Γράφει ο Ηλίας Αθ. Καραθάνος

Δύσκολα θα βρούμε σήμερα δραστηριότητες, οι οποίες δεν επηρεάζονται από την λεγόμενη τεχνολογία της πληροφορίας, καθώς το φάσμα των εφαρμογών της μέσα στην καθημερινότητα πήρε αλματώδη αύξηση σε αμέτρητους τομείς. Γι’ αυτό και δύσκολα θα μπορέσουμε να προσδιορίσουμε επακριβώς τον ορισμό της πληροφορίας.

Μπορούμε προς επίτευξη αυτού του σκοπού, να τεμαχίσουμε τον όρο «πληροφορία», να επεξεργαστούμε τη λέξη, να την αποθηκεύσουμε, να την αναμεταδώσουμε, και να προκαλέσουμε τελικά υλικές αλλαγές με την πληροφορία, αλλά δυσκολευόμαστε να πούμε τι είναι.

Η πληροφορία λοιπόν, ενώ έχει τη δυνατότητα να μας παρέχει έγκαιρες ειδήσεις περί παντός αισθητού, να μας πληροφορεί δηλαδή για όλα τα άλλα, εντούτοις αντιμετωπίζει ιδιαίτερη δυσκολία να μας ενημερώσει για τον εαυτό της. Με αφορμή αυτήν την τελευταία διαπίστωση, θα μπορούσαμε ανεπιφύλακτα να συμπεράνουμε ότι η πληροφορία είναι γνώση με νοηματικό περιεχόμενο, που στοχεύει στη μετάδοση.

Η αλληλουχία μπορεί να θεωρηθεί γνώση με ιδιαίτερη σημασία και νόημα, ώστε να αποτελέσει αντικείμενο πληροφορίας; Όχι βέβαια, τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως1 Εάν όμως αποτελεί τον κλειδάριθμο για την πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό, μερικοί θα τη θεωρούσαν πολύτιμη πληροφορία1

Μια αλληλουχία με μερικά δισεκατομμύρια γράμματα στη σειρά όχι μόνον δεν μοιάζει να έχει νόημα, αλλά ξεπερνά σε υπερβολικό βαθμό, τη μεγαλύτερη λέξη με νόημα, που έχει σχηματίσει οποιαδήποτε ανθρώπινη διάλεκτος. Όμως, στον βαθμό που εκφράζει την αλληλουχία του γονιδιώματος ενός ανθρώπου, οπωσδήποτε έχει πολύ μεγάλη αξία, ως πληροφορία!

Τα νέα (ειδήσεις, κουτσομπολιά) της γειτονιάς ή τα ευρύτερα κοσμικά κι εκκλησιαστικά συναξάρια (σχόλια), καθώς και τα παντός τύπου κι είδους μηνύματα που ανταλλάσουν οι άνθρωποι μεταξύ τους, δεν έπαψαν να αποτελούν πληροφορία. Όμως η σχετικώς πρόσφατη επανάσταση στην τεχνολογία της πληροφορίας, συνεπάγεται και την εκτόξευση στην έννοια της πληροφορίας.

Πληροφορία στην πρακτική κατέληξε να σημαίνει εκείνο το οποίο μπορεί να αποθηκευτεί σε υπολογιστές και να μεταδοθεί με ηλεκτρονικά μέσα, πράγμα όμως που απαιτεί τεχνογνωσία, ανάλογες υποδομές κι άρνηση της διαχρονικής εθνικής πνευματικής παράδοσής μας, με την οποία μάλιστα, αυτή η τακτική έρχεται σε ανοικτή σύγκρουση, γιατί πιστεύει στην αμεσότητα, στο συναίσθημα, στην κατανόηση, στην συμπόνια, στην ενδυνάμωση της πτοημένης βούλησης που απορρέει από την παρουσία. Πληροφορία σε τελευταία ανάλυση είναι ό,τι ενδιαφέρει τις επιστήμες της πληροφορικής και συμβάλλει στην επικοινωνία!

Τώρα θα προσπαθήσουμε εδώ σε συντομία να αναλύσουμε για το τι ενδιαφέρει τις επιστήμες της πληροφορικής. Η απάντησή μας είναι κάθετη και καταφατική: Τα πάντα! Όλο το φάσμα των πληροφοριών, το οποίο αντλείται μέσα από το βίωμα της καθημερινότητας: Δηλαδή από τα νέα της γειτονιάς μέχρι τις δηλώσεις του πλανητάρχη, του προέδρου των ΗΠΑ, από τα πρόχειρα σκίτσα και τις καρικατούρες σ’ ένα παλαιολιθικό σπήλαιο μέχρι τον πιο καλό πίνακα της υψηλής ζωγραφικής στις προθήκες του Μουσείου του Λούβρου, από τη σειρά θεματογραφιών: Κραυγές των τραγουδιών της Ροκ (μουσικής) μέχρι ένα μεγαλόπνοο συμφωνικό κομμάτι, από το βίντεο του μωρού που κάνει τα πρώτα αρχάρια κι αδέξιά του βήματα μέχρι τον ενήλικα πια αστροναύτη που περπατά με πλήρη ισορροπία στο διάστημα, από τις απλούστερες κι απλοϊκές αντιλήψεις ενός αμόρφωτου χωρικού μέχρι την πολύπλοκη κι αξιωματική θεωρία της συχνότητας του Αϊνστάιν, από την απέριττη και χωρίς περιαυτολογία προσευχή ενός ταπεινού ασκητή μέχρι το λαμπρό συλλείτουργο στον καθεδρικό Ναό…

Κι ο κατάλογος μπορεί κι άλλο να συμπληρωθεί και να γίνει ασύλληπτα μακρύς και συνεχώς διευρύνεται. Αφού έτσι έχει η κατάσταση, τεκμαίρεται ότι οπωσδήποτε τότε πρέπει να υπάρχει κάτι, που θα συνέχει τις πληροφορίες. Αυτό το στοιχείο που ενοποιεί τόσα πολλά κι ετερόκλητα αντικείμενα σ’ ένα κλάδο της τεχνολογίας στη γλώσσα της πληροφορικής αποκαλείται «Βιτ».

Ας υποθέσουνε ότι θέλουμε να περιγράψουμε από τηλεφώνου έναν περίτεχνο ασπρόμαυρο πίνακα ζωγραφικής. Εκ πρώτης όψεως αυτό το εγχείρημα φαίνεται αδύνατο. Εάν όμως επιχειρήσουμε τον τετραγωνισμό του σε πολύ μικρά τετράγωνα-τεμάχια, ώστε το κάθε τετράγωνο να έχει έστω ανάμεικτο μαύρο ή άσπρο χρώμα, οπότε θα μπορούσαμε άνετα να καθοδηγήσουμε ασφαλώς τον συνομιλητή μας να αναπαραγάγει σε τετραγωνισμένο χαρτί του μεγέθους του πίνακα, λέγοντάς του για κάθε διαδοχικό τετράγωνο «ναι» ή «όχι», ανάλογα με το αν πρέπει να το μαυρίσει ή όχι.

Αυτή η διαδικασία λέγεται ψηφιοποίηση κι αποτελεί τη βάση της πληροφορική, η οποία εκπέμπει οπωσδήποτε οπτική ή ηχητική πληροφορία που μπορεί να τεμαχιστεί σε πολύ μικρά τεμαχίδια, τα λεγόμενα «bits’, τα οποία παίρνουν μία από δύο πρόσφορες τιμές (ναι ή όχι, 1 ή 0 στην γλώσσα των μαθηματικών.

Στη συνέχεια αποθηκεύεται στην μνήμη του υπολογιστή, σαν μια επιμήκη και μεταδίδει με εξαιρετική πιστότητα και ταχύτητα, αλλά δεν ενδιαφέρεται καθόλου άμεσα για το ίδιο το περιεχόμενο της πληροφορίας.

Η δύναμη της τεχνολογίας της πληροφορίες έγκειται στη μεγάλη χωρητικότητα των σκληρών δίσκων των υπολογιστών, την ιλιγγιώδη ταχύτητα επεξεργασίας νέων και πληροφοριών και την απρόσκοπτη επικοινωνία των ανθρώπων μεταξύ τους, σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι πτερόεντες διάλογοι» των ανθρώπων έχουν ξεπεράσει προ πολλού τα όρια του γειτονικού παραθύρου, αυλόπορτας, ή εξώπορτας, ή εξώστη, ή του κοινωνικού περίγυρου. Με γερά φτερά τα ‘bits» πέταξαν μακριά σε όλα τα πλάτη και τα μήκη της υδρογείου σφαίρας, μαζί με άλλες πληροφορίες, ανάμεικτες και δεδομένα που θεωρούνται ότι καλύπτουν το άπειρο.

Το τι κάνω και πως ζω, αν δεν είναι εξόφθαλμο αντιδεοντολογικό, παράνομο ή ανήθικο, κανονικά αποτελεί προσωπικό θέμα που αφορά μόνον το άτομο κι όχι τους άλλους κι όλη την κοινωνία. Σήμερα αυτό το ίδιο ενδιαφέρει πολύ περισσότερους απ’ όσους με γνωρίζουν κι αυτοί δεν θα μπορούσαν να επικαλεστούν το πρόσχημα του ανιδιοτελούς ενδιαφέροντος.

Με την εισαγωγή της ψηφιακής τεχνολογίας, η πληροφορία πήρε γιγαντιαίες διαστάσεις και διευκολύνθηκε πολύ ως προς την ταχύτητα μετάδοσης, την διεύρυνση του χώρου αποθήκευσης και την ασφάλεια διατήρησης, αλλά οι ελληνικές υποδομές δεν μπόρεσαν να εξασφαλίσουν αυτές τις ευνοϊκές ρυθμίσεις και αποδείχθηκαν ανεπαρκείς.

Η πληροφορία πια ελευθερώθηκε, βγήκε μέσα από τα στοιβαγμένα αρχεία των υπογείων, από αραχνιασμένες βιβλιοθήκες, από τα ερμητικά κλειστά επιστημονικά εργαστήρια, από τα μουσεία τέχνης, από τις αίθουσες συναυλιών κι από κάθε είδους χώρου κοινωνικής εκδήλωσης κι ασυγκράτητη ξεχύθηκε στο διαδίκτυο και με άνισο τρόπο κατέκλυσε την οικουμένη, φιλοδοξώντας να συμπεριλάβει στη δικαιοδοσία της κάθε πτυχή της ανθρώπινης ζωής, ακόμη και με δορυφορικές συνδέσεις, που ξετρυπώνουν κάθε απόρρητο.

Ποτέ σε άλλη φορά οι ειδήσεις δεν διέτρεχαν την οικουμένη, με τόσο μεγάλη ταχύτητα. Ποτέ, σε καμιά περίπτωση του παρελθόντος, η επικοινωνία κι η κοινωνική δικτύωση των ανθρώπων δεν ήταν τόσο εκτεταμένη. Ιδίως, η επικοινωνία με τις δημόσιες υπηρεσίες ολοένα και γίνεται πιο άμεση, αντίθετα από τα πατροπαράδοτα έθιμα κι υπερτονίζοντας την οικονομία, την ύλη σε βάρος της πνευματικότητας με υλόφρονη τακτική.

Σε καμία άλλη φορά η πρόσβαση στη γνώση δεν υπήρξε τόσο εύκολη. Σε καμιά άλλη περίπτωση η περιήγηση κι η επίσκεψη σε πραγματικούς κόσμους, αλλά κι εικονικούς δεν ήταν τόσο ζωντανή… Το οικονομικό κόστος όλων αυτών των υπηρεσιών μοιάζει μηδαμινό, ενώ όμως το ηθικό είναι πολύ υπερμέγεθες και προσφέρεται θυσία στο βωμό της Νέας Εποχής, καμουφλαρισμένο επιδέξια, ώστε να ξεγελάσει χρησιμοποιώντας χαφιέδικο τρόπο και την υποκρισία.