Του Ηλία Αθ. Καραθάνου


Κάθε Μάρτη, η σκέψη μας γυροφέρνει ξανά και ξανά στη μνήμη της όσιας μορφής του Γρηγορίου Αυξεντίου κι όλη η Κύπρος ανηφορίζει και προσκυνά ευλαβικά, μπροστά στο λιτό κι απέριττο κρησφύγετο του υπαρχηγού της αντιστασιακής κι απελευθερωτικής οργάνωσης ΕΟΚΑ. Στου Μαχαρά τα όρη.

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, λοιπόν, ο όπου γης Ελληνισμός σκύβει ταπεινά κι ευλαβικά και γονατίζει στον μεγάλο Έλληνα, τον πιστό Χριστιανό, τον ανιδιοτελή πατριώτη, τον πρώτο μεταξύ των πρώτων που έδωσαν τη ζωή τους για την πανώρια λευτεριά και την αιώνια Ελλάδα.

Τον Γρηγόριο Αυξεντίου,, τον γιο του Πιρή και της Αντωνούς από την ηρωομάνα, κατεχόμενη σήμερα κωμόπολη, Λύση. «Το μόνο που αγαπούσε από μωρό ήταν η Ελλάδα και η Ελευθερία», αφηγείται η μάνα του. «Δεν ήταν σαν τα άλλα παιδιά», αναφέρει ο πατέρας του. «Από παιδί με ρωτούσε για τους ήρωες του ’21 και με ξαναρωτούσε για τους αγώνες του Γένους», ξανασυμπλήρωνε αλλού.

Η αδερφή του Χρυσταλλού μας διαφωτίζει ότι «ο Γρηγόρης αγωνίστηκε για την ΕΝΩΣΗ και μόνο! Μελετούσε για τον Αθανάσιο Διάκο, τον Μάρκο Μπότσαρη,, τον Οδυσσέα Ανδρούτσο και όλους τους ήρωες. Είχε πάθος με την Ελλάδα, ο Γρηγόρης…».

Το 1940, τον βρίσκουμε στην μητροπολιτική, μάνα-Ελλάδα. Το όνειρό του ανέκαθεν ήταν να φοιτήσει στην Σχολή Ευελπίδων, ώστε να εξισωθεί και στην πράξη με τους Έλληνες αξιωματικούς, τους οποίους καμάρωνε. Δυστυχώς όμως δεν ευοδώθηκε ο πόθος του, ούτε τελεσφόρησε η επιθυμία του.

Γίνεται Έφεδρος Αξιωματικός κι υπηρετεί στα Ελληνο-βουλγαρικά σύνορα, όπου γνωρίζεται με τον Κυριάκο Μάτση, που σπουδάζει στη Γεωπονική Σχολή του ΑΠΘ Θεσσαλονίκης και μαζί στοχάζονται και προετοιμάζονται για τον αγώνα της Λευτεριάς. Όμως η ελληνική κυβέρνηση, με αγγλική εισήγηση, του στέρησε την προαγωγή στη μόνιμη θέση του ανθυπολοχαγού, κάτι που τον έθιξε, γιατί γίνονταν σε όλους κατ’ αρχαιότητα, αν και εδώ μπορούσε να δοθεί επ’ ανδραγαθία, γι’ αυτό πικράθηκε αφάνταστα κι ενοχλημένος επέστρεψε στη μεγαλόνησο της Κύπρου.

Πρώτα εκεί, εργάζεται σε γεωργικές εργασίες και κατόπιν ως οδηγός σε λεωφορείο, που μετέφερε εργάτες στην αγγλική βάση της Δεκέλειας. Ήταν μία θέση που τον έφερνε κοντά σε αγγλικά μυστικά, που αργότερα του φάνηκαν χρήσιμα στην επαναστατική σταδιοδρομία του.

Τον Ιανουάριο του 1955, γίνεται μέλος της Ελληνικής Αντιστασιακής Οργάνωσης Κύπρου (ΕΟΚΑ)… Η στρατιωτική του κατάρτιση, το έμφυτο θάρρος του, η γενναιότητά του κι η έμπρακτη πολεμική του συμμετοχή στην Ελλάδα, τον καιρό που διετέλεσε δόκιμος αξιωματικός και μάχονταν στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, τον ανέδειξαν ως τον πρώτο, μεταξύ των πρώτων ανταρτών της ΕΟΚΑ, κατάλληλο τόσο για επιτελική υπηρεσία, όσο και για εμπροσθοφυλακής

Ο αρχηγός Διγενής, διαβλέποντας τις τεράστιες ικανότητές του, θα τον ανακηρύξει υπαρχηγό του. Για να καμουφλάρεται καθώς ήταν ενταγμένος σε αντάρτικο σώμα, κατά καιρούς του δόθηκαν τα ψευδώνυμα: «Ζήδρος», «Ρήγας», «Αίαντας», «Άρης», «Μάστρος», «Ανταίος» και «Ζώτος».

Ο Γρηγόρης Αυξεντίου γίνεται ο αποικιοκρατών. Και τις εξαιρετικές του στρατιωτικές ικανότητες θα τις επιδείξει στις 11 Δεκεμβρίου του 1955, στην ιστορική μάχη των Σπηλαίων, κατά την οποία αποδεκάτισε δύο αγγλικές φάλαγγες στρατιωτών, τις οποίες παρέσυρε να εμπλακούν σε μάχη, ενώ κατευθύνονταν στα κρησφύγετα, με αποτέλεσμα πολλούς Άγγλους νεκρούς και τραυματίες.

Κατά το προσεχές Πάσχα του 1956, ο Γρηγόρης Αυξεντίου βρίσκεται να αναρρώνει στο γνωστό Μοναστήρι του Μαχαιρά, που ιδρύθηκε το έτος 1148, μετά από επιτυχή εγχείρηση σε νοσοκομείο εκστρατείας. Εκεί θα συμβεί και το πρωτοφανές, της εμφάνισής του , ενώπιον των Άγγλων στρατιωτών, όταν αυτοί θα περικυκλώσουν το εν λόγω Μοναστήρι της ανάρρωσης.

Δεινός στην ηθοποιία και κατάλληλα μεταμφιεσμένος σε καλόγερο, ο Γρηγόρης Αυξεντίου, θα παρουσιαστεί και θα συστηθεί κιόλας στον Άγγλο επικεφαλής αξιωματικό, ως ο «πάτερ-Χρύσανθος» και στη συνέχεια προσποιούμενος ευγένεια και καλοσύνη, θα τους κεράσει γλυκό.

Στις 31 Δεκεμβρίου του ιδίου έτους, 1956, , παραμονή πρωτοχρονιάς, κυκλώνεται μαζί με τα παλληκάρια του, στο χωριό Ζωοπηγή, οπότε συνάπτεται σφοδρή μάχη. Ο Γρηγόρης Αυξεντίου τραυματίζεται σοβαρά, αλλά διαφεύγει αφήνοντας νεκρό στο πεδίο της μάχης τον φίλο κι αγαπημένο του συναγωνιστή, Μάκη Γεωργάλα.

Στις 3 Μαρτίου 1957, Άγγλοι στρατιώτες κατόπιν πληροφοριών, περικυκλώνουν το κρησφύγετό του, λίγο πιο κάτω από το Μοναστήρι Μαχαιρά. Με τη στρατιωτική του εμπειρία, διέβλεψε ότι πρόκειται για προδοσία λέγοντας ότι «Ο Θεός να με βγάλει ψεύτη, προδοθήκαμε», απευθυνόμενος στους συντρόφους του.

Οι συναγωνιστές του απάντησαν με μια φωνή: «Αρχηγέ, μαζί σου και στον θάνατο», δείχνοντας έτσι την εκτίμηση, παράλληλα με την εμπιστοσύνη τους. Οι Ελληνοκύπριοι αντάρτες δεν πρόλαβαν να τελειώσουν την κουβέντα μεταξύ τους κι οι Άγγλοι στρατιώτες βρίσκονταν ξαφνικά μπροστά στην κρύπτη του κρησφύγετου

Χωρίς να πάρουν καμιά απάντηση, οι Άγγλοι στρατιώτες φώναξαν ήδη: «Παραδοθείτε»! Ο Γρηγόρης Αυξεντίου προστάζει τους συντρόφους του: ¨Βγείτε έξω». Δεν ήθελε να διακινδυνέψει την σωματική ακεραιότητα των παλληκαριών του, παρά μόνον τη δική του και συνέχισε: «Μέχρι τώρα ξέρατε πως πολεμούν οι Έλληνες, ενώ σήμερα θα μάθουν όλοι πώς πεθαίνουν».

Σε λίγο αρχίζει η άνιση μάχη. Στα κακοτράχαλα βουνά του Μαχαιρά αντηχεί το «Μολών Λαβέ» του Λεωνίδα. Οι Άγγλοι βάζονται με όλες τις δυνάμεις τους να τον εξοντώσουν, αλλά αδυνατώντας, βρίσκουν την εύκολη λύση1 Ένα ελικόπτερο καταβρέχει με βενζίνη, το κρησφύγετο κι ο «Σταυραετός του Μαχαιρά» θα μετατραπεί σε αγία λαμπάδα της λευτεριάς.

Ο ήλιος είχε δύσει για τα καλά, όταν το μαύρο μαντάτο του θανάτου του απαράμιλλου ήρωα έφθανε από στόμα σε στόμα στη Λύση, το χωριό καταγωγής του Γρηγόρη, όπου τον ήξεραν ακόμη κι οι πέτρες. Το κυπριακό ραδιόφωνο που ελεγχόταν από τους Άγγλους πανηγυρίζει για την βίαιη και συνάμα άνανδρη κι ύπουλη δολοφονία του ασύγκριτου αγωνιστή της λευτεριάς.

Αυτό το ραδιόφωνο συκοφαντούσε ασύστολα τον Γρηγόρη, αποκαλώντας τον τρομοκράτη. Ακριβώς η παραπλανητική του, αγγλική ανακοίνωση, έχει ως εξής: «Δυνάμεις Ασφαλείας, που ενεργούσαν κατόπιν πληροφοριών, φόνευσαν σήμερα τη μεσημβρία, σε περιοχή παρά την Μονή Μαχαιρά, τον επικηρυγμένο διά ποσού 5.000 λιρών, γνωστό υπαρχηγό της ΕΟΚΑ και πρώην αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού, τρομοκράτη Γρηγόριο Αυξεντίου».

Και συνεχίζοντας η παραπληροφόρηση, σύμφωνα με την αγγλική εκδοχή, που εξακολουθεί να συκοφαντεί ως τρομοκράτη τον φλογερό κι ήρωα πατριώτη: «Εν τω μεταξύ, κατόπιν πληροφοριών, ότι επ’ ευκαιρία του θανάτου και της κηδείας του φονευθέντος τρομοκράτη προετοιμάζονται εις την γενέτειρά του, Λύση, εξ αιτίας κοσμοσυρροής, εξ όλων των μερών της νήσου, αντιβρετανικές εκδηλώσεις…».

Οι δήθεν βρετανικές πληροφορίες αποδεικνύονται ανυπόστατες και μάλλον υποψίες και φόβοι, γεγονότα που συνήθως ακολουθούν τέτοιες τραγικές ενέργειες. Δηλαδή οι Άγγλοι κατά την προσφιλή τους εγωπαθή και μεγαλομανή τακτική τους: «Ρίχνουν άδεια να πιάσουν άδεια». Λοιπόν συνεχίζουν τη ραδιοφωνική τους ανακοίνωση: «Η Α.Ε. ο κυβερνήτης διέταξε όπως ο νεκρός τρομοκράτης μεταφερθεί προς ταφή εις τις κεντρικές φυλακές της Λευκωσίας’. Με άλλα λόγια τόση ήταν η τρομάρα και θαυμασμός τους, που ακόμη και νεκρό τον υπολόγιζαν.

Στην ελεεινή προσπάθεια των αποικιοκρατών να μειώσουν συγχρόνως την αξία της θυσίας του μοναδικού Γρηγόρη Αυξεντίου, απαιτούν το διατακτικό της προκειμένης υπόθεσης. Ο συνταγματάρχης Μόραν, ο οποίος διηύθυνε τις επιχειρήσεις στην Κύπρο, , δήλωσε:

«Ο Αυξεντίου διεξήγαγε μίαν τρομερή κι εμπνευσμένη μάχη για δέκα συναπτές ώρες». Ο πατέρας του θα τον αναγνωρίσει «απ’ τις χοντρές ελληνικές κοκκάλες, όμοιες με τις δικές του, κι απ’ τον Σταυρό της πατρίδας που είχε φυλαχτάρι μέσα στις τρίχες του κόρφου του», γιατί ήταν παραμορφωμένος από τη φωτιά και τους καπνούς.

Η μάνα του κορυφαίου Αγωνιστή, τον αποχαιρετά με ένα μεστό από λυρισμό και συναίσθημα Επικήδειο λόγο, μεταξύ των άλλων, λέει: «… Μια μάνα τέτοιου ήρωα, εν (=είναι) προσβολή να κλάψει, γιατί προσβάλλει τον λεβέντη της, τζιείνον 9=εκείνον) που θα απολάψει. Χαλάλιν της πατρίδος μου, ο γιός μου, η ζωή μου, τζι (=και) αφού εν (=δεν) επαραδόθηκεν, τζι έμεινεν τζιαί σκοτώθηκεν, ας έστιει (=έχει) την ευτζαίν 9=ευχή0 μου…».

Σε μια αποστροφή του φωτισμένου λόγου του στο προχθεσινό ετήσιο μνημόσυνο του ηρωικού παλληκαριού του Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κύπρου, Δημήτριο Συλλούρη, ειπώθηκε μεταξύ άλλων: «Ο Αυξεντίου δεν συμβιβάστηκε με τίποτε μέτρο, με καμία μέση λύση (μεσοβέζικη). Έστω και αν δεν έχουμε το θάρρος να ακολουθήσουμε τον Γρηγόρη Αυξεντίου και τους άλλους ήρωες του απελευθερωτικού αγώνα, δεν πρέπει να είμαστε αγνώμονες και αχάριστοι και να στρεβλώνουμε την ιστορία για να βολεύουμε τη συνείδησή μας…»

Βλέπουμε λοιπόν μια οδυνηρή θυσία στο βωμό της εθνικής ελευθερίας που ακόμη προστίθενται και σ’ αυτό το μέτωπο της Κύπρου και των λοιπών ελληνικών αλύτρωτων πατρίδων. Ο Αυξεντίου μας φωτίζει, διδάσκει κι οδηγεί, απ’ το πάνθεο των ηρωικών κι αγιασμένων μορφών που κατά καιρούς, δόξασαν την μακραίωνη ελληνική ιστορία. Άλλοι δικαιώθηκαν κι άλλοι αναμένουν δικαίωση στα σίγουρα.