Τελικά ποια είναι η αιτία της αδυναμίας της προβλεπτικότητας στην οικονομία; Η απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα, εν πολλοίς έχει ήδη δοθεί στο Μέρος Α΄ του, υπό τον ανωτέρω τίτλο, άρθρου μας. Ωστόσο κατά την μαθηματικά διατυπωμένη γενικευμένη θεωρία του χάους την ανωτέρω αδυναμία πρόβλεψης την υπαγορεύει η πολύπλοκα μπερδεμένη κατάσταση που επικρατεί στο δυναμικά εξελισσόμενο σύστημα της οικονομίας, υπό την έννοια ότι κάθε απρόσμενη μεταβολή στις αρχικές συνθήκες (εν προκειμένω παραδοχές), προκαλεί το στοιχείο του χάους - της αταξίας-όπου η νέα θέση ισορροπίας που θα οδηγηθεί το σύστημα από έναν "ελκυστή"(**) δεν μπορεί να προβλεφθεί και είναι αδύνατον να εκφραστεί με νόμους αιώνιους ή ντετερμινιστικά (σ.σ, με στοιχεία αιτιωδώς προσδιορισμένα).

Σημειωτέον ότι η ανωτέρω θεωρία μαζί με τη σχετικότητα και την κβαντική μηχανική συγκαταλέγεται στις τρεις μεγάλες επιστημονικές επαναστάσεις του προηγούμενου αιώνα, (σ.σ, η πρώτη βρήκε τη σχέση του χώρου και του χρόνου, η δεύτερη την αρχή της αιτιότητας και η τρίτη διερευνά την έννοια της προβλεπτικότητας, πως από παρόμοιες αρχικές υποθέσεις μπορούν να προκύψουν πολύ διαφορετικά συμπεράσματα).

Στην πράξη βέβαια, η λέξη «χάος» εκφράζει κάτι κοινό για όλους: Την αστάθεια και την αταξία. Τα παραδείγματα από την καθημερινή ζωή είναι πολλά. Ο καπνός του τσιγάρου που στροβιλίζεται σε πολύπλοκες και απρόβλεπτες δίνες, η ροή του νερού που στάζει από μια βρύση, τα κύματα που σκάνε πάνω σε μια ακτή, το μελάνι που διαχέεται μέσα σε ένα ποτήρι νερού με απρόβλεπτο τρόπο, μια τυχαία μεταβολή που μπορεί να έχει κάποιο από τα στοιχεία της πορείας ενός πλανήτη (κλίση τροχιάς, εκκεντρότητα τροχιάς) είναι φαινόμενα που αναφέρονται στη θεωρία του χάους.

Αλλά τα χαοτικά παραδείγματα δεν τελειώνουν εδώ. Το απρόβλεπτο: των τιμών στο χρηματιστήριο, στα ηλεκτρικά κυκλώματα, στους χτύπους της καρδιάς, στη ροή του νερού μέσα στους σωλήνες ή του αίματος στον ανθρώπινο οργανισμό, στις μεταβολές του πληθυσμού μιας χώρας, όπως επίσης στο ζωικό και φυτικό βασίλειο, στην υγεία (σ.σ, π.χ. στην αιτιολογία και θεραπεία του καρκίνου, της νόσου αλτσχάϊμερ κ.ά), είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα ορισμένων τομέων στους οποίους συνυπάρχει το χάος.

Όμως, από την άλλη το φαινόμενο που απορρέει από την ακαταγώνιστη ροπή των πολλών, συνήθως σύμφυτη με την ανθρώπινη φύση, να ανάγουν την δική τους στενή αντίληψη σε αξίωμα ευρείας σημασίας, δεν παρατηρείται μόνο μεταξύ των καταξιωμένων της οικονομίας. Αντίθετα η τάση ανυψώσεως της επιστήμης τους σε κριτήριο καθολικό όλων των ζητημάτων του πεδίου ενασχόλησής τους, βρίσκεται σε μεγάλη έξαρση και μεταξύ σημαντικών βιολόγων, ιατρών, κοινωνιολόγων, μετεωρολόγων κ.ά, που η επιστήμη τους εμφανίζει παρόμοια με την οικονομία χαοτική συμπεριφορά.

Ειδικότερα αναφορικά με το ζήτημα της πρόβλεψης των οικονομικών εξελίξεων, που είναι το κεντρικό ζήτημα του παρόντος, έχει μεγάλο ενδιαφέρον η πιο κάτω περικοπή από το άρθρο, με τίτλο: «Περί Οικονομικών Προφητών» (βλ. εφημ. «Το Βήμα» της 28ης/03/2013), των Δημήτρη Βασιλείου (καθηγητής Τραπεζικής Διοίκησης Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου) και Νικόλαου Ηρειώτη (Αναπληρωτής Καθηγητής Λογιστικής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών), στο οποίο οι συγγραφείς αναφερόμενοι στις σχετικές απόψεις των ειδικών οικονομολόγων και στις προβλεπτικές τους ικανότητες, σημειώνουν: «Εάν εξαιρέσουμε αυτούς, που έχουν συμφέροντα στο να πτωχεύσει η ελληνική οικονομία (γιατί έχουν στοιχηματίσει στην χρεοκοπία της Ελλάδας οι ίδιοι, ή κάποια χρηματοοικονομικά κεφάλαια με τα οποία συνδέονται επαγγελματικά), οι υπόλοιποι «investmentgurus» του επαγγελματικού κλάδου, είτε θεωρητικολογούν, εφαρμόζοντας πολύπλοκα υποδείγματα, που δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα ή βασίζονται σε ανεδαφικές υποθέσεις, είτε αναμασούν κοινοτοπίες, πακεταρισμένες σε ελκυστικό περιτύλιγμα. Το ίδιο ισχύει και για τις προβλέψεις των ειδικών οικονομολόγων, που υπηρετούν σε μεγάλους διεθνείς οργανισμούς και οίκους αξιολόγησης. Στο σημείο αυτό καλό θα ήταν να θυμηθούμε τον Ηenri Theil (σ.σ Ολλανδός οικονομολόγος, καθηγητής στην Ολλανδική Σχολή Οικονομικών Επιστημών του Ρότερνταμ, γνωστός για τη συμβολή του στον τομέα της οικονομετρίας) σύμφωνα με τον οποίο «τα υποδείγματα (στην οικονομία) είναι για να τα χρησιμοποιούμε, αλλά όχι για να τα πιστεύουμε». Ωστόσο παραμένει αξιοσημείωτο το γεγονός ότι σε μακροοικονομικό επίπεδο οι αναλυτές δεν κατόρθωσαν να προβλέψουν καμία οικονομική κρίση (όπως για παράδειγμα, τη μανία με τους βολβούς τουλίπας τη δεκαετία του 1630, την οικονομική φούσκα της Νότιας Θάλασσας το 1720, το κραχ του 1929, το κραχ του 1987, την οικονομική φούσκα των εταιρειών dotcom του 2000, την οικονομική κρίση του 2008, κλπ.),ενώ σε επίπεδο επιχειρήσεων αποτυγχάνουν συστηματικά (όπως, για παράδειγμα, στην περίπτωση της Enron, της WorldCom, της Lehman Brothers, της Bear Stearns, κλπ.). Κατά συνέπεια, οι αναλυτές επενδύσεων αποτολμούν πολυάριθμες οικονομικές προβλέψεις, βασιζόμενοι, όπως παλαιότερα οι οιωνοσκόποι, στο αδύνατο μνημονικό των αναγνωστών τους. Τελικά, για τους οικονομικούς …προφήτες αξίζει να θυμηθεί κανείς, αυτό που συχνά λέγεται, ότι δηλαδή ειδικός είναι κάποιος, που γνωρίζει όλο και περισσότερα για όλο και λιγότερα πράγματα, έως ότου καταφέρει να γνωρίζει τα πάντα για το τίποτα….».

Σε επίρρωση των αμέσως πιο πάνω ο Αυστριακός οικονομολόγος και νομπελίστας Φρίντριχ Χάγιεκ, αναφερόμενος στους μετά Χριστόν Προφήτες της οικονομίας και ειδικότερα στις επικαλούμενες στιλπνές οικονομετρικές μεθόδους και τις ψιθιωμένες θεωρίες τους περί των κυκλικών διακυμάνσεων της οικονομίας, ουσιαστικά αποδόμησε την «οικονομική προβλεπτική αυθεντία τους» όταν σε κάποια επίσημη ομιλία του είπε: «ότι δεν γνωρίζει κανέναν που να έκανε λεφτά αξιοποιώντας τις οικονομικές προβλέψεις, αλλά πάντως γνωρίζει αρκετούς που έκαναν πουλώντας τες». Για να καταλήξει, με το ερώτημα: «Είναι δύσκολο να κάνει κανείς προβλέψεις, ιδίως όταν αυτές αφορούν το μέλλον, όπως το θέτουν ωμά ορισμένοι κυνικοί Αγγλοσάξονες οικονομολόγοι. Άλλωστε, τι αξία έχουν τα οικονομικά, αν δεν μπορούν να δώσουν σίγουρες προβλέψεις»;

Από την άλλη, σύμφωνα με τον Βρετανό οικονομολόγο Paul Ormerod, η βασική αδυναμία της κλασικής οικονομικής επιστήμης να προβαίνει σε προβλέψεις, είναι ότι στηρίζεται στην υπόθεση πως οι προτιμήσεις των οικονομικών παραγόντων είτε πρόκειται για άτομα, για νοικοκυριά, επιχειρήσεις, κρατικά έσοδα κ.ά, είναι εξ’ αρχής δεδομένες και αμετάβλητες. Αντίθετα, παρατηρεί, στην πορεία του χρόνου όλοι εμείς προσαρμόζουμε συνεχώς τις προτιμήσεις σύμφωνα με τις πράξεις των συνανθρώπων μας π.χ. κατά τις «επιταγές της μόδας»-ή ανάλογα με την εξ’ αντικειμένου γενικότερη κοινωνική πίεση που υφιστάμεθα (σ.σ, μνημονιακά μέτρα κ.ά). Για παράδειγμα μας αρέσει κάτι επειδή αρέσει και στους άλλους ή το βαριόμαστε, επειδή «φορέθηκε» πολύ κ.ο.κ. Που σημαίνει ότι παίρνουμε αποφάσεις λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τις δικές μας προτιμήσεις αλλά και των άλλων ατόμων. Όμως, τότε, μας λέει οίδιος, αυτές οι «μικρές αλλαγές μπορεί να έχουν μεγάλες συνέπειες, ή και το αντίστροφο στα οικονομικά φαινόμενα, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να έχει κανείς αξιόπιστη πρόβλεψη».

Στο επόμενο τελευταίο (Μέρος Γ΄),και σε πρακτική των προ-εκτεθέντων, θα καταγραφεί μια σειρά διαψεύσεων διεθνούς φήμης οικονομολόγων, οίκων αξιολόγησης, εκπροσώπων του ΔΝΤ, της ΕΚΤ, του SMS και Ελλήνων τραπεζιτών αναφορικά με τις σκόπιμες προβλέψεις τους για την πορεία της ελληνικής οικονομίας. Αλλά και θα αποκαλυφθεί η πολιτική σπέκουλα που γίνεται από τους ένθεν κακείθεν λογής κομματικούς ινστρούχτορες και κοντά σε αυτούς από τα γνωστά-άγνωστα ομώνυμα παπαγαλάκια, που επιμένουν να το παίζουν προφήτες επί των εξελίξεων στην ελληνική οικονομία, παραπλανώντας την εξ’ αντικειμένου τελούσα σε άγνοια περί την οικονομία, ελληνική κοινωνία, με σκοπό την αποκόμιση κομματικών ωφελημάτων.