Η αύξηση της τιμής του ρεύματος δεν οφείλεται αποκλειστικά σε «γεωπολιτικούς λόγους» ή «παγκόσμιες κρίσεις». Πρόκειται για την άμεση συνέπεια της πλήρους ιδιωτικοποίησης της ενέργειας και της λειτουργίας της αγοράς με όρους κέρδους και όχι κοινωνικής ανάγκης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενέργεια —ένα κοινωνικό αγαθό ζωτικής σημασίας— μετατρέπεται σε εμπόρευμα. Οι πολυεθνικές και οι πάροχοι ενέργειας καθορίζουν τις τιμές με βάση τη λογική του «χρηματιστηρίου ενέργειας», οδηγώντας νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις σε απόγνωση.

Η ενέργεια, όμως, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι δικαίωμα. Το να πληρώνει ένα φτωχό νοικοκυριό υπέρογκους λογαριασμούς για να θερμανθεί ή να φωτιστεί είναι κοινωνικά άδικο, οικονομικά παράλογο και ηθικά απαράδεκτο.

Η ανανεώσιμη ενέργεια (ΑΠΕ) —αιολικά, φωτοβολταϊκά, υδροηλεκτρικά— αποτελεί πράγματι το μέλλον. Όμως, όταν η «πράσινη ανάπτυξη» υλοποιείται από τις ίδιες εταιρείες που ευθύνονται για δεκαετίες μόλυνσης, καταστροφής φυσικών οικοσυστημάτων και κερδοσκοπίας, τότε η ελπίδα μετατρέπεται σε άλλο ένα εργαλείο εκμετάλλευσης.

Μεγάλοι όμιλοι σπεύδουν να επενδύσουν σε ΑΠΕ όχι για να προστατεύσουν το περιβάλλον, αλλά για να εξασφαλίσουν νέες πηγές κέρδους μέσω κρατικών επιδοτήσεων, φοροαπαλλαγών και «πράσινων» χρηματιστηρίων. Παράλληλα, εγκαθιστούν ανεμογεννήτριες σε βουνοκορφές, καταστρέφουν δάση, σπέρνουν φωτοβολταϊκά σε καλλιεργήσιμες γαίες, χωρίς καμία συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό.

Το οξύμωρο είναι πως ενώ η παραγωγή ρεύματος μέσω ΑΠΕ είναι πολύ φθηνότερη από τα ορυκτά καύσιμα, η τιμή για τον τελικό καταναλωτή παραμένει υψηλή — ή και αυξάνεται. Γιατί; Επειδή το κόστος δεν καθορίζεται από την παραγωγή αλλά από την αγορά και το κέρδος.

Η υποκρισία του συστήματος φαίνεται ξεκάθαρα όταν η περιβαλλοντική προστασία χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει καταστροφικές πολιτικές. Από τη μία, προβάλλονται οι ανεμογεννήτριες ως «σωτήρες» του πλανήτη. Από την άλλη, για να εγκατασταθούν, εκχερσώνονται δάση, διανοίγονται δρόμοι σε παρθένες περιοχές, απειλείται η βιοποικιλότητα.

Επιπλέον, η εξόρυξη πρώτων υλών για την κατασκευή φωτοβολταϊκών και μπαταριών γίνεται σε χώρες του παγκόσμιου Νότου, συχνά με όρους αποικιοκρατικούς, σε βάρος τοπικών πληθυσμών και με τεράστιο περιβαλλοντικό κόστος. Η «πράσινη» ενέργεια δεν είναι και τόσο πράσινη όταν επιβάλλεται από τα πάνω, χωρίς κοινωνικό έλεγχο και δημοκρατικό σχεδιασμό.

Η ενεργειακή μετάβαση είναι απαραίτητη — όμως χρειάζεται να γίνει με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και περιβαλλοντικής ευθύνης. Αυτό σημαίνει:

• Δημόσιος και κοινωνικός έλεγχος της ενέργειας, με στόχο το φθηνό και προσβάσιμο ρεύμα για όλους.

• Αποκέντρωση της παραγωγής με μικρές, τοπικές μονάδες ΑΠΕ σε συνεργασία με τις κοινότητες.

• Οικολογικός σχεδιασμός που να προστατεύει το φυσικό περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα.

• Δίκαιη μετάβαση που να στηρίζει τους εργαζόμενους στις ρυπογόνες βιομηχανίες και να δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας.

Ο καπιταλισμός απέδειξε ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την κλιματική κρίση• την εκμεταλλεύεται. Χρειαζόμαστε ένα νέο μοντέλο που να βάζει πάνω απ’ όλα τις ανθρώπινες ανάγκες και τον πλανήτη, όχι τα χρηματιστηριακά παιχνίδια και τα εταιρικά κέρδη.