Ανώτερο διοικητή Χωροφυλακής Ηπείρου - αξιωματικού Χωροφυλακής πολεμικής διαθεσιμότητας 1888-1959

Επιμέλεια: Γαβριήλ Λεπενιώτης

Ένας τόπος μια ιστορία. Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για πρόσωπα που έζησαν μια εποχή δύσκολη λόγω της Πολιτικής αστάθειας του ταλάνιζε την Ελλάδα για δεκαετίες.

Πρόσωπα που ήρθαν στην ζωή, ανδρώθηκαν, μεγάλωσαν και έφυγαν από το Κομπότι, την γενέτειρά τους, εξαιτίας του επαγγέλματος τους και δημιούργησαν την δική τους οικογένεια, χωρίς όμως να ξεχνούν τον τόπο που τους γέννησε.

Πέρασαν 58 έτη από την ημέρα που «έφυγε» ο Ηλίας Λάζος και τιμώντας την μνήμη του θα ξεφυλλίσουμε λίγο την περίοδο που έζησε, ο άνθρωπος που «κινούσε τα νήματα», με τον ιδιαίτερο πατριωτισμό που τον διέκρινε, αφήνοντας σε εμάς πολλά. Βασική του όμως παρακαταθήκη ήταν η μεγάλη του αγάπη για το Κομπότι.

Ο Ηλίας Λάζος του Γεωργίου και της Παρασκευής γεννήθηκε στο Κομπότι το έτος 1888. (Αριθμός Μητρώου 5/1888 Αρρένων Κοινότητας Κομποτίου).

Στις 18 Δεκεμβρίου 1909 σε ηλικία 21 ετών κατατάσσεται ως εθελοντής στην χωροφυλακή στο 6ο Σύνταγμα για δύο (2) έτη.

Την 1η Οκτωβρίου 1910 ονομάζεται Δεκανέας και τοποθετείται από την 6η Ιουνίου 1911 στον 10ο λόχο του 6ου Συντάγματος έως στις 25 Νοεμβρίου 1911 όπου τοποθετείτε στην Αστυνομική Διεύθυνση Αττικοβοιωτίας ως Χωροφύλακας για πέντε (5) έτη.

Την 1η Σεπτεμβρίου 1912 προάγεται στο βαθμό του Υπενωμοτάρχη και την 1η Μαρτίου 1914 στον βαθμό του Ενωμοτάρχη.

Στις 29 Μαρτίου 1919 απολύεται από τις τάξεις της Χωροφυλακής και τοποθετείται ως Έφεδρος στο 26ο Σύνταγμα Πεζικού.

Με την ανάκλησή του, κατόπιν Βασιλικού Διατάγματος στις 3 Δεκεμβρίου 1920, προάγεται στον βαθμό του Ανθυπομοιράρχου της Χωροφυλακής.

Στις 21 Απριλίου 1923 τίθεται και πάλι σε αυτεπάγγελτη αποστρατεία με Βασιλικό Διάταγμα.

Στις 17 Ιανουαρίου 1924 γίνεται ανάκληση του παραπάνω Βασιλικού Διατάγματος έως τις 28 Μαρτίου 1924 όπου ακυρώνεται και πάλι. Στις 18 Μάιου 1924 ανακλήθηκε ως Έφεδρος, και απολύεται στις 19 Ιανουαρίου του 1925.

Στις 9 Μάιου 1926 με προσωπικές του ενέργειες τοποθετήθηκε αναμνηστική μαρμάρινη πλάκα στην οικία των Κληρονόμων Παύλου Χαβέλα στην οποία είχε γεννηθεί ο Νικόλαος Σκουφάς και πραγματοποιήθηκαν τα αποκαλυπτήρια με την πρέπουσα επισημότητα και μεγαλοπρέπεια.

Ήταν άνθρωπος δραστήριος, δυναμικός και συνάμα καλόκαρδος.

Έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη στο χωριό του και γι αυτό προτείνει το 1926 (δεν γνωρίζουμε ακριβής ημερομηνία) την ιδέα του να συσταθεί ερανική επιτροπή προκειμένου να κατασκευαστεί μεγαλόπρεπος ανδριάντας του άξιου τέκνου του Κομποτίου και αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας Νικολάου Σκουφά. Βρίσκει ανταπόκριση στην μικρή κοινωνία του Κομποτίου και ως κύριος εμπνευστής και πρωτεργάτης της ιδέας, εργάστηκε με ιδιαίτερο ζήλο για την διενέργεια του εράνου Πανελληνίως χωρίς να σκεφθεί κόπο και χρόνο με θετικά αποτελέσματα. Η επιτροπή του εράνου αποτελούνταν από τους: Ηλία Λάζο ως Πρόεδρο, Νικόλαο Σακκά, Γαβριήλ Μπακογιάννη, Αναστάσιο Κάκκο και Θεόδωρο Γρίλια. Καθοριστικό ρόλο στο έργο της επιτροπής διαδραμάτισαν οι τότε νέοι Κομποταίοι επιστήμονες Ιωάννης Τατσιόπουλος Δικηγόρος στην Άρτα, Χρήστος Μπουραντάς Γυμνασιάρχης και Χαρίλαος Χαβέλας επίσης Καθηγητής.

Με δικές του ενέργειες αγοράστηκε αξίας (50.000 προπολεμικών δραχμών) η αποθήκη Καραπάνου (Κουτσέκι).

Το συγκεκριμένο οικόπεδο μετά το 1939 επί προεδρίας Γεωργίου Θ. Παπακώστα κατεδαφίστηκε και χρησιμοποιήθηκε για την ανέγερση διδακτηρίου της Κοινότητος Κομποτίου. Η σημασία της παραπάνω αγοράς ήταν μεγάλη, γιατί η Κοινότητα δεν διέθετε κατάλληλο χώρο για την ανέγερση διδακτηρίου.

Ολόκληρη η αλληλογραφία προς τον Ελληνισμό του Εσωτερικού και του Εξωτερικού παρεδόθη από τον πρώην Γραμματέα της Κοινότητος Κομποτίου κ. Γεώργιο Γ. Παπαφωτίου, Δικηγόρου Αθηνών το έτος 1939 με πρωτόκολλο στον τότε Γυμνασιάρχη Νικόλαο Παπακώστα προκειμένου να προβεί στην σύνταξη μητρώου εισφορών. Άγνωστο όμως εάν είχε συνταχθεί το μητρώο ή απωλέστηκε ή κατεστράφη στον εμπρησμό του χωριού από τους Γερμανούς το 1943 και χάθηκαν και άλλες πολλές ιστορικές για εμάς σήμερα σημειώσεις που δεν γνωρίζουμε.

Tο έτος 1931 γίνεται η τοποθέτηση του ανδριάντα του ιδρυτού της Φιλικής Εταιρίας Νικολάου Σκουφά. Τα αποκαλυπτήρια έγιναν το έτος 1939 με φροντίδα του Ηλία Λάζου. Η αργοπορία των αποκαλυπτηρίων έγινε γιατί δεν είχε τοποθετηθεί το κιγκλίδωμα γύρω από τον ανδριάντα που είχε αναλάβει να σχεδιάσει ο γλύπτης Βάσσος Φαληρέας ο οποίος απουσίαζε στο εξωτερικό. Μόλις το 1938 επί Προεδρίας Γεωργίου Θ. Παπακώστα κατασκευάστηκε και αυτό με δάνειο από τον Ηλία Λάζο προς την τότε Κοινότητα.

Στο διάστημα αυτό και συγκεκριμένα από 26/6/1925 έως 19/7/1926 στην Ελλάδα κυβερνά ο Θεόδωρος Πάγκαλος δικτάτορας Στρατηγός, την οποία προσπαθεί να πολιτικοποιήσει η επόμενη Κυβέρνηση του Αθανασίου Ευταξά έως 23/8/1926.Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εκ νέου σύνθεση Κυβέρνησης από 23/8/1926 έως 4/12/1926 υπό του Γεωργίου Κονδύλη.

Με την ανάκληση του και πάλι στην Χωροφυλακή στις 17 Ιουνίου 1927 (ως ουδέποτε απομακρυνθείς), Πρόεδρος της ερανικής επιτροπής ορίστηκε ο Δικηγόρος Ιωάννης Τατσιόπουλος. Πάντοτε όμως σε σοβαρά ζητήματα για το έργο η γνώμη του Ηλία Λάζου είχε ξεχωριστή βαρύτητα.

Στα τέλη του έτους 1927 και συγκεκριμένα στις 31 Δεκεμβρίου προάγεται στο βαθμό του Υπομοιράρχου Χωροφυλακής λογιζόμενης προαγωγής από 20/10/1927.

Στις 26 Φεβρουαρίου 1934 προάγεται στο βαθμό του Μοιράρχου και το επόμενο έτος 1935 στις 23 Φεβρουαρίου στο βαθμό του Ταγματάρχη της Χωροφυλακής.

Στις 27 Απριλίου 1938 προάγεται στον βαθμό του Αντισυνταγματάρχη της Χωροφυλακής και αναλαμβάνει τα καθήκοντα Ανωτέρου Διοικητή Χωροφυλακής Ηπείρου.

Για υπηρεσιακούς λόγους το ίδιο έτος βρίσκεται στην πόλη της Κέρκυρας όπου εμπιστεύεται σε συναδέλφους του ότι πιθανόν να βρίσκεται θαμμένος ο Μεγάλος Φιλικός και Ευεργέτης Κομποταίος Κων/νος Γεροστάθης.

Πράγματι μετά από έρευνα βρίσκει τον τάφο του στο νεκροταφείο του Ι.Ν. Αγίου Σπυρίδωνα Σορόκου και ενημερώνει με έγγραφο την τότε Κοινότητα Κομποτίου, ταυτόχρονα όμως ξεσπά και στην Ελλάδα ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος.

Στις 31 Μαρτίου του 1942 με την υπ' αριθμ. 1/74/1/31-3-1942 απόφαση του Υπουργείου Δημόσιας Ασφάλειας τίθεται σε αυτεπάγγελτη αποστρατεία, εγγραφείς στο στέλεχος της Εφεδρείας (ΕΔΥΕΑ 181/31-3-1942), σε ηλικία 54 ετών,(ΦΕΚ 27/19-3-1942 τ. Γ΄).

Αυτό βέβαια δεν τον πτόησε και συνέχισε τον αγώνα ενάντια στον Κατακτητή που βασάνιζε την Πατρίδα μας.

Στις 10 Ιουνίου 1942 συλλαμβάνεται από τους Ιταλούς μαζί του και ο Ταγματάρχης Κων/νος Μαυρικάκης με την κατηγορία ότι κατέδιδαν σε ανταρτικές ομάδες του ΕΔΕΣ τις κινήσεις των στρατευμάτων Κατοχής και μεταφέρονται ως όμηροι στην Ιταλία.

Κατά την διάρκεια της ομηρίας του την 6-10-1942 τραυματίζεται από λάθος εντύπωση που έδωσε στον φρουρό ότι προσπάθησε να δραπετεύσει και η σφαίρα το βρίσκει δίπλα στον πνεύμονα. Ύστερα από την παροχή πρώτων βοηθειών που του παρασχέθηκαν ανάρρωσε χωρίς να του αφαιρέσουν την σφαίρα, την οποία έφερε πάνω του έως το τέλος της ζωής του, μεταφέρεται σε διάφορα στρατόπεδα αιχμαλώτων στην Γερμανία έως τις 19-8-1944 οπότε και επαναπατρίζεται.

Την 2-4-1945 με Βασιλικό Διάταγμα προάγεται στο βαθμό του Συνταγματάρχη λογιζόμενης προαγωγής από 21-4-1942.

Μετατάσσεται στην κατηγορία Πολεμικής Διαθεσιμότητας την 22-3-1946 ύστερα από τον τραυματισμό του την 6-10-1942 ως αιχμάλωτος (όμηρος) σε ιταλικό στρατόπεδο.

Ο Ηλίας Λάζος ελεύθερος πλέον από υπηρεσιακές υποχρεώσεις αφοσιώνεται στην οικογένειά του, την σύζυγό του Παρθενία. Κομποταία και αυτή στην καταγωγή (δεν μπορούσε να ήταν και διαφορετικά), ήταν κόρη του Ευσταθίου Χαβέλα. Απογόνους δεν απέκτησαν. Η μόνιμη κατοικία τους ήταν στα Ιωάννινα και στο χωριό ερχόταν συχνά.

Από περιγραφή του πατέρα μου, τον θυμάται όταν ερχόταν στο πατρικό σπίτι του, ήταν μετρίου αναστήματος, καλοντυμένος και φορούσε στο κεφάλι του καπελάκι.

Η υγεία του είχε κλονιστεί και λόγω του τραυματισμού που προαναφέραμε εισήχθη για νοσηλεία στο 406 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, που στεγάζονταν τότε στο κτίριο της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας.

Tο βράδυ της 10ης Ιουνίου 1959 και ώρα 11 αφήνει την τελευταία του πνοή σε ηλικία 71 ετών. Σύμφωνα με το πιστοποιητικό θανάτου που υπογράφει ο Διευθυντής του 406 Γενικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου Ιωαννίνων κ. Γεώργιος Δόνος, επήλθε «εκ καρδιακής ανεπάρκειας, συνεπεία οξέως πνευμονικού οιδήματος».

Την επομένη 11η Ιουνίου πραγματοποιείται παρουσία συγγενών, πολλών συγχωριανών του και συναδέλφων του με τις πρέπουσες τιμές ως Αξιωματικού Πολεμικής Διαθεσιμότητας η εξόδιος ακολουθία και η ταφή του στο Κοιμητήριο της Περιβλέπτου στα Ιωάννινα.

Με τον θάνατό του κλείνει ένα κεφάλαιο ιδιαίτερο για το χωριό μας, αφήνοντας πολλές και καλές αναμνήσεις και πρωτοβουλίες που έως σήμερα με ιδιαίτερη συγκίνηση και θαυμασμό αναφέρονται οι παλαιότεροι στο όνομα του ανθρώπου που πρωτοστάτησε στον αγώνα για να τιμήσει τους προγόνους του και άξια τέκνα του Κομποτίου Νικόλαο Σκουφά και Κων/νο Γεροστάθη.

Η τότε Κοινότητα Κομποτίου θέλοντας να τιμήσει την προσφορά του, έδωσε το όνομα του σε κοινοτικό δρόμο δίπλα από την πατρική οικία του η οποία δεν υπάρχει σήμερα, όμως, υπάρχει η πινακίδα για να τον θυμίζουν σε εμάς και τις επερχόμενες γενεές.

Ύστερα από 30 έτη το έτος 1989 απεβίωσε και η σύζυγος του Παρθενία και ετάφη και αυτή μαζί με τον άνθρωπο που αγάπησε και στάθηκε δίπλα του.

Με τις λίγες αυτές πληροφορίες που συνέλεξα, προσπάθησα να αποτυπώσω το πατριωτικό συναίσθημα και την ιδιαίτερη αγάπη του Ηλία Λάζου για το Κομπότι, περιγράφοντας μόνο τα γεγονότα που αφορούσαν τότε το χωριό μας, χωρίς να ληφθεί ο παράγοντας «Πολιτικές Αντιλήψεις», που ορισμένοι ίσως σπεύσουν να αναφερθούν κακοπροαίρετα.

Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλονται στον κ. Βασίλειο Χαβέλα τ. Διευθυντή Γεωργίας Νομαρχίας Ιωαννίνων ο οποίος προσέφερε πληροφορίες.

Τον κ. Σωτήριο Μαυροδήμο Μέλος του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Ιεράς Μητροπόλεως Ιωαννίνων με την πρωτοβουλία του παρέλαβε και παρέδωσε την 9 Νοεμβρίου 2016 τα οστά των Ηλία Λάζου και της συζύγου του Παρθενίας ώστε να ταφούν στο χωριό μας.

Τον κ. Κων/νο Γ. Παπακώστα για την ευγενή παραχώρηση προσωπικών σημειώσεων του θείου του Νικολάου Παπακώστα, Γυμνασιάρχου.

Τον Υπάλληλο του ΚΕΠ Δ.Ε Κομποτίου κ. Γεώργιο Μπούργο

ΠΗΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ

Νικόλαου Παπακώστα, Γυμνασιάρχου, Χειρόγραφες Σημειώσεις, 1942

Αρχείο Χρήστου Μπουραντά, Γυμνασιάρχου, 1970

Αρχείο Λάμπρου Απ. Τατσιόπουλου, Διδασκάλου, 1971

Απόστολου Δασκαλάκη, Ιστορία Ελληνικής Χωροφυλακής, τόμος Β΄ σελ. 289,1973

Εφημερίδα «ΤΟ ΚΟΜΠΟΤΙ» Αρ. Φ. 3, Αύγουστος 1978, σελ. 2

Χαρίλαου Χαβέλα, «ΤΟ ΚΟΜΠΟΤΙ», Αθήνα 1982

Εφημερίδα «ΤΟ ΚΟΜΠΟΤΙ» Αρ. Φ. 53-54, Ιούλιος-Αύγουστος 1983, σελ. 5

Αρχείο Θανόντων-Ταφέντων Ιερού Ναού Περιβλέπτου Ιωαννίνων

Ληξιαρχείο Δήμου Νικολάου Σκουφά, Δ.Ε Κομποτίου

Ληξιαρχείο Δήμου Ιωαννιτών

Γενικό Επιτελείο Στρατού-Υπηρεσία Στρατιωτικών Αρχείων.

Στρατολογική Υπηρεσία Ηπείρου.

Υπουργείο Εσωτερικών & Διοικητικής Ανασυγκρότησης – Αρχηγείο Ελληνικής Αστυνομίας Κλάδος Διοικητικής Υποστήριξης & Ανθρώπινου Δυναμικού-Διεύθυνση Αστυνομικού Προσωπικού-Τμήμα Κατώτερου Αστυνομικού Προσωπικού- Γραφείο 6ο –Στρατολογία.