
Γράφει ο Νίκος Κέφης*
Η μεγάλη φωτιά στο Μάτι με τους πολλούς νεκρούς και τις μεγάλες υλικές καταστροφές ανέδειξε την μη ύπαρξη συντονισμού όλων των εμπλεκόμενων αρχών, υπηρεσιών και φορέων, αφού κάθε ένας από τους εμπλεκόμενους ενεργούσε ασυντόνιστα, ξεχωριστά και χωρίς την παραγωγή αποτελέσματος ενώ σε περιπτώσεις να συντελούσε στην δημιουργία μεγαλύτερης καταστροφής κινδύνων και απωλειών. Το όλο σκηνικό μαρτυρούσε έλλειψη ενιαίου κρατικού μηχανισμού στην αντιμετώπιση της κρίσης.
Η κοινή γνώση και γενικά ο λαός μας διαπιστώνει και καταγγέλλει μετά από κάθε γεγονός που έχει σαν συνέπεια όχι μόνο τις υλικές αλλά και τις ανθρώπινες απώλειες, την έλλειψη του ενιαίου συντονισμού όλων των εμπλεκόμενων κρατικών αρχών, υπηρεσιών και φορέων και γενικά όλου του κρατικού μηχανισμού που θα μπορούσε να προλάβει ή να περιορίσει τις καταστροφές χωρίς να μπορεί να διατυπώσει σχετικές και συγκεκριμένες προτάσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού.
Είναι λογικό να διαπιστώνεται κάθε φορά από το λαό η έλλειψη του συντονισμού και μόνο αφού οι σχετικές προτάσεις ανήκουν στους εμπλεκόμενους και η λήψη των αποτελεσματικών αποφάσεων για την αντιμετώπιση του διαπιστωμένου προβλήματος στην πολιτεία. Σχετικές προτάσεις κρίνεται λογικό να υποβάλλονται και από πρόσωπα που υπηρέτησαν σε ειδικές θέσεις στον κρατικό μηχανισμό κι απέκτησαν ειδικές γνώσεις από σπουδές στο εξωτερικό και πρέπει κατά τη γνώμη μας να προσφέρουν τις γνώσεις αυτές στην πατρίδα τους, η δε πολιτεία πρέπει και έχει ηθική υποχρέωση να μελετά και να λαμβάνει υπόψιν όποιες από τις προτάσεις κρίνονται θετικές. Πρέπει να σημειωθεί ότι πολλά από τα πρόσωπα απέκτησαν ειδικές γνώσεις στο εξωτερικό με κρατικές δαπάνες ώστε επιστρέφοντας να μεταφέρουν τις αποκτηθείσες γνώσεις και εμπειρία. Δυστυχώς στη χώρα μας πολλές φορές τα άτομα αυτά δεν λαμβάνονται υπόψη.
Είναι αναγκαίο όπως η χώρα μας από τον καιρό της ειρήνης να προετοιμάζεται για την αντιμετώπιση εκτάκτων γεγονότων μεγάλου μεγέθους κρίσεων όπως αποκαλούνται διεθνώς και δη από σεισμούς, πλημμύρες, κατολισθήσεις, φωτιά, έκτακτα καιρικά φαινόμενα, ακόμη και κρίσεων εθνικού περιεχομένου, δεδομένου ότι η γειτονική μας χώρα, η Τουρκία, εκτοξεύει απειλές σε καθημερινή βάση και κανείς δεν μπορεί να ισχυρισθεί ότι οι απειλές αυτές θα μείνουν πάντοτε στον αέρα.
Προσφάτως η μεγάλη χιονόπτωση στην περιφέρεια της Αττικής ανέδειξε για μια ακόμη φορά την έλλειψη συντονισμού όλων των εμπλεκόμενων αρχών, υπηρεσιών, φορέων και υπουργείων ακόμη με αποτέλεσμα τη δημιουργία τέτοιων προβλημάτων που αδυνατεί κανείς να κατανοήσει.
Ο υποφαινόμενος είχε την ατυχία αυτό το χρονικό διάστημα με την χιονόπτωση να βρίσκεται στην Αθήνα και έζησε από κοντά τα μεγάλα προβλήματα που δημιουργήθηκαν καις κατά τη γνώμη μου όλοι οφείλονταν στην έλλειψη συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων αρχών, υπηρεσιών, φορέων, συγκοινωνιών και ιδιωτικών φορέων που διαχειρίζονταν καίριους τομείς. Ο κόσμος δεν μπορεί να εντοπίζει της παραλείψεις και τις ενέργειες καθενός εκ των εμπλεκομένων στο πρόβλημα και θεωρεί ως αιτία την ανυπαρξία του κράτους και γενικά της κυβερνητικής εξουσίας. Η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να συνεχισθεί άλλο και οφείλει η πολιτεία λαμβάνοντας υπόψη και όλες τις κατά καιρούς διατυπωθείσες προτάσεις και απόψεις να λάβει τα κατάλληλα μέτρα, δημιουργώντας νέες δομές διαχείρισης κρίσεων για την αντιμετώπιση τυχόν νέων καταστάσεων. Η κυβέρνηση πρέπει να μελετήσει τις αιτίες που συνετέλεσαν στην δημιουργηθείσα κατάσταση και να τις εξαλείψει. Πρόσωπα σε όλους τους τομείς που θεωρούνται υπεύθυνα να απομακρυνθούν ή να αλλάξουν αντικείμενο εργασίας.
Τα αρμόδια υπουργεία να ενεργούν ελέγχους στους Δήμους και τις Περιφέρειες για να διαπιστώσουν αν τα χρήματα που διατίθενται για τον τομέα της πολιτικής προστασίας χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για το σκοπό αυτό ή διατίθενται για άλλες ανάγκες. Δεν μπορεί μετά και την περυσινή χιονόπτωση με τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν στα δίκτυα της ΔΕΗ από την πτώση δέντρων, να μην έχουν ακόμη κοπεί δέντρα που εμποδίζουν ή τα κλαδιά τους μπλέκονται με διερχόμενα καλώδια της ΔΕΝ. Δεν είναι δυνατόν μερικά δέντρα σε δρόμους να μην κόβονται ή να περιορίζονται και σήμερα λόγω τις πτώσεις τους να υπάρχουν προβλήματα με διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος για δύο και τρία εικοσιτετράωρα. Εάν υπάρχουν υπηρεσίες που προβάλλουν εμπόδια στις κατευθύνσεις αυτές με νομοθετικές πράξεις να τους αφαιρεθούν οι σχετικές αρμοδιότητες. Οι πολίτες μας δεν αντέχουν άλλα δυσμενή αποτελέσματα. Δεν είναι δυνατόν πεσμένα δέντρα στους δρόμους για δύο και τρεις ημέρες να μην κόβονται από καμία υπηρεσία ή από κανένα φορέα και να εμποδίζονται η κυκλοφορία, ο καθαρισμός του δρόμου και η αποκατάσταση των βλαβών στο δίκτυο από τη ΔΕΔΔΗΕ.
Δεν είναι δυνατόν να μην αποστέλλεται από τους Δήμους ένα μικρό μηχάνημα μισθωμένο από ιδιώτες εργολάβους για τον καθαρισμό των δρόμων που είναι αποκλεισμένοι με τα παραπάνω προβλήματα και συνέπειες. Τα εμπλεκόμενα υπουργεία και ιδίως τα αρμόδια για την τοπική αυτοδιοίκηση να εξαλείψει κάθε υφιστάμενο πρόβλημα με την μίσθωση εργολάβων, ειδικών κατηγοριών για την αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων όπως ακόμη ατόμων για την κοπή πεσμένων στο έδαφος δέντρων.
Ο υποφαινόμενος το 1992 μετέβη με κρατική δαπάνη σε ακαδημία των ΗΠΑ και μεταξύ των άλλων για θέματα χειρισμού κρίσεων. Εκεί είχα την τύχη να διαπιστώσω και τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρησιακών κέντρων πολιτικής προστασίας. Σε κάθε έκτακτη κατάσταση ο συντονισμός των μερών της πολιτείας γίνεται ενιαία από το επιχειρησιακό κέντρο πολιτικής προστασίας στο οποίο συμμετέχουν εκπρόσωποι όλων των εμπλεκόμενων υπηρεσιών, αρχών, φορέων, κυβερνητικών στελεχών, αυτοδιοικητικών παραγόντων και επιχειρήσεων κρατικού ενδιαφέροντος. Η Μετεωρολογική Υπηρεσία προσφέρει παρέχει άμεσα και με ακρίβεια πληροφορίες για ακραία καιρικά φαινόμενα και έτσι η εκκένωση του πληθυσμού περιοχών ή ολόκληρων πόλεων γίνεται εγκαίρως και με ασφάλεια. Ο ενιαίος επιχειρησιακός συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων αλλά και η αυστηρή τήρηση από τους πολίτες των οριζόμενων μέτρων σώζουν την κατάσταση. Ενιαίο τηλεφωνικό κέντρο που λειτουργεί για όλους τους εμπλεκόμενους και επιλαμβάνεται επί όλων των θεμάτων χωρίς ο ένας να παραπέμπει στους άλλους δημιουργώντας φαινόμενα «πύργου της Βαβέλ». Επιστρέφοντας από Αμερική κατέθεσα συγκεκριμένες προτάσεις και μεταξύ των άλλων και για τα λεγόμενα επιχειρησιακά κέντρα πολιτικής προστασίας.
Το προηγούμενο έτος με άρθρο μου σε τοπική εφημερίδα που αποστάλθηκε και στα εμπλεκόμενα υπουργεία κατέθεσα συγκεκριμένες προτάσεις για την συγκρότηση επιχειρησιακών κέντρων σε εθνικό επίπεδο, σε επίπεδο Περιφερειών και περιφερειακών ενοτήτων και όχι μόνο αφού διατυπώνονταν πολλές προτάσεις με αφορμή τις μεγάλες πυρκαγιές στη χώρα μας. Στη χώρα μας ισχύει το γνωστό «ουδείς προφήτης αγαπήθηκε στον τόπο του».
Ενέργειες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα
Κατά την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων με προτροπή των Αμερικανικών Υπηρεσιών Ασφαλείας επιχειρείται η συγκρότηση ενός τέτοιου επιχειρησιακού κέντρου με βάση το λεκανοπέδιο Αττικής.
Το προηγούμενο έτος η πολιτεία αποφασίζει την ίδρυση ξεχωριστού υπουργείου Κλιματικής Αλλαγής και Πολιτικής Προστασίας.
Ταυτόχρονα αποφασίζεται και η συγκρότηση εθνικού επιχειρησιακού κέντρου πολιτικής προστασίας για τον συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων στην αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων.
Γεννάται το ερώτημα εάν λειτούργησε αποτελεσματικά το επιχειρησιακό κέντρο πολιτικής προστασίας στην παρούσα κρίση με την χιονόπτωση. Η απάντηση είναι πως το αποτέλεσμα δεν ήταν το αναμενόμενο διότι η συγκρότηση του επιχειρησιακού κέντρου δεν ήταν η πρέπουσα.
Τελευταία αποφασίσθηκε η συγκρότηση 13 επιχειρησιακών κέντρων πολιτικής προστασίας, ήτοι ένα για κάθε μια από τις 13 Περιφέρειες της χώρας. Συγκεκριμένα 55 έργα εντάσσονται στο Ταμείο Ανάκαμψης με συνολικό προϋπολογισμό 3,35 δις ευρώ. Στα 55 αυτά έργα εντάσσεται και η κατασκευή 13 περιφερειακών επιχειρησιακών κέντρων πολιτικής προστασίας προϋπολογισμού 23,5 εκατομμυρίων ευρώ. Επιτέλους μια καλή διαδικασία πλην όμως δεν υφίσταται πρόβλεψη και για την κατασκευή, συγκρότηση και μικρότερων επιχειρησιακών κέντρων πολιτικής προστασίας σε επίπεδο νομών πέραν του λεκανοπεδίου Αττικής.
Προτάσεις
● Συγκρότηση επιχειρησιακών κέντρων πολιτικής προστασίας μικρής κλίμακας και στην έδρα κάθε Περιφερειακής Ενότητας.
● Καθορισμός με νομοθετική ρύθμιση όλων αυτών που θα συμμετέχουν στα συντονιστικά κέντρα Πολιτικής Προστασίας.
● Καθορισμός με νομοθετική ρύθμιση των αρμοδιοτήτων των επιχειρησιακών κέντρων πολιτικής προστασίας κατά την αντιμετώπιση εκτάκτων καταστάσεων.
● Καθορισμός επιχειρησιακών επικεφαλής όλων των κέντρων πολιτικής προστασίας που θα πρέπει να λειτουργούν σε 24ωρη βάση σε περιόδους κρίσεων.
● Οι επικεφαλής επιχειρησιακοί παράγοντες όλων των κέντρων αυτών να είναι ανώτατοι αξιωματικοί των Ενόπλων Δυνάμεων ή Σωμάτων Ασφαλείας με ειδικές γνώσεις τόσο στο χειρισμό κρίσεων όσο και στη διοίκηση μεγάλων σχημάτων. Η πολιτική ηγεσία κρατική ή αυτοδιοικητική θα έχει επικοινωνία με την κεντρική κυβέρνηση.
● Επιλογή προσώπων για την επάνδρωση όλων των επιχειρησιακών κέντρων με αυστηρά επαγγελματικά κριτήρια και όχι πολιτικά.
● Αφαίρεση με νομοθετική ρύθμιση αρμοδιοτήτων άλλων εμπλεκόμενων αρχών, φορέων, υπηρεσιών κατά τη διάρκεια της κρίσης και υπαγωγή τους στα επιχειρησιακά κέντρα πολιτικής προστασίας.
● Με νομοθετική ρύθμιση να καθορισθούν όλα τα παραπάνω διότι δεν είναι δυνατόν να μην μπορεί να κόψεις δέντρα ή να ανοίξεις αντιπυρικές ζώνες ή να μην μπορείς να αγοράσεις αλάτι σε έκτακτες περιπτώσεις λόγω νομικών δεσμεύσεων.
Να ξεκαθαρισθεί τόσο στους κυβερνώντες όσο και στους διοικούντες και τον λαό ότι:
α. Το υπουργείο Κλιματικής Αλλαγής και Πολιτικής Προστασίας είναι για ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο σε ρόλο συντονισμού, ενισχύσεως, προγραμματισμού όπως όλα τα υπόλοιπα υπουργεία και δεν είναι εκτελεστικό όργανο σε επίπεδο Περιφέρειας Αττικής.
β. Σε επίπεδο Περιφέρειας Αττικής όπως και σε κάθε Περιφέρεια πρέπει να λειτουργεί ξεχωριστό επιχειρησιακό κέντρο Πολιτικής Προστασίας με ενιαία διοίκηση.
γ. Το κλείσιμο της Αττικής οδού ή της κάθε οδού δεν μπορεί να το ζητά η Πυροσβεστική ή η Αστυνομία αλλά το επιχειρησιακό κέντρο.
δ. Το κλείσιμο των σχολείων πρέπει να το προτείνει το επιχειρησιακό κέντρο.
ε. Το κλείσιμο των υπηρεσιών του δημοσίου αλλά και του ιδιωτικού τομέα πρέπει να το προτείνει το ενιαίο επιχειρησιακό κέντρο.
στ. Το ενιαίο επιχειρησιακό κέντρο πρέπει να απευθύνεται στο υπουργείο Πολιτικής Προστασίας και το υπουργείο Πολιτικής Προστασίας να απευθύνεται και να αιτείται την συνδρομή άλλων υπουργείων και γενικά της κυβέρνησης όχι μόνο σε μια περιφέρεια αλλά σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο.
ζ. Οι Δήμοι και ανάλογα με το γεωγραφικό χώρο που βρίσκονται να διαθέτουν κάποια μηχανήματα για έκτακτε ανάγκες και να έχουν καταλόγους εργολάβων με ανάλογα μηχανήματα για μισθώσεις. Οι δαπάνες για καύσιμα, αλάτι και εργολαβία ανάλογα πρέπει να είναι ψηφισμένα συγκεκριμένα και διαθέσιμα και μακάρι ποτέ να μην χρησιμοποιηθούν. Το ίδιο φυσικά ισχύει και για τις περιφέρειες στον τομέα ευθύνης του.
η. Οι τομείς ευθύνης πρέπει να είναι εκ των προτέρων καθορισμένα και αυτό να μην γίνεται κατά το διάστημα της κρίσης.
*Ο Νίκος Κέφης είναι τέως δήμαρχος Βλαχερνών