Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου (εκπαιδευτικός)

Β.Η μαζική φυγή του χριστεπωνύμου πληρώματος μετά την τελετή της Αναστάσεως.

Πολλοί Νεοέλληνες έχουν μια συνήθεια να παρακολουθούνε την τελετή της Ανάστασης και στη συνέχεια να φεύγουν από την εκκλησία, χωρίς να παρακολουθούμε τον Αναστάσιμο Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία. Το φαινόμενο αυτό αποτελεί ακόμα μια απόδειξη της θρησκευτικής παρακμής των νεοελλήνων, που έρχεται σαν αποτέλεσμα της έλλειψης στοιχειώδους κατήχησης.

Αλλά ας δούμε τι ακριβώς συμβαίνει. Η προσέλευση στις εκκλησίες για την «Ανάσταση» το Σάββατο του Πάσχα γίνεται περίπου μεταξύ 11.30 μ.μ. – 11.50 μ.μ. Η «Ανάσταση» γίνεται τα μεσάνυχτα και σε 10 το πολύ λεπτά οι εκκλησίες και οι υπαίθριοι χώροι τους έχουν σχεδόν αδειάσει από τον κόσμο. Έτσι, για την οικονομία της συζήτησης μπορούμε να θεωρήσουμε ότι μένει για την ολοκλήρωση της «Ανάστασης» περίπου το 10% των εκκλησιαζόμενων.

Ο Γέροντας Δοσίθεος περιγράφει ως εξής αυτή την απαράδεκτη πρακτική.

«…Οι πάντες επείγονται ίνα αναστήσωσι τον Κύριον. Δεδίασι(=φοβούνται) μήπως αργοπορήση εν τω Τάφω και ούτω παραταθή η νηστεία και κρυώση η «μαγειρίτσα».Συνήθως δε βιάζονται οι μη νηστεύσαντες. Αλλά και οι πλείστοι των κληρικών εν τω αυτώ κοσμικώ πνεύματι εισί…»

Ο άρθρογράφος Ν.Τσούλιας γράφει σχετικά:

«Όταν ακόμα και σ’ ένα έλασσον ζήτημα υπάρχει μαζική και ομοιόμορφη συμπεριφορά του λαού, τότε προσφέρεται για μια έστω μικροκοινωνιολογικής απόκλισης θεώρηση. Όταν υπάρχει μια «σκηνή» που γίνεται με μορφή επιδημίας σ’ όλη την ελληνική επικράτεια και επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο χωρίς να υπάρχουν επαρκή ερμηνευτικά εργαλεία για να αιτιολογηθεί, τότε πρέπει να αναρωτηθούμε και να αναστοχαστούμε για κάποια βαθύτερα αίτια εξήγησής του.

Αναφέρομαι για τη μαζική φυγή των νεοελλήνων από τις εκκλησίες προς τα σπίτια τους ή προς τις ταβέρνες αμέσως μόλις ψάλλει το πρώτο «Χριστός Ανέστη» ο παπάς. Πρόκειται για ένα από τα πιο περίεργα γεγονότα της κοινωνίας μας, που δεν μπορούν να προσεγγιστούν με κανένα ορθολογικό τρόπο.

…Γιατί φεύγουμε άρον – άρον από την εκκλησία και δεν καθόμαστε το πολύ μισή ώρα για μια Γιορτή που τη θεωρούμε ως τη μεγαλύτερη της Χριστιανοσύνης; Προφανώς δεν προσεγγίζω το όλο ζήτημα με καμιά θρησκοληπτικής μορφής ματιά αλλά αναζητώ απλά και μόνο μια κάποια φυσιολογική ερμηνεία. Η πρώτη και ίσως και η μοναδική εξήγηση θα μπορούσε να είναι το άγχος μας και η έγνοιά μας για να απολαύσουμε τα φαγητά. Αλλά μπορεί να στέκει αυτό; Ελάχιστοι Έλληνες νηστεύουν τη Μεγάλη Εβδομάδα και όταν λέω νηστεία εννοώ όχι απλά και μόνο τη νηστεία ως προς το κρέας αλλά και ως προς το λάδι. Παλιότερα όταν αναφέρονταν σε νηστεία, εννοούσαν αυτή την εκδοχή και σε κάθε περίπτωση η όλη διατροφή ήταν φτωχή και σε ποσότητα. Μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι τότε η φτώχεια προσφερόταν για την αντίστοιχη προσέγγιση, κάτι που δεν μπορεί να ισχύσει σήμερα. Και απ’ εδώ αρχίζει το νήμα της ερμηνείας να ξετυλίγεται. Έχουμε μετατραπεί σε καταναλωτικές μηχανές. Ζούμε για να καταναλώνουμε! Ανάγουμε το φαγητό σε σκοπό της ζωής. Ο πολιτισμός μας χαρακτηρίζεται πρωτίστως από την ευδαιμονία των υλικών αγαθών και τη διαρκή κατανάλωσή τους. Για ποια νηστεία μπορούμε να μιλήσουμε όταν τη Μεγάλη Εβδομάδα τρώμε καλύτερα και περισσότερο από τις άλλες ημέρες, όταν «ξεκοιλιαζόμαστε» στα θαλασσινά, όταν έχουμε «βαφτίσει» ως νηστήσιμα: τυριά, γάλατα, γλυκά και αύριο και κάποια κρέατα;

Παράλληλα μπορούμε να δούμε και μια ουσιαστική σχέση μας με τη θρησκεία και την εκκλησία. Έχοντας την παραπάνω συμπεριφορά δεν απομειώνουμε ή μάλλον δεν προσβάλλουμε το θρησκευτικό μας φρόνημα αλλά και τον ίδιο τον εαυτό μας; Για ποιο λόγο πάμε στην «Ανάσταση», αφού η σκέψη μας και η πράξη μας είναι χειραγωγημένες από το φαγητό και δεν μπορούμε να «αντέξουμε» ούτε καν μισή ώρα στην εκκλησία; Καταδεικνύουμε ταυτόχρονα και μια έλλειψη στοιχειώδους ευγενικής και πειθαρχημένης συμπεριφοράς που μόνο στα πολύ μικρά παιδιά μπορείς να αιτιολογήσεις.

Προφανώς η όλη στάση μας μπορεί να απορρέει και από μια αίσθηση «απελευθέρωσης» από κάποια δήθεν μορφή καταναγκασμού. Υποτίθεται ότι σεβόμαστε τις παραδόσεις, αλλά θεωρούμε ότι μπορούμε να τις εκσυγχρονίζουμε δηλαδή να τις προσαρμόζουμε πλήρως στο μαζικό καταναλωτικό μας παροξυσμό. Τελικά, η συγκεκριμένη συμπεριφορά του ευτελισμού μιας σημαντικής θρησκευτικής τελετουργίας – που εμείς οι ίδιοι την έχουμε αξιολογήσει ως τη σπουδαιότερη της εκκλησίας μας – προσβάλλει επιπλέον την αξιοπρέπειά μας και τον ορθολογισμό μας.

Αναρωτιέμαι, αν έβλεπε την όλη διαδικασία ένας πιστός ενός άλλου θρησκευτικού δόγματος – και προφανώς δεν εννοώ φονταμενταλιστικής εκδοχής -, τι γνώμη θα αποκόμιζε όχι μόνο για το περιεχόμενο ενός εκκλησιαστικού γεγονότος – πάντα του θεωρούμενου ως του σημαντικότερού μας! – αλλά και για αυτή καθ’ εαυτή την κοινωνική μας συμπεριφορά; Δεν γνωρίζω αλλά εκτιμώ ότι ούτε και οι Καθολικοί και οι Διαμαρτυρόμενοι αντίστοιχοι Χριστιανοί – που έχουν κατακτήσει την κοσμικότητα στο κράτος τους πιο πολύ και από εμάς – δεν θα έχουν αυτή τη μαγική εικόνα στη λατρεία τους αλλά ούτε και θα μπορούν να την κατανοήσουν.

Αναφέρεται συχνά ότι είμαστε λαός που δεν πειθαρχούμε – και εννοούμε στις επιταγές της εξουσίας – και το θεωρούμε αυτό ως πράξη ελευθερίας. Αλλά δεν αναρωτιόμαστε γιατί δεν μπορούμε να σεβαστούμε ό,τι εμείς θεωρούμε σπουδαίο, γιατί δεν αυτοπειθαρχούμε και δεν σεβόμαστε τον ίδιο τον εαυτό μας. Γιατί τελικά αυτή είναι η ερμηνεία, η έλλειψη σεβασμού από τον αξιακό μας κώδικα!(Πηγή.ιστολόγιο Παιδείας εγκώμιον)

Πάντως είναι καιρός και πρέπει να μας προβληματίζει το ότι η ζεστή μαγειρίτσα είναι ισχυρότερη της Θ. Ευχαριστίας, που το εόρτιο τραπέζι του σπιτιού καλύτερο της Αγίας Τράπεζας. Αυτές είναι οι επιλογές των κατά τ’ άλλα συνειδητών χριστιανών που με το πρώτο «Χριστός Ανέστη» φεύγουν ως άλλοι εχθροί Του.. Οι πρακτικές που ακολουθεί η πλειοψηφία των χριστιανών ακουμπούν την ψευδαίσθηση ότι είναι σε καλό δρόμο και όσο αφήνουμε να καλλιεργούνται γίνονται βεβαιότητα σωστού χριστιανού. Δεν ηττάται ο Χριστός, αλλά ο χριστιανός.

Γ.Η Αναστάσιμη Θεία Λειτουργία.

«…Σε αρκετές περιοχές το πως ψάλλεται ο όρθρος και πως τελείται η Θεία Λειτουργία πείραν έχουσι λάβει οι ατυχήσαντες ίνα παρευρεθώσι.

Ο Παπατρέχας του Κοραή ωχριά…Η βία αύτη εις ουδέν ωφελεί. Οι χλιαροί και οι ψυχροί μετά το «διασκορπισθήτωσαν οι εχθροί αυτού» απελεύσονται εν τάχει.Οι εναπομείναντες ουδεμίαν βίαν έχουσι.Νηστεύουσιν επί πεντήκοντα ημέρας δι΄αυτήν την σωτήριον και φωταυγή νύκτα,ίνα κοινωνήνωσι των Αχράντων Μυστηρίων,ίν΄απολαύσωσι την ορθόδοξον υμνολογίαν.Διατί αγνοούμεν αυτούς; » (Τυπικό Αγίου Σάββα σελ.427,430.Σχόλιο Γέροντος Δοσιθέου)

Δ.Η λανθασμένη ερμηνεία του Κατηχητικού Λόγου του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου «…Νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες, ευφράνθητε σήμερον. Η τράπεζα γέμει τρυφήσατε πάντες, ο μόσχος πολύς μηδείς εξέλθη πεινών…»

Πολλοί χριστιανοί ακολουθώντας λανθασμένες συμβουλές ή ακόμα και παρερμηνεύοντας τον Κατηχητικό λόγο του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου που ακούμε στην Αναστάσιμη Λειτουργία, θεωρούν ότι το Μεγάλο Σάββατο το βράδυ μπορούν να μεταλάβουν Σώμα και Αίμα Κυρίου, χωρίς εξομολόγηση και κανόνα. Επί του θέματος αυτού ο Ηγούμενος της Ι.Μ. Προσκυνήματος των Ποιμένων (Βηθλεέμ Ιουδαίας), Αρχιμ. Ιγνάτιος Καζάκος απάντησε ως εξής σε σχετική ερώτηση προσκυνητών.

«…Στο ερώτημά σας, θα απαντήσω όπως θα απαντούσε ο μακαριστός Γέροντας Σεραφείμ, ο πνευματικός της Λαύρας του Αγίου Σάββα, Ερήμου της Ιουδαίας.

Τι θα σας έλεγε λοιπόν;

”Πολύ καλά παιδί μου, πιστεύεις, όπως λες, στο Θεό. Προσεύχεσαι, εκκλησιάζεσαι, αλλά ακόμα δεν έχεις βάλει αρχή; Δεν έχεις βάλει κανόνα στη ζωή σου;

Γιατί; Πότε περιμένεις; Μετά θάνατον; Εκεί που δεν υπάρχει μετάνοια; Γιατί αναβάλλεις; Και γιατί, όπως λες, έχεις καιρό να εξομολογηθείς; Τι σε εμποδίζει;

Ξέρουμε καλά ότι η εξομολόγηση είναι το μυστήριο εκείνο που μας καθαρίζει ψυχικά και που μας συμφιλιώνει με τον Θεό.

Η αμαρτία μας χωρίζει από τον Θεό, έστω και αν κάνουμε εκατό σταυρούς την ημέρα.

Η εξομολόγηση, μας τα φτιάχνει και πάλι με τον Θεό.

Αν έχουμε πράξεις κακές, αμαρτίες που μας χωρίζουν και μας αφορίζουν, απομακρύνουν από το Θεό, πως θα πάμε να ανοίξουμε το στόμα μας και να δεχθούμε το Τίμιο Σώμα και Αίμα του Κυρίου μας;

Και ρωτάς…”Μπορώ να κοινωνήσω, το Μέγα Σάββατο, έστω και αν δεν είμαι έτοιμος και δεν έχω εξομολογηθεί για καιρό;”

Μα αυτό είναι άτοπο και λανθασμένο σαν ερώτηση και σκέψη. Γιατί;

Διότι παιδί μου, έχει καμιά ”μαγική ιδιότητα” η ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου, να σβήνει αμαρτίες και να καθαρίζει τον άνθρωπο;

Σε τι θα σε ωφελήσει η Θεία Κοινωνία αν είσαι γεμάτος λάθη και πάθη ανεξομολόγητα;

Νομίζεις ότι θα σε αγιάσει; Θα ευλογηθείς τάχα;

Φωτιά θα βάλεις μέσα σου λέγει ο Απόστολος Παύλος των Εθνών…Φωτιά και αρρώστια!

Ο Μέγας Βασίλειος λέγει ότι είναι ανάγκη να προστρέχουμε στους πνευματικούς για εξομολόγηση.

Ο καλός εξομολόγος είναι όργανο της Χάριτος του Θεού, είναι υπηρέτης και οικονόμος των Μυστηρίων του Θεού.

Καλύτερα εξομολόγηση χωρίς Θεία Κοινωνία, λόγω θανάσιμων αμαρτημάτων, παρά Θεία Κοινωνία χωρίς Εξομολόγηση και χωρίς προετοιμασία ψυχική….»(1)

Ε.Η συνεχής έκθεση λατρευτικών δραστηριοτήτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Ένα χαρακτηριστικό, ιδιαίτερα έντονο την Μεγάλη Εβδομάδα και την Ανάσταση, είναι η συνεχής έκθεση λατρευτικών δραστηριοτήτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.(facebook κλ.π.) καθώς και στις ιστοσελίδες των Μητροπόλεων.

Ο καθηγητής Μ.Βαρβούνης σχολιάζει ως εξής το φαινόμενο αυτό: «Λειτουργική υπερβολή – κατ’ εμέ κριτή – αποτελεί επίσης η συνεχής έκθεση λατρευτικών ή συναφών δραστηριοτήτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν βλέπω που μπορεί να ωφελήσει….Θα πρέπει επίσης να σημειώσω ότι δεν καταλαβαίνω γιατί αποτελεί εκκλησιαστική είδηση το πώς περιέφεραν τον επιτάφιο π.χ. στην Ηγουμενίτσα ή στην Λήμνο, αλλά και το πώς τέλεσαν κάθε θεία λειτουργία στην τάδε ή στη δείνα Μητρόπολη. Αυτά δεν είναι ειδήσεις, είναι η εκκλησιαστική λειτουργική πράξη, κι αν εξαιρέσω το γεγονός ότι αποτελούν όλα αυτά ευκαιρίες για να επιδειχθούν άμφια και ανάλογα ιερατικά εξαρτήματα, δεν μπορώ να καταλάβω την πνευματική ωφέλεια που προκύπτει από αυτόν τον ορυμαγδό εικόνων και παρόμοιων περιγραφών. Φυσικά εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις εορτασμών σε πρεσβυγενή πατριαρχεία ή σε άλλες ορθόδοξες χώρες, διότι μας δίνουν μια εποπτική εικόνα της οικουμενικής λατρείας του Θεού και της οικουμενικής επίσης διάστασης της Ορθοδοξίας, και έτσι είναι διδακτικές και σημαντικά πληροφοριακές.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Ζητώ συγνώμη από τους αναγνώστες για όποιο σημείο του παραπάνω άρθρου ήμουν ή φάνηκα υπερβολικός, εξωπραγματικός ή και κυνικός. Και αν μερικούς σκανδάλισα αγνοείστε τότε τις προσωπικές απόψεις μου, σαν να μην γράφτηκαν. Κανείς, και πρώτος εγώ, δεν είναι αυθεντία στην Εκκλησία. Υπάρχει Χριστός και μας αρκεί. Όσα όμως από τα παραπάνω που γράφτηκαν φανούν χρήσιμα κρατείστε τα.

Και αν μερικοί διερωτηθούν «Τελικά, ποιός είναι άραγε ο κατεξοχήν σκοπός όλων των εκκλησιαστικών τελετουργικών και ποιμαντικών στοιχείων στη ζωή των χριστιανών;», την απάντηση την δίνει, ωραιότατα και θεολογικώτατα διατυπωμένη, ο διάλογος του οσίου Σεραφείμ του Σαρώφ με το «φίλο του Θεού», όπως τον αποκαλεί, Νικόλαο Μοτοβίλωφ. Λέει λοιπόν εκεί ο όσιος Σεραφείμ:

«Ο Κύριος μου αποκάλυψε, μου είπε, ότι στην παιδική σας ηλικία επιθυμούσατε να μάθετε ποιος είναι ο σκοπός της χριστιανικής ζωής. Σας συμβούλευαν να εκκλησιάζεσθε, να προσεύχεσθε, να κάνετε καλές πράξεις, διότι σ' αυτά, σας έλεγαν, συνίσταται ο σκοπός της χριστιανικής ζωής. Αυτή η απάντηση όμως δεν μπορούσε να σας ικανοποιήσει. Όντως η προσευχή, η νηστεία, η αγρυπνία, όπως και όλη η χριστιανική άσκηση είναι καλά καθ' εαυτά.

Αλλά ο σκοπός της ζωής μας δεν είναι μόνο να εκπληρώσουμε αυτά, διότι αυτά είναι μόνο μέσα. Ο πραγματικός σκοπός της χριστιανικής ζωής είναι να αποκτήσουμε το Άγιο Πνεύμα. Πρέπει να γνωρίζετε», συνεχίζει ο όσιος Σεραφείμ του Σαρώφ προς τον κάθε φιλόθεο, ότι μόνο εκείνο το καλό έργο που έχει γίνει από αγάπη προς τον Χριστό φέρει τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος. Σύμφωνα λοιπόν μ' αυτά, η απόκτηση του Αγίου Πνεύματος είναι ο σκοπός της ζωής μας».

ΠΗΓΕΣ

1.Ιστοσελίδα Ιερού ναού Κοιμήσεως Θεοτόκου Άνω Καλαμακίου.

2.ιστολόγιο Παιδείας εγκώμιον.

3.www.protothema.gr

4.www.tovima.gr

5.www.Amen.gr