Ανθρωπισμός είναι η πίστη στην ιδέα και αξία του Ανθρώπου, όπως πρώτοι στον κόσμο τη συνέλαβαν οι Έλληνες και όπως την ιδέα αυτή συμπλήρωσε και τελειοποίησε ο Χριστιανισμός. Αναλυτικότερα Ανθρωπισμός είναι η πίστη στον Άνθρωπο ως το κορύφωμα της Θείας Δημιουργίας και ως ένα ον ελεύθερο που δικαιούται να μορφωθεί και να δημιουργήσει στα πλαίσια μιας συντεταγμένης πολιτείας με τρόπο αντάξιο του ανθρώπου. Κατά την κοινή και συνήθη αντίληψη στις ανθρώπινες σχέσεις, Ανθρωπισμό εννοούμε την καλή συμπεριφορά, την ευγένεια, την κοσμιότητα στους τρόπους, την ανθρωπιά.

Ο Ανθρωπισμός ως έννοια ιστορική συμπίπτει με την εμφάνιση των Ελλήνων στην ιστορική σκηνή. Τη βρίσκουμε στο βίο του φιλόσοφου Αριστίππου του Κυρηναίου (435-355 π.Χ.) με την ακόλουθη χαρακτηριστική διατύπωση: «Άμεινον, έφη, επαίτην ή απαίδευτον είναι. Οι μεν γαρ χρημάτων, οι δ’ ανθρωπισμού δέονται». Κατά την αντίληψη αυτή του Αρίστιππου ο ανθρωπισμός ταυτίζεται με την ιδέα της Ελληνικής Παιδείας που στην πραγματικότητα σημαίνει την ανακάλυψη της μορφής του ανθρώπου που ως τότε ήταν άγνωστη στον κόσμο. Προ των Ελλήνων οι κραταιές και απέραντες μοναρχίες της Ανατολής (Πέρσες, Ασσύριοι, Αιγύπτιοι) έβλεπαν τους ανθρώπους ως αφανείς και ανελεύθερες μονάδες, ως δούλους των απρόσιτων μοναρχών, οι οποίοι έβλεπαν το σύνολο, τα πολλά, χωρίς να είναι ικανοί να ιδούν τον ένα, τον Άνθρωπο. Η ανακάλυψη της μορφής του ανθρώπου ήταν το αθάνατο εύρημα της πλαστικής δύναμης των Ελλήνων που με την πνευματική και την καλλιτεχνική δραστηριότητά τους, μόνο αυτοί, συνέλαβαν, μέσα από το χάος των υλικών αξιών, από το χάος των ασύντακτων ατόμων και ομάδων, και ανέσυραν ψηλά σε θρόνο περίλαμπρο στο κέντρο του ελληνικού και του πανανθρώπινου κόσμου την μορφή του ανθρώπου, την ανθρώπινη προσωπικότητα.

«Ιδέ ο Άνθρωπος» βροντοφώνησαν οι Έλληνες, όταν αισιόδοξοι και χαρούμενοι, παρουσίασαν την μορφή αυτή στον κόσμο. «Όπως ο πύρινος δαυλός του Προμηθέα (μυθολογικός συμβολισμός της τιτάνιας ελληνικής δημιουργίας) φώτισε τους σκοτεινούς τρωγλοδύτες, λέγει ο κορυφαίος Γερμανός φιλόλογος, Γιαίγκερ Βέρνερ, έτσι και η νέα μορφή του Ανθρώπου, πανώραια και πεντακάθαρη σκόρπισε και σκορπίζει ανέσπερο φως σ’ όλο τον κόσμο». Αυτό το γέννημα της πλαστικής τους δύναμης οι Έλληνες στεφάνωσαν με δύο πρωταρχικές και πρωτοφανείς ανακαλύψεις, το Λόγο και την Παιδεία, που αποτελούν τα θεμέλια του ευρωπαϊκού πολιτισμού, του Ελληνοκεντρικού κατά το Γερμανό φιλόλογο.

Ο Ελληνικός Λόγος υψώθηκε στην ιδέα του ωραίου, του καλού που ενέπνευσαν στους Έλληνες όλες εκείνες τις αθάνατες μορφές που θαυμάζουν οι αιώνες στα κλασικά αριστουργήματα της σμίλης και της λογοτεχνίας: Τον Παρθενώνα και τις Τραγωδίες του Σοφοκλή, τις Καρυάτιδες και τις πινδαρικές Ωδές, τα μαρμάρινα κάλλη των Θεών και τη φιλοσοφική ποίηση των Πλατωνικών Διαλόγων. Η Παιδεία επίσης, η δεύτερη μεγάλη ανακάλυψη των Ελλήνων, δεν είναι απλά μια έννοια στατική, αλλά έννοια με κανονιστικό περιεχόμενο, που επιδιώκει την ημέρωση του Ανθρώπου μέσω του Πολιτισμού, τη βελτίωση και τον εξανθρωπισμό του. Με όχημα την παιδεία οι Έλληνες συνέβαλαν στην ηθική και την πνευματική ολοκλήρωση του Ανθρώπου και έθεσαν τα βασικά και πρωταρχικά προβλήματα της ανθρώπινης ζωής. Ανακάλυψαν τις θεμελιώδεις μορφές του καλού και τις υψηλότερες και ευγενέστερες αξίες της ζωής, τις οποίες αποτύπωσαν και ενσάρκωσαν στα κλασικά έργα του Λόγου και της Τέχνης. Έτσι, τα μεγάλα αναστήματα της Κλασικής Ελλάδας όρθωσαν μονολιθικά στερεώματα του πνεύματος και έδωσαν πανανθρώπινη στέγη στη ζωή. ύψωσαν την προσωπικότητά τους με την αυτογνωσία, διέλυσαν τους μύθους και ανέβηκαν κατάστηθα τον Όλυμπο της σκέψης, χάραξαν την παρουσία τους και υπογράμμισαν το πολιτικό νόημα της ζωής.

Ο υγιής ανθρωπισμός δεν είναι Ιστορία και γνώση, μάθημα γύρω από τα Αρχαία και χάρη σ’ αυτά, αλλά μόρφωση με τη βοήθεια των Αρχαίων χάρη του Πολιτισμού και της σύγχρονης ζωής. Ο ανθρωπιστής, που προσφέρει με τη θέλησή του ολόκληρο το είναι του στη μόρφωση των Ελλήνων, ζει μέσα του την αφύπνιση κρυμμένων θησαυρών, όπως συνέβη με όλους τους μεταγενέστερους λαούς, οι οποίοι υιοθέτησαν το κριτικό πνεύμα της ελληνικής πνευματικής δημιουργίας και διαμόρφωσαν τους δικούς τους πολιτισμούς, χωρίς να παύουν να αναγνωρίζουν ότι η Ελλάδα είναι η κοιτίδα του πολιτισμού και των φώτων.

Ο Ανθρωπισμός λοιπόν δεν είναι παροδικό φαινόμενο, είναι μια πνευματική αρχή με διαρκή ισχύ, σύμφωνα με την οποία διαμορφώνεται ο «ανθρώπινος πολιτισμός». Κάθε πολιτική αναγέννηση συνδέεται με μια δημιουργική επιστροφή του ανθρώπου στην Αρχαία Ελλάδα, γιατί το αρχαίο ελληνικό πνεύμα με την αδιάλειπτη και ακατάλυτη πλαστική δύναμη μπορεί να διαπλάθει διαρκώς τον άνθρωπο, να ανανεώνει την πνευματική ζωή και να προκαλεί διαρκώς νέα εξέλιξη βίου και πολιτισμού. Είναι η αστείρευτη και πολιτισμοποιός δύναμη του Ελληνισμού, η συνεχής παρουσία των Ελλήνων στο βίο των ανθρώπων, που έτυχαν της ελεύθερης Ελληνικής Παιδείας που αποβλέπει στην αρμονική ανάπτυξη και στην τελειοποίηση όλων των ικανοτήτων και των δυνατοτήτων του ανθρώπου υπό το φως της λογικότητας.

Σε ανθρώπους σπάνιους η χώρα μας προξενεί ακαταμάχητη έλξη, ένα σκέτο βάλσαμο. Όχι με την έννοια της πρόσκαιρης παρηγοριάς αλλά ενός αυθεντικού βλέμματος για τον τόπο μας, την ανθρώπινη ζεστασιά και τη διαχρονική του αξία. Η περίπτωση του Μωρίς Κρουαζέ της Γαλλικής Ακαδημίας είναι χαρακτηριστική. Ο Μ. Κρουαζέ στο οπισθόφυλλο του βιβλίου του «Ο Πολιτισμός της Αρχαίας Ελλάδος» (μεταφρασμένο στα Ελληνικά) διατύπωσε τα εξής: «Μπορεί ο Μηχανικός πολιτισμός να εξασφαλίσει στον άνθρωπο την κυριαρχία και τον απόλυτο έλεγχο των φυσικών δυνάμεων. Μπορεί η Ανθρωπότητα, χάρη στο μηχανικό πολιτισμό, να γνωρίσει ανέσεις και ευημερία άνευ προηγουμένου. Η μουσική όμως των Νετρονίων και των Κβάντα, ποτέ δεν θα μπορέσει να θυμίσει τη θεία αρμονία του Χρυσού Αιώνα, καταδικάζοντας τους ανθρώπους σε αιώνια στέρηση της ισορροπίας και της γαλήνης. Γι’ αυτό, οι άνθρωποι, θ’ ανατρέχουν πάντα με νοσταλγία στις πηγές της κλασικής Ελλάδος για να δροσιστούν στα νάματά της. Ο πολιτισμός της Αρχαίας Ελλάδας είναι ένας μοναδικός Μπαϊντέκερ για τους μελετητές των θαυμασίων της Ελληνικής αρχαιότητας».

Γενικά, ο Ανθρωπισμός αποτελεί την αρχή της πνευματικής ζωής για όλο τον κόσμο. Για μας τους Έλληνες σημαίνει επιπλέον θεμελιώδες άρθρα της Εθνικής πίστης και αρχής, χωρίς την οποία ως συνειδητή αφετηρία, δεν δύναται να νοηθεί ομαλή εξέλιξη του βίου του Έθνους. Τέλος, η ανθρωπιστική γνώση και πίστη είναι η πνευματική γέφυρα που ενώνει την Ελλάδα με την Κοινότητα των Εθνών, του λεγόμενου ελληνοκεντρικού κύκλου (Ευρωπαϊκή Ένωση) που αναγάγει την πατρότητα του πολιτισμού στους Αρχαίους Έλληνες πρωτοπόρους. Με τον τρόπο αυτό, η ανθρωπιστική πίστη των Ελλήνων της Νεότερης Εποχής συνδυάζει τον Εθνικό με τον Ευρωπαϊκό και σχεδόν πανανθρώπινο χαρακτήρα. Και ενώ είναι καθαρά εθνική, εμποδίζει, λόγω της πνευματικότητας του Ελληνισμού, την ανάπτυξη αντικοινωνικών και σωβινιστικών ροπών. Τη συνείδηση του συνδέσμου μεταξύ αρχαίου και νεότερου Ελληνικού πολιτισμού, την κατανόηση και την επίκληση αυτής προς δημιουργική αξιοποίηση αναζωπυρώνουν οι κλασικές σπουδές, τις οποίες η Ελληνική Πολιτεία πρέπει να αντιμετωπίζει με την ανάλογη σοβαρότητα.