Συνέντευξη του Νικολάου Αχιλ. Χόρμπου στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

Οι νέοι πρέπει να θυμούνται τις πατρίδες των προγόνων τους

Η εφημερίδα ΜΑΧΗΤΗΣ για να τιμήσει τη μνήμη της Μικρασιατικής Καταστροφής αλλά και τη μνήμη του Ποντιακού Ελληνισμού, προσέγγισε έναν από τους σπουδαιότερους μελετητές της Μικράς Ασίας τον κ. Νικόλαο Αχ. Χόρμπο. Στην συνέντευξη που ακολουθεί θα μας μιλήσει για την Φώκαια της Μικράς Ασίας που ήταν μια ώρα μακριά από την πολυθρύλητη Σμύρνη. Αν προσπαθήσουμε να την περιγράψουμε θα ανακαλύψουμε ότι η Φώκαια ήταν η βορειότερη από τις Ιωνικές αποικίες, στην Μικρά Ασία. Βρισκόταν στην περιοχή των Αιολικών αποικιών βόρεια της χερσονήσου της Ερυθραίας ανάμεσα στην Αιολική πόλη Κύμη που ήταν χτισμένη βορειότερα και στη Σμύρνη που ήταν χτισμένη νοτιότερα. Η Φώκαια διέθετε δύο φυσικά λιμάνια χάρη στα οποία έγινε μία μεγάλη ναυτική δύναμη και ανέπτυξε ιδιαίτερα το θαλάσσιο εμπόριο. Πρόσφατες αρχαιολογικές έρευνες δείχνουν πως η Φώκαια ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη κατά την αρχαϊκή περίοδο. Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί για το μέγεθος των τειχών της πόλης που έφταναν σε διάμετρο τα 5 χιλιόμετρα, με βάση τη σημερινή μονάδα μέτρησης. Αυτό δείχνει πως η Φώκαια ήταν από τις μεγαλύτερες πόλεις του αρχαίου κόσμου. Σήμερα η Φώκαια είναι μια σύγχρονη πόλη που έχει διατηρήσει ένα μεγάλο τμήμα της παλιάς πόλης και που εξακολουθεί και ακόμη να γοητεύει τους επισκέπτες.

ΕΡ. Από πότε ξεκινά η ενασχόλησή σας με τον τόπο της καταγωγής των γονιών σας;
ΑΠ. Από τότε που έμαθα από τους γονείς μου ότι ήλθαν πρόσφυγες από την Μικρά Ασία κα συγκεκριμένα από την Παλαιά Φώκαια.

ΕΡ. Οι γονείς σας ήταν από τη Φώκαια της Μικράς Ασίας. Πώς ήταν αλήθεια η Φώκαια εκείνη την εποχή;
ΑΠ. Όπως προανέφερα οι γονείς μου ήταν από την Παλαιά Φώκαια, δηλαδή της Μικράς Ασίας. Ήταν παραθαλάσσια στο φωκαικό κόλπο, περιτειχισμένη με τα τείχη της Ακροπόλεως, με εξωτερική επικοινωνία από δυο πόρτες –μια μικρή και μια μεγάλη, που άνοιγαν με την Ανατολή του Ηλίου και έκλειναν με την Δύση.

ΕΡ. Διατηρείται σήμερα η παλιά πόλη;
ΑΠ. Κατ’ αρχάς δεν διατηρείται ολόκληρη η παλαιά πόλη. Διατηρείται τμήμα της Ακροπόλεως μετά τη πυρπόληση κατά το διωγμό του 1914. Το υπόλοιπο διατηρείται, επειδή κρίθηκε διατηρητέο και οι Νόμοι στην Τουρκία εφαρμόζονται.

ΕΡ. Ο Γάλλος αρχαιολόγος Φέλιξ Σαρτιώ το 1913 έκανε ανασκαφές στην Φώκαια. Για ποιο λόγο έγιναν οι ανασκαφές;
ΑΠ. Για να είναι οι πρώτοι από τους Ευρωπαίους, που ενήργησαν ανασκαφές στην Παλαιά Φώκαια και διότι είχε ενδιαφέρον επειδή οι πρώτοι άποικοι της Μασσαλίας ήταν Φωκιανοί.

ΕΡ. Πώς βρέθηκε το φωτογραφικό υλικό και οι σημειώσεις του Γάλλου αρχαιολόγου Σαρτιώ;
ΑΠ. Το φωτογραφικό υλικό και οι σημειώσεις του Σαρτιώ για τα γεγονότα στην Φώκαια βρέθηκε ένα τμήμα στο Μουσείο του Λούβρου, χαρισμένο από την ανεψιά του και το άλλο από την απόγονό του Ζανίν Σιεπτά.

ΕΡ. Πόσα βιβλία εκδόθηκαν με το υλικό του Σαρτιώ;
ΑΠ. Στην Ελλάδα δύο, στα οποία είμαι ένας εκ των συγγραφέων με χρηματοδότη την Ριζάρειο Σχολή και τ’ άλλο με τον συνάδελφο Χάρη Γιακουμή, που εκδόθηκε στην Ελλάδα και από τους δυο μας.

ΕΡ. Έχουν γραφεί άλλα βιβλία, στην Ελλάδα, για την Φώκαια;
ΑΠ. Στην Ελλάδα μόνο το δικό μου εκτός Ελλάδος δύο.

ΕΡ. Μου κάνει εντύπωση ο πλούτος της Φώκαιας. Με τι ασχολούνταν τότε οι κάτοικοι;
ΑΠ. Όπως κάθε παραθαλάσσια πόλη είναι πλουσιότερη, έτσι και η Φώκαια. Οι κάτοικοι ασχολούνταν πρώτα και κυρίως με τις αλυκές, που ήταν οι καλύτερες στην Μεσόγειο και το οποίο και εμπορευόταν με ιστιοφόρα, κατόπιν η αλιεία με τράτες και ανεμότρατες, στη συνέχεια η ιχθυοκαλλιέργεια για παραγωγή αυγοτάραχου και ηλιαστών χελιών, που τα έλεγαν γούνες. Επίσης μεγάλης ποσότητα παραγωγής σταφίδος, μεγάλη κτηνοτροφία μικρών ζώων - κυρίως προβάτων - και μικρές βιοτεχνίες για τις ανάγκες τους. Επίσης σμύριδα για την παραγωγή μυλόπετρας.

ΕΡ. Πότε ξεκίνησαν τα προβλήματα με τους Τούρκους και ποιο ήταν το τέλος;
ΑΠ. Με την έννοια της εχθροπραξίας δεν έγιναν. Απλώς το 1914 και το 1922, μας έδιωξαν, την πρώτη φορά με λιγότερα θύματα και καταστροφή και την δεύτερη με περισσότερα θύματα και ολική καταστροφή.

ΕΡ. Σε ποιες κατευθύνσεις σκορπίστηκαν οι πρόσφυγες Φωκαείς;
ΑΠ. Στην Ελλάδα, Θεσσαλονίκη, Λέσβος, Αθήνα, Πειραιά, Κρήτη. Στην Αττική δημιούργησαν προσφυγικό χωρίο με ονομασία Παλαιά Φώκαια. Εκτός Ελλάδος, Αίγυπτο, Γαλλία, ΗΠΑ, στις οποίες κατέφευγαν για να αποφύγουν την στράτευσή τους στα Τάγματα Εργασίας της Τουρκίας.

ΕΡ. Τι μένει σήμερα για εμάς από εκείνες τις μνήμες;
ΑΠ. Κατ’ αρχάς ένας μεγάλος πόνος και πόθος, που χάσαμε τις εστίες μας και αφήσαμε πίσω νεκρούς συγγενείς μας και νομίζω ως Ελλάδα τα μέρη που ήταν οι κοιτίδες του πολιτισμού και του χριστιανισμού.

ΕΡ. Επισκέπτονται οι Έλληνες τα πατρογονικά τους μέρη στην Μικρά Ασία;
ΑΠ. Επισκέπτονται σίγουρα και πολλοί.

ΕΡ. Τι πρέπει να θυμούνται οι νέοι μας;
ΑΠ. Τις πατρίδες των προγόνων τους που ήταν, όπως προαναφέρω οι κοιτίδες του Πολιτισμού και του Χριστιανισμού.