνέθεσε παρακλητικό κανόνα στο Πανάγιο Πνεύμα, ως έγκλειστος στη Μονή Βολοκολάμσκ.

Β. Το υμνογραφικό κείμενο δίνεται για πρώτη φορά στο Χριστεπώνυμο πλήρωμα στην ελληνική ορθόδοξη υμνογραφική γλώσσα, για προσευχητική χρήση, μετά από 462 χρόνια από τη σύνθεσή του στη ρωσοσλαβονική.

Για την έκδοση του συλλογικού έργου συνεργάστηκαν:

Α.Ο Μητροπολίτης Κυρήνης Αθανάσιος, Έξαρχος του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στην Ρωσία.

Β. Ο Μητροπολίτης Κυθήρων κ.κ. Σεραφείμ.

Γ. Ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, στο τμήμα Ελληνικών σπουδών κ. Βλάσιος Σαββίδης.

Δ. Ο Υμνογράφος και καθηγητής Αγιολογίας, Αντ. Μάρκου.

Ε. Ο πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου και η πρεσβυτέρα φιλόλογος, Χαρούλα Τσουλιάη.

ΣΤ. Ο Μουσικοδιδάσκαλος και πρωτοψάλτης, Γεώργιος Χρονόπουλος.

Σύντομα ιστορικά στοιχεία για τον κανόνα και την διαδικασία της έκδοσής του

«Ο Κανών εις το Άγιον Πνεύμα - γραφείς αρχικώς κατά την πρώτη φυλάκισή του στην Μονή Βολοκολάμσκ υπό του εγκλείστου Μοναχού Μαξίμου, κάτω από πολύ αυστηρές συνθήκες, με κάρβουνο στον τοίχο του κελλίου του στην ελληνική γλώσσα, μετά την απελευθέρωσί του και την εν τω μεταξύ εκμάθηση της Ρωσικής γλώσσης, μεταγλωττισθείς στην Ρωσική του μορφή – είναι πρωτότυπος και περισπούδαστος διά τα υψηλά θεολογικά του νοήματα...» (Από τον πρόλογο του Μητροπολίτη Κυθήρων κ. Σεραφείμ)

Η μετάφραση του κειμένου από τη Ρωσοσλαβονική στη νέα ελληνική γλώσσα έγινε από ειδικό μεταφραστικό κέντρο. Ο έλεγχος της μετάφρασης έγινε από Ρώσους Ελληνιστές καθηγητές «προνοία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κυρήνης κ.κ. Αθανασίου» μετά από παράκλησή μας και η μετατροπή του νεοελληνικού κειμένου στην Ορθόδοξη υμνογραφική γλώσσα είναι έργο του καθηγητή και υμνογράφου κ. Αντωνίου Μάρκου στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του Κέντρου Αγιολογικών μελετών «Όσιος Συμεών ο μεταφραστής».

Ο μουσικολογικός έλεγχος του Κανόνα έγινε από τον Πρωτοψάλτη και Μουσικοδιδάσκαλο κ. Γεώργιο Χρονόπουλο και η φιλολογική επιμέλεια των κειμένων έγινε από την πρεσβυτέρα Χαρούλα Τσουλιάη, καθηγήτρια φιλόλογο.

Απάνθισμα των κριτικών της παραπάνω έκδοσης

Α. Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κυθήρων κ.κ. Σεραφείμ, που προλογίζει το βιβλίο σημειώνει:

« …Τόσον η επανασύνθεσις του αρχικού Κανόνος, όσον και η σύνθεσις του προσφάτου, αποτελούν πνευματικά επιτεύγματα εις δόξαν του Ευλογητού Θεού και του Προσκυνητού Αγίου Πνεύματος. Η αποκατάστασις του Κανόνος του Αγίου μετρικώς και τονικώς, παρά τας δυσχερείας του πράγματος, θεωρείται λίαν φιλότιμος και επιτυχής».

Β. Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Μεταλληνός (Απόσπασμα).

Πρόκειται για μια καλαίσθητη έκδοση, αλλά το περιεχόμενο του βιβλίου είναι ακόμη σημαντικότερο, έχει δε και μεγάλη ιστορική σημασία. Είναι ο μοναδικός Παρακλητικός Κανόνας προς το Πανάγιο Πνεύμα, που υπάρχει στην ορθόδοξη εκκλησιαστική Υμνογραφία. Συνετέθη από τον άγιο Μάξιμο τον επικαλούμενο Γραικό (± 1470 - 1556). (Μαζί με τον αείμνηστο π. Ιωάννη Ρωμανίδη θα προτιμούσα το επίθετο Αγιορείτης).

…Το βιβλίο είναι εκδοτικά χάρμα οφθαλμών, το συνιστούμε δε εκθύμως δια την μεγάλη και ουσιαστική προσφορά του από πλευράς όχι μόνον υμνογραφικής, αλλά και θεολογικοϊστορικής (Σημείωση: Η βιβλιοκρισία δημοσιεύτηκε στον Ορθόδοξο Τύπο - Φ. 2050/19.12.2014.)

Γ. Ιερομόναχος Εφραίμ Κυκκώτης, Ιερά Μονή Κύκκου - Κύπρος (10 Νοεμβρίου 2014)

«….Η ιδέα αρίστη και η υλοποίηση επιτυχημένη. Ο χαιρετισμός του συμμοναστού μου Σεβ. Κηρύνης κ. Αθανασίου (Κυκκώτη), ο πρόλογος του Σεβ. Κυθήρων κ. Σεραφείμ, τα εισαγωγικά κείμενα του καθηγητή κ. Βλασ. Σαββίδη, το ιστορικό του κανόνα και ο θεολογικός σχολιασμός και τέλος τα εξαίσια υμνογραφήματα του καλού μας ποιητού κ. Α. Μάρκου, όλα αυτά ενωμένα με την αγάπη προς τον Θείο Παράκλητο και δεμένα με τις ευχές του Αγίου Μαξίμου, έδωσαν ένα αριστούργημα.

Δόξα τω Θεώ, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που παράγουν έργο για τον Χριστό μας, την Εκκλησία Του και τον λαό Του. Εμείς οι ταπεινοί αγκαλιάσαμε το βιβλίο και το έχουμε στην καθημερινή μας προσευχή…».

Δ. Ιερό Ησυχαστήριο Τιμίου Προδρόμου - Ακριτοχώρι Σερρών (18/12/2014)

«…Η έκδοση έρχεται να συμπληρώσει ένα σημαντικό κενό. Με το παρόν πόνημα αποδίδετε δόξα και ευχαριστία στο Θεό εκ του Οποίου «παν δώρημα τέλειον» και ταυτόχρονα σεβασμό και τιμή στον Άγιό Του, καταδεικνύοντας την ευλάβεια και την αφοσίωσή σας προς τον ομόπατρι και πολύαθλο Άγιο, τον εν εσχάτοις αναδειχθέντα διδάσκαλο της Εκκλησίας μας. Μακαρίζουμε και επαινούμε διότι πρωτίστως η πρωτοβουλία σας αυτή αποβαίνει εις δόξαν του Προσκυνητού Πνεύματος, ενώ η αξιομίμητη και άξια συγχαρητηρίων προσπάθειά σας θα συμβάλλει στο να γίνει πιο γνωστός ο Όσιος, ο φωτιστής των Ρώσων, προς ευεργεσίαν, ενίσχυσιν και παρηγορίαν των απάντη ευρισκομένων τέκνων του…».

Ε.Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ετνακ. Χρυσόστομος

«… Ατυχώς ο αγ. Μάξιμος ο Γραικός δεν είναι ευρέως γνωστός στην Ελλάδα. Ως εκ τούτου αυτό το έργο, όμορφα τυπωμένο και διακοσμημένο με ευάριθμες εικόνες, συντελεί στη γνώση του Αγίου και του έργου του στη γενέτειρά του. Για τον σκοπό αυτό ο τόμος περιέχει ένα πολύ ακριβές και διαφωτιστικό Εισαγωγικό Σημείωμα του Βλασίου Σαββίδη, ομοτίμου Καθηγητού του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, το οποίο περιέχει έναν εκτεταμένο Βίο του Αγίου Μαξίμου και σχόλια στον ίδιο τον Κανόνα.

Δύο δημοφιλείς Έλληνες συγγραφείς, ο Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου, Χημικός και Κληρικός της επισήμου Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ελλάδος, και η σύζυγός του Πρεσβυτέρα Χαρούλα Τσουλιάη, Φιλόλογος, εμπνεύσθηκαν, συνέθεσαν και εξέδωσαν αυτό τον τόμο. Ο π. Δημήτριος συνεισέφερε (στην έκδοση), ένα εξαιρετικό τμήμα του βιβλίου, το οποίο περιέχει ιστορικές, φιλολογικές και θεολογικές εκτιμήσεις του Κανόνος, όπως επίσης και ένα συγκινητικό εγκώμιο στον αγ. Μάξιμο, βασισμένο σε κείμενα του Γέροντος Ιωσήφ του Βατοπεδινού, ο οποίος θεωρούσε τον Άγιο - όπως ο π. Δημήτριος τονίζει με έμφαση, εναντιούμενος στους αστήρικτους, αλλά συχνούς ισχυρισμούς, ότι ο Άγιος ήταν φορέας του Δυτικού Ουμανισμού στη Ρωσική Ανατολή - έναν Απόστολο του Αγίου Όρους και των ησυχαστικών του παραδόσεων, τις οποίες κληροδότησε στη Ρωσική γη.

Κατά τον Γέροντα Ιωσήφ, ο αγ. Μάξιμος ήταν - μεταξύ άλλων - ένας ασκητής Μάρτυρας, ένας φωτισμένος διδάσκαλος της Ορθοδοξίας, ένας κάτοχος της υπομονής και της ταπεινώσεως, ένας άνθρωπος της αγάπης και της συγχωρήσεως, στολισμένος και με αναρίθμητες άλλες αρετές….

…Τό βιβλίο συνολικά εἶναι μία πολύ ἐμπνευσμένη ἔκδοση. Το συνιστῶ σέ ὅλους τούς ἑλληνόφωνους ἀναγνώστες μας καί σέ ὁποιονδήποτε ἔχει δυνατότητα ἀναγνώσεως ἑλληνικῶν ἐκκλησιαστικῶν κειμένων.»

(Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης ῎Ετνα κ. Χρυσόστομος (κατὰ κόσμον Ἰωάννης Γκονζάλεζ δε Ἰτουρριάγα Ἀλεξόπουλος), γεννήθηκα στην Καλιφόρνιατῶν Η.Π.Α. ἐν ἔτει 1943.Είναι πτυχιούχος ῾Ιστορίας, ᾿Ορθοδόξων Σπουδών και Ψυχολογίας εκ του Πανεπιστημίου της Καλιφορνίας, του «Κέντρου ᾿Ορθοδόξων Παραδοσιακών Σπουδών» και του Πανεπιστημίου του Πρίνστον, όπου και συνεπλήρωσε την Διδακτορικήν αυτού Διατριβήν. ῎Εχει διδάξει εις τα Πανεπιστήμια της Καλιφορνίας και του Άσλαντ, εις το Θεολογικόν Σεμινάριον του Άσλαντ και εις το Θεολογικόν ᾿Ινστιτούτον της Ουψάλης Σουηδίας, διετέλεσε δε «ειδικός ερευνητής» εις την Θεολογικήν Σχολήν του Χάρβαρντ, εις το Πανεπιστήμιον της ᾿Οξφόρδης και εις το Πανεπιστήμιον της Ουάσινγκτων).

ΣΤ. Καθηγητής Βλάσιος Σαββίδης, ομότιμος καθηγητής του Ca.S.University στη Σχολή Ελληνικών σπουδών του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, στην έδρα της Κλασσικής Φιλολογίας

«…Το υπό παρουσίασιν νέον έργον του αγαπητού συναδέλφου, εδικαίωσεν πλήρως τας προσδοκίας μας. Πρόκειται περί έργου μεγάλου, διότι επέτυχεν εις την προσπάθειαν της μεταφοράς του ασκητικού πνεύματος, του μοναχικού ήθους, του γλαφυρού ύφους και της θεολογικής σκέψεως του πρώτου ποιητού του αγ. Μαξίμου του Γραικού. Μάλιστα ο Κανών, αποτελούμενος εις την νέαν του μορφήν από δύο νέους Κανόνας, αναδεικνύει τον μεγάλονβαθμόν δυσκολίας του εγχειρήματος.

Το υμνογραφικόν έργον του συναδέλφου Αγιολόγου και Υμνογράφου, διακρίνεται γενικώς διά την κομψότητα του ποιητικού λόγου, την πυκνότητα των νοημάτων, την ευρηματικότητα των ιδεών και την εν συντομία περιεκτικότητα (η οποία είναι το κύριον - κατά την γνώμην μου - χαρακτηριστικόν του).

Ο συγκεκριμένος παρακλητικός Κανόνας κλείνει με μια προσευχή προς το Πανάγιο Πνεύμα,τμήμα της οποίας δημοσιεύουμε στην συνέχεια.

ΕΥΧΗ ΕΙΣ ΤΟ ΠΑΝΑΓΙΟΝ ΠΝΕΥΜΑ

Δέχου Δέσποτα, Πανάγαθε Παράκλητε, μοναδική Αγία και προσκυνουμένη και ομοούσιος και αδιαίρετος Τριάς, την πενιχράν ταύτην παράκλησιν, ην ηυδόκησαςπροσφέρειν Σοι, άνθρωπος αμαρτωλός και κατακεκριμένος και συγχώρησόν μοι τα παραπτώματα, τα εκούσια και τα ακούσια.

Εκ των κρυφίων μου καθάρισόν με και εκ των προς εμέ αλλοτρίων, ελέησον τον δούλον Σου. Ευδόκησον επ’ εμοί τω αμαρτωλώ και ελεεινώ και την αδύναμονψυχήν μου επίσκεψον διά της Σης χάριτος και θεράπευσον την συντριβήν αυτής.

Ελέησόν με Δέσποτα, Παράκλητε Θεέ, ελέησόν με· αγίασόν μου την ψυχήν και το σώμα· φώτισόν μου τον νούν και την διάνοιαν· κάθαρον το εμόν συνειδός από πάσης ακαθαρσίας, από λογισμών ρυπαρών, από προφάσεων πονηρών, από νοήσεων Σε υβριζόντων, από πάσης υπερηφανείας και οιήσεως και επάρσεως, αλαζονείας τε και θράσους και υπεροψίας, σατανικής ταλαντεύσεως, φαρισαικής υποκρισίας και από πάσης αχρείας και πονηράς συνηθείας. Από πάντων τούτων απάλλαξόν με εντελώς, Δέσποτα Κύριε, διά της χάριτος του δεδοξασμένου Σου ονόματος.

Δώρισαί μοι μετάνοιαν αληθή, καρδίας συντριβήν, ταπείνωσιν, πραότητά τε και ησυχίαν· πάσαν ευσέβειανχριστιανικήν, κατανόησίν τε και τέχνηνπνευματικήν και πάσαν σύνεσιν, εν ευχαριστία και υπομονή τελουμένην.

Ω Θεέ, διά της χάριτος της δόξης του ονόματός Σου, εισάκουσόν μου του αμαρτωλού δεομένου Σου και αξίωσόν με τον υπόλοιπον της αθλίας ζωής μου χρόνον, εν μετανοία γνησία διελθείν, μετά πάσης ταπεινώσεως, αγνότητος και πνευματικής εγκρατείας.

Διατήρησόν με, Δέσποτα, εν τη Ορθοδόξω Ομολογία της προς Σε Πίστεως, ιν’ αξιωθώ εν πάσαις ταίς ημέραις της ζωής μου υμνείν Σε, ευλογείν Σε και δοξάζειν Σε λέγων: Άγιος ο Θεός, ο Πατήρ ο Άναρχος· Άγιος Ισχυρός, ο Υιός Αυτού ο Συνάναρχος· Άγιος Αθάνατος, το Πνεύμα το Άγιον, το εκ του Πατρός εκπορευόμενον και εν Υιώαναπαυόμενον· Τριάς Αγία δόξα Σοι.

Δόξα Σοι Αγία Τριάς ομουσία, ζωοποιέ και αδιαίρετε· πάντων ένεκα δόξα Σοι…