Συνέντευξη της Χρυσούλας Μελισσά - Χαλικιοπούλου στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

Όλοι μας είμαστε μοναδικοί, άρα και διαφορετικοί από τους άλλους

Ερ. Από πότε ξεκινήσατε να γράφετε;
Απ. Στο μυαλό μου έπλαθα ιστορίες πριν ακόμα μάθω να γράφω. Μάλλον χρωστώ χάρη στις γιαγιάδες και στις ατέλειωτες «θείες» της παιδικής μου ηλικίας, που εξήπταν τη φαντασία μου με παραμύθια κι άλλες διηγήσεις. Αλλά και στον πατέρα μου, που μου έφερνε ένα σωρό βιβλία, παιδικά περιοδικά, κόμικς κλπ, χωρίς καμιά παρότρυνση ‘διάβασε για να…’. Προφανώς μου αρκούσε που έβλεπα εκείνον να είναι πάντα απορροφημένος σε μια εφημερίδα, ένα περιοδικό ιστορίας, ένα χάρτη ή ένα βιβλίο. Από τις αρχές του Δημοτικού θυμάμαι να γράφω ποιήματα. Αγαπημένη συνήθεια ή ανάγκη, που κράτησε ως τα φοιτητικά μου χρόνια. Ωστόσο δεν επιθυμούσα να δημοσιοποιήσω τα ποιήματα ή τις σκέψεις μου, τις οποίες κρατούσα σε γράμματα ή ημερολόγια. Στο λύκειο, με το ζόρι έδωσα-με ψευδώνυμο- κάποια ποιήματα στο σχολικό μας περιοδικό. Ακολούθησε η συγγραφή επιστημονικών βιβλίων και πάνω που άρχισα να σκέφτομαι τη συνταξιοδότησή μου, ήρθε και η… λογοτεχνική γραφή.

Ερ. Τι είναι αυτό που σας κάνει να γράφετε και να εμπνέεστε; Μήπως η γραφή είναι ένα ασίγαστο πάθος;
Απ. Σίγουρα είναι ένα πάθος. Μπορεί να σιγοκαίει ή να σε κυριεύει, χάνοντας την αίσθηση του χώρου και του χρόνου. Γράφω γιατί έτσι εκφράζω κι επικοινωνώ σκέψεις και αισθήματα, γιατί με μαγεύει να βυθίζομαι στα παιχνίδια του λόγου και της φαντασίας, γυρεύοντας συνειδητά και ασυνείδητα κάποιες λύσεις, εξηγήσεις, ερμηνείες ή θεραπείες σε θέματα που απασχολούν όλους μας. Η έμπνευση είναι άλλοτε άπιαστη κι ακαθόριστη, άλλοτε πολύ συγκεκριμένη, καθώς πηγάζει από ένα απλό ή έντονο ερέθισμα της καθημερινότητας.

Ερ. Πριν από λίγους μήνες εκδόθηκε το μυθιστόρημα «Πού ανήκω επιτέλους;», από τις εκδόσεις Μιχάλη Σιδέρη. Ποιος ήταν ο λόγος που το γράψατε;
Απ. Η… αφορμή δόθηκε από μια ημερίδα για το σχολικό εκφοβισμό στην προσχολική ηλικία. Καθώς συνειδητοποιούσα τη σοβαρότητα του προβλήματος, αποφάσισα να γράψω κάτι σχετικό για τα μεγαλύτερα παιδιά. Το… περίεργο όμως πράγμα που λέγαμε προηγουμένως, «η έμπνευση», με προέτρεψε να συνδέσω το bullying και με διάφορα άλλα κοινωνικά θέματα που απασχολούν τους εφήβους. Τώρα που το ξανασκέφτομαι ίσως και να μην ήταν… τυχαίο, γιατί όταν άρχισα να το γράφω, 2007-2008, η κόρη μου είχε ήδη ενηλικιωθεί και ο γιος μου θα την ακολουθούσε, σπουδάζοντας μακριά από την οικογενειακή μας εστία. Παίρνοντας όμως αποστάσεις από το μεγάλωμα των παιδιών μου, μπορούσα να κάνω και αυτοκριτική, καθώς όλοι οι γονείς κάνουμε λάθη και δεν μας αξίζει να καρπωθούμε όλα τα εύσημα. Στην «παιδοκεντρική» κοινωνία μας, οι έφηβοι είναι συχνά πολύ πιεσμένοι, με μια «μαμά –ελικόπτερο», ένα μπαμπά «σύμβουλο καριέρας» και γενικά με ενήλικες που τους απασχολεί κυρίως η ακαδημαϊκή επιτυχία των παιδιών. Αυτά όμως συχνά βρίσκουν καταφύγιο στις σχέσεις τους με το ευρύτερο οικογενειακό ή κοινωνικό περιβάλλον, με ανθρώπους που αγαπούν κι εμπιστεύονται, οι οποίοι πιστεύουν στις δυνατότητές τους, πέρα από μια σχολική επιτυχία ή αποτυχία.

Ερ. Μέσα από μια σύγχρονη ιστορία παρουσιάζονται δυο διαφορετικοί χαρακτήρες παιδιών. Έτσι όμως δεν είναι και η κοινωνία που ζούμε;
Απ. Όλοι μας είμαστε μοναδικοί, άρα και διαφορετικοί από τους άλλους. Η ηρωίδα του βιβλίου μου, η Αννέτα, είναι ένα μαύρο κορίτσι υιοθετημένο από λευκούς γονείς, το οποίο αγωνίζεται να ξεπεράσει επιθέσεις bullying ή ρατσισμού, ενώ ο φίλος της, ο Βασίλης, προσπαθεί με διάφορους τρόπους να διαχειριστεί το διαζύγιο των γονιών του. Καθένας τους με τα δικά του χαρίσματα, χρησιμοποιεί διαφορετικούς μηχανισμούς άμυνας ή επιλέγει μια άλλη οπτική για να ερμηνεύσει προβλήματα της ζωής του, που αντικατοπτρίζουν, όπως σωστά παρατηρείτε, την κοινωνία στην οποία ζούμε. Αυτό που τους ενώνει και τους «λυτρώνει» είναι η φιλία τους, αλλά και η φρέσκια ματιά των εφήβων, που ανταπεξέρχονται στις προκλήσεις της ζωής με θάρρος, προβληματισμό αλλά και με καλή διάθεση.

Ερ. Γιατί στην ιστορία σας, οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν ένα διαφορετικό παιδί με άλλο τρόπο σκέψης;
Απ. Η Αννέτα είναι ένα παιδί όπως όλα τα άλλα. Όταν κανείς θέλει να δείξει το σεβασμό του στη διαφορετικότητα του άλλου, δεν θα αρνηθεί τις όποιες διαφορές τους - φυλή, θρησκεία κι άλλα- ούτε θα τον ξεχωρίσει ή θα κρίνει την αξία του μόνο με αυτές. Υπάρχουν στην ιστορία άνθρωποι, παιδιά και ενήλικοι, που βασανίζονται από τις προκαταλήψεις τους ή το μίσος προς οποιονδήποτε διαφέρει από αυτούς. Σκοπός όμως είναι να προβληματιστούν οι έφηβοι για το πώς διαμορφώνουν άκαμπτες και «ψευδείς» εικόνες ή ιδέες για κάποιους ανθρώπους μέσα από τα όσα ακούνε γι’ αυτούς, αλλά όχι μέσα από τις δικές τους, πραγματικές εμπειρίες μαζί τους.

Ερ. Όλοι οι ήρωες σας μοιάζουν σαν τα πρόσωπα που ζουν δίπλα μας. Μήπως η εμπειρία βοηθά στο πλάσιμο των χαρακτήρων κατά τη γραφή;
Απ. Η εμπειρία μου, ως μητέρα και ψυχολόγος, είναι σίγουρα πολύτιμη σύμβουλος. Οι ήρωές μου είναι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι. Κάποιο βίωμά τους, όπως η αρρώστια, εμπλέκεται επίσης με την εμπειρία μου από τη νόσο καλής φίλης. Άλλα όμως θέματα αναδείχτηκαν αργότερα. Για παράδειγμα, όταν το 2008 άκουσαν για την ηρωίδα του «πού ανήκω επιτέλους;» οι γνωστοί μου, με πείραζαν «καλά ποιος θα ενδιαφερθεί για τη μαυρούλα σου;». Οι αλλαγές που βίωσε εν τω μεταξύ η κοινωνία μας, αφενός με το δράμα κι αφετέρου με την ένταξη των προσφύγων στην καθημερινότητά μας, νομίζω πως την έκαναν πιο προσιτή. Αυτονόητο ήταν ότι θα πρόσθετα κι εγώ κομμάτια στο κείμενό μου που αντικατοπτρίζουν τη νέα αυτή πραγματικότητα.

Ερ. Η οικονομική κρίση επηρέασε και το αναγνωστικό κοινό. Συνεχίζει να διαβάζει ο μέσος αναγνώστης;
Απ. Αμφιβάλλω αν ξέρω τι ακριβώς είναι ο μέσος αναγνώστης. Μπορώ όμως να πω με βεβαιότητα ότι υπάρχουν διαφορετικές προτιμήσεις στο αναγνωστικό κοινό. Ειδικά στο εφηβικό κοινό. Η οικονομική κρίση σίγουρα επηρέασε πολλά πράγματα, με τραγικό αποτέλεσμα το κλείσιμο πολλών βιβλιοπωλείων αλλά και εκδοτικών οίκων που είχαν αγαπηθεί από γενιές αναγνωστών. Προφανώς περιορίστηκαν και τα χρήματα που διαθέτουμε για βιβλία. Όσοι όμως συνεχίζουμε να διαβάζουμε, γιατί δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς βιβλίο, στρεφόμαστε όλο και πιο συχνά στις δανειστικές βιβλιοθήκες, στην ανταλλαγή βιβλίων με φίλους ή στις προσφορές των βιβλιοπωλείων. Τέλος, πιστεύω ότι οι περισσότεροι γονείς είναι πρόθυμοι να στερηθούν οι ίδιοι για να αγοράσουν στα παιδιά τους ένα καλό βιβλίο.

Ερ. Είναι η γραφή μια μορφή τέχνης που θα μπορέσει να δημιουργήσει πυρήνες αντίστασης για να ξυπνήσει ο αναγνώστης και να αντιμετωπίσει τα προβλήματα με άλλη ματιά;
Απ. Το πιστεύω και το εύχομαι. Αν και το βιβλίο σημαίνει κάτι διαφορετικό για τον καθένα μας. Για κάποιον είναι μια όαση ηρεμίας και εσωτερικής χαράς, για άλλον μια φωνή στο μυαλό του που εξασκεί την κριτική του σκέψη ή επεκτείνει τις γνώσεις του. Σε αντίθεση όμως με το… θόρυβο από τη συνεχή πληροφόρηση των ΜΜΕ, οι αξίες, τα οράματα και οι προτροπές των συγγραφέων σε συνδυασμό με την… ησυχία του μυαλού μας καθώς κρατάμε στην αγκαλιά μας ένα βιβλίο, μας αποσπούν από τα προβλήματά μας ή μας βοηθούν να τα αξιολογήσουμε στην… ουσία τους. Βλέποντάς τα σε βάθος και με νέα ματιά, ελπίζω να μας υπόσχονται και μια καλύτερη πραγματικότητα.

Ερ. Μένετε στη Θεσσαλονίκη. Πιστεύετε ότι το έργο των συγγραφέων που μένουν στην περιφέρεια έχει ευρύτερη προβολή και αποδοχή από ότι αν έμεναν στην Αθήνα;
Απ. Δεν θα ήθελα να διαχωρίσω τους συγγραφείς. Η δύναμη όμως της Αθήνας - πχ δύναμη των αριθμών: πληθυσμός, βιβλιοπωλεία, εκδοτικοί οίκοι κλπ - δηλώνει και τις δυνατότητες που έχουν οι εκεί συγγραφείς. Ως αισιόδοξο όμως άτομο πιστεύω ότι ένας καλός συγγραφέας, με την υποστήριξη και του εκδότη του, μπορεί να έχει μια καλή προβολή και αποδοχή τόσο στην περιφέρεια όπου ανήκει όσο και πέρα από αυτήν.

Ερ. Σήμερα βλέπουμε πολλούς νέους συγγραφείς να εκδίδουν μυθιστορήματα και ποιήματα. Όλες αυτές οι εκδόσεις βοηθούν να αναδειχτούν νέοι συγγραφείς και να ακουστούν νέες ιδέες;
Απ. Σίγουρα! Χαίρομαι να ανακαλύπτω νέους - και σε ηλικία - συγγραφείς με εξαιρετική πένα. Φυσικά πολλοί ώριμοι άνθρωποι παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο λογοτεχνικό στερέωμα, με ενθουσιασμό ή αγάπη για τη γραφή. Πόσοι ταλαντούχοι συγγραφείς θα υπάρξουν μέσα σε αυτήν την πολυφωνία; Ο χρόνος θα δείξει. Οι νεότεροι – ηλικιακά - θα έχουν τη δυνατότητα να δείξουν με συνέπεια το ταλέντο τους και την αφοσίωσή τους στο δύσκολο έργο της συγγραφής. Νομίζω όμως ότι ο χώρος είναι σκληρός και άνισα ανταγωνιστικός σε πολλά πεδία.

Ερ. Εκτός από τη συγγραφή με τι άλλο ασχολείστε;
Απ. Κυρίως με την ανάγνωση βιβλίων και θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που ανήκω σε δυο υπέροχες λέσχες ανάγνωσης, νεοελληνικής και ξένης λογοτεχνίας. Πηγαίνω επίσης συχνά κινηματογράφο και θέατρο. Λατρεύω τις επισκέψεις σε μουσεία, αλλά και τα ταξίδια, δυστυχώς όλο και πιο κοντινά λόγω οικονομικής κρίσης. Δεν έχω αποχωριστεί πάντως την παλιά μου αγάπη, οπότε συνεχίζω να διαβάζω επιστημονικά περιοδικά και βιβλία ώστε να παρακολουθώ τις εξελίξεις στο χώρο της Ψυχολογίας.

Ερ. Είστε από τους ανθρώπους που τους αρέσει να ονειρεύονται και να κάνουν σχέδια για το μέλλον;
Απ. Ναι, αν και όχι με τη συχνότητα που το έκανα τα προηγούμενα χρόνια. Με την… ωριμότητα της ηλικίας μου, συνειδητοποιώ ότι μου αρκεί να χαίρομαι το τώρα, τους πιο αργούς ρυθμούς ζωής, την ομορφιά της φύσης και των αγαπημένων μου ανθρώπων, την αξία να γεύομαι με ευγνωμοσύνη τις εμπειρίες που μου προσφέρει ο κάθε κύκλος ζωής.

Ερ. Ασχολείστε με το διαδίκτυο; Ποια είναι η γνώμη σας για τα ηλεκτρονικά περιοδικά;
Απ. Το διαδίκτυο είναι μέρος της ζωής μας. Το χρησιμοποιώ κυρίως για ενημέρωση, αλλά η παρουσία μου σε αυτό είναι διακριτική. Δεν νομίζω ότι προφταίνω να ασχοληθώ όσο θα ήθελα μαζί του. Ενημερώνομαι πάντως από ηλεκτρονικά περιοδικά που έχουν κερδίσει την εμπιστοσύνη μου μέσω της εγκυρότητάς τους, του λόγου και της αισθητικής τους.

Ερ. Τι θα απευθύνατε στους αναγνώστες μας;
Απ. Ξαναγυρίζοντας στο βιβλίο μου, το οποίο απευθύνεται στους εφήβους αλλά και στους ανθρώπους που ασχολούνται μαζί τους, τονίζω τις ανθρώπινες σχέσεις ως προϋπόθεση για να αποκτήσουν τα νεαρά άτομα ψυχική ανθεκτικότητα και να προσαρμοστούν θετικά στη ζωή, παρόλα τα προβλήματα που θα συναντήσουν. Σχέσεις που βασίζονται στην αγάπη, την καλοσύνη και το σεβασμό του άλλου. Στη φιλία αλλά και την υποστήριξη που τους προσφέρει τόσο η οικογένειά τους όσο και ο κοινωνικός τους περίγυρος, πέρα από προκαταλήψεις και εμπάθεια.