Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου (εκπαιδευτικός)

Το Πάσχα είναι το κεντρικότερο γεγονός στην λατρευτική, εκκλησιαστική και πνευματική ζωή. Πάσχα είναι η εορτή της Αναστάσεως του Χριστού, Πάσχα είναι η διάβαση του ανθρώπου εκ του θανάτου εις την ζωήν, Πάσχα είναι και η βίωση της Χάριτος του Θεού μέσα στην κεκαθαρμένη καρδιά. Πασχάλια εμπειρία είναι η βίωση της ατμόσφαιρας της αναστάσεως. Όταν η ψυχή αισθανθεί την ανάστασή της από την νέκρωση που είχε υποστεί λόγω των παθών, όταν ο νους αποκτήσει την πνευματική του ελευθερία από την αιχμαλωσία στα πάθη, τότε βιώνεται το Πάσχα.

Χρειάζεται όμως προετοιμασία για να φθάσει ο άνθρωπος σε αυτό το γεγονός, να βιώσει το Πάσχα προσωπικά. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο θα δούμε λίγες πτυχές από την προετοιμασία και την βίωση του Πάσχα, λαμβάνοντας αφορμή από ένα ευαγγελικό χωρίο και από την ερμηνεία που κάνει σε αυτό ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής.

Το Πάσχα για εμάς τους Έλληνες έχει, πέραν της βαθιάς του πνευματικής σημασίας, μία ψυχολογική ιδιαιτερότητα που αφορά στην εσωτερική μας πάλη με την απώλεια και τη δημιουργικότητα. Μέσα από την εβδομάδα των Παθών επιτρέπουμε στον εαυτό μας να βιώσει μία διαδικασία πένθους με διάρκεια, αλλά και τέλος, που με τη σειρά του οδηγεί σε ένα καινούριο ξεκίνημα.

Το Πάσχα δεν είναι μόνο για διασκέδαση. Είναι σημαντική ευκαιρία φωτός, χάριτος κι ελπίδος. Καλούμεθα σε συνεχή επαγρύπνηση προς εξαφανισμό κάθε ίχνους απογνώσεως δαιμονοκίνητης. Λέγοντας “Χριστός Ανέστη” να το εννοούμε. Να το λέμε και με την καρδιά. Ο λαοφίλητος Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ έλεγε καθημερινά, όλο τον χρόνοσε όλους: “Χριστός Ανέστη, χαρά μου”. Βίωνε τη χαρά της Αναστάσεως μέσα του και γι’ αυτό συνεχώς έλεγε: “Χριστός Ανέστη, χαρά μου”. Ζούσε τη χαρά της Αναστάσεως, ήταν αληθινά χαρούμενος, και αυτό διαλαλούσε χαρούμενα.

Πάσχα σημαίνει πέρασμα. Από το σκοτάδι στο φως, από την αμαρτία στην αρετή, από τον βυθό στην επιφάνεια. Ο καιρός είναι καλός, η κρίση μεγάλη, το Πάσχα παρόν. Αγαπώντας το φως, αγαπούμε τη διαφάνεια. Η διαφάνεια χαρίζει ελευθερία, άνεση και αληθινή χαρά. Πάσχα Κυρίου Πάσχα, θανάτου εορτάζουμε, άλλης βιοτής απαρχή. Σκιρτούν οι καρδιές και φωτίζονται τ’ άφωτα βάθη.

Μέσα στον κατακλυσμό όμως μηνυμάτων, διαφημίσεων, προτιμήσεων, καταναλωτικών ειδών, προκύπτει το πρόβλημα του πραγματικού νοήματος των ημερών. Χάνουμε τις περισσότερες φορές το αληθινό νόημα της εορτής, το αντικαθιστούμε με υποκατάστατα, που είναι όλος αυτός ο καταναλωτικός θρίαμβος, συνειδητά η ασυνείδητα προσπερνούμε την ουσία και μένουμε στο κέλυφος.

Τι δεν είναι Πάσχα; Πάσχα δεν είναι το αρνί, δεν είναι το κόκκινο αυγό, δεν είναι το τσουρέκι, δεν είναι η λαμπάδα, δεν είναι τα καινούρια ρούχα, δεν είναι η παρουσία μας στην Εκκλησία δέκα λεπτά πριν το «Χριστός Ανέστη» και ένα λεπτό μετά. Πάσχα δεν είναι η λατρεία του φαγητού, το πανηγύρι, ο χορός και το ποτό. Πάσχα δεν είναι οι σούβλες στο δρόμο, δεν είναι η ανταλλαγή ευχών, δεν είναι η επιστροφή στο χωριό. Ή, τουλάχιστον, δεν είναι μόνο αυτά.

Πάσχα είναι πάνω απ᾿ όλα η γεύση της Βασιλείας του Θεού, η φωνή του Ουρανού που έρχεται μέσα μας, όταν μεταλαμβάνουμε στην Θεία Λειτουργία. Τότε η ψυχή μας, έστω και για λίγο, μεταμορφώνεται, ηρεμεί, νιώθει κάτι από την συγγνώμη και την αγάπη που ανατέλλει μέσα από τον Τάφο. Τότε, νιώθουμε πως μ᾿ όλο τον κόσμο είμαστε αδέλφια, γιατί μετέχουμε του κοινού ποτηρίου της Ζωής.

Πάσχα είναι η αλλαγή της ζωής μας, η ανάστασή μας από τα πάθη και τις κακίες που μας δέρνουν. Δεν αξίζει να λέμε ότι ήρθε το Πάσχα κι εμείς δεν είμαστε συμφιλιωμένοι με το Θεό, το συνάνθρωπο, το γείτονα, τον εαυτό μας, ότι δεν νιώθουμε πιο ελεύθεροι από τα δεσμά της κακίας και του θανάτου. Πάσχα άλλωστε είναι η συντριβή του έσχατου εχθρού της ανθρώπινης φύσης, που είναι ο θάνατος: Θανάτω θάνατον πατήσας...

Πάσχα είναι η αφορμή για ενότητα, ενότητα μεταξύ των λαών και των κοινωνιών. Δεν γίνεται να λέμε ότι γιορτάζουμε την Ανάσταση και ο πόλεμος και η διχόνοια κυριαρχεί στις ψυχές μας. Δεν γίνεται να λέμε ότι πιστεύουμε στα μηνύματα του Χριστού και να επικαλούμαστε αυτή την ιδιότητά μας και να συντρίβουμε λαούς, υπολήψεις, συνειδήσεις, συνανθρώπους, πλησίον, αδελφούς μας. Δεν γίνεται να κάνουμε Πάσχα με κακία για τους άλλους, όποιοι κι αν είναι αυτοί, ο,τι κι αν μας έχουν κάνει!

Πάσχα δεν μπορεί όμως να νοηθεί και μακριά από την Εκκλησία. Τα πάντα στην Εκκλησία έχουν την αξία τους, τον συμβολισμό τους και τον σκοπό τους. Είναι όλα όσα παρέδωσε ο λειτουργικός και υμνολογικός πλούτος Της. Επίσης έχουμε στοιχεία που μας χαρίζει το εθιμικό δίκαιο των κοινωνιών μας και που σχετίζεται άμεσα με τις γιορτές μας. Όλα είναι αδιαπραγμάτευτα και σεβαστά, πρώτα από τον χρόνο και ύστερα απ’ εμάς. Η προσήλωση είναι ευλογημένη, η διάσωση επιβεβλημένη. Πρέπει να ξεχωρίζουμε όμως έγκαιρα ότι, άλλο έθιμο και άλλο εκκλησιαστική – λειτουργική πράξη.

Όλα όσα περιλαμβάνει το παραδοσιακό μέρος της εορτής, αποκρυσταλλώνονται με τη βίωση της Πασχαλινής χαράς μέσα στην Εκκλησία. Αν δεν ακουστούν οι καμπάνες τ᾿ Ουρανού μέσα στις ψυχές μας, αν δεν νιώσουμε ότι ο Θεός είναι παντού, αλλά κυρίως στο χώρο του Ναού, μικρού η μεγάλου δεν έχει σημασία, τότε είναι σα να γιορτάζουμε όπως οι Ιουδαίοι, που σταύρωναν έναν Αθώο και δεν έμπαιναν μέσα στην αυλή του Πιλάτου για να μη μολυνθούν!

Η Ανάσταση αποτελεί την κορυφαία γιορτή του πολιτισμού μας γιατί αποτυπώνει το θρίαμβο της αγάπης και της ζωής: ο Χριστός αγαπά τον καθέναν από μας και ζεί αναστημένος για τον καθέναν από μας. Μας καλεί να ξαναβρούμε το αληθινό νόημα του Πάσχα, το οποίο φωλιάζει στη Λαμπριάτικη ατμόσφαιρα, όχι μόνο εξωτερικά, αλλά κυρίως εσωτερικά. Γιατί εκεί βρίσκεται το μόνο και αληθινό νόημα, στην μεταμόρφωση της καρδιάς μας, με τη χάρη του Θεού. Έστω και για μία ημέρα, Χριστός Ανέστη!

Όσα καταγράφονται στο παρακάτω άρθρο είναι απόρροια εμπειρίας και προβληματισμού. Οι χριστιανοί λίγο – πολύ παντού ίδιοι είναι. Μεγάλος αριθμός βρίσκονται ανάμεσα στην αμάθεια και την επιπολαιότητα, μεταξύ προκατάληψης και ευσεβισμού. Καταστάσεις που και εμείς τις καλλιεργήσαμε, θελημένα ή αθέλητα. Πού όμως αποδεικνύουν και την παθολογία της εκκλησιαστικής μας ζωής, για την οποία δεν πρέπει να εθελοτυφλούμε.

Α.Η Μεταφορά του Αγίου Φωτός.

Η τελετή του Αγίου Φωτός είναι μια εκκλησιαστική ακολουθία που τελείται το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου στον Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα. Για το θέμα του Αγίου Φωτός έχουν γραφτεί πάρα πολλά, για τα οποία δεν θα ασχοληθούμε προς το παρόν. Θα σταθούμε μόνο σε πρακτικές που συνεχώς εφαρμόζονται τα τελευταία χρόνια και οδηγούν το χριστεπώνυμο πλήρωμα στην χωρίς επίγνωση ευσέβεια.

Τον Απρίλιο του 2006 ο πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου π.Γεώργιος Τσέτσης δημοσίευσε στην εφημερίδα ΒΗΜΑ σχετικό άρθρο για το Άγιο Φώς. Αν και ο γράφων διαφωνεί με τον π.Γεώργιο σε ορισμένα σημεία του άρθρου, θεωρεί ότι είναι αξιομνημόνευτες οι παρακάτων απόψεις, που θίγουν την εκμετάλλευση του Αγίου Φωτός και την διαπόμπευσή του. Γράφει σχετικά ο π.Γεώργιος:

«…Το μυστήριο όμως που καλλιεργήθηκε γύρω από το τελετουργικό της αφής του αγίου φωτός και οι λαϊκές περί αυτού αντιλήψεις στις μέρες μας συνετέλεσαν στην οικειοποίηση και εκμετάλλευση από εξωεκκλησιαστικούς κύκλους της άκρως συμβολικής και κατανυκτικής αυτής λειτουργικής πράξεως της εκκλησίας μας.

Ο λόγος τώρα για την διαπόμπευση του αγίου φωτός με την οργανωμένη αεροπορική μεταφορά του στον ελλαδικό χώρο, συνοδεία κυβερνητικών παραγόντων, τιμητικών αγημάτων, ευζώνων και προσκόπων (και φυσικά τηλεοπτικών συνεργείων!), προκειμένου όπως ο νεοέλληνας γιορτάσει «αυθεντικό ελληνικό Πάσχα».

Ωσάν οι πρόγονοί μας να μη γιόρταζαν Ανάστασιν Χριστού προτού εφευρεθεί το αεροπλάνο!

Η ωσάν οι ανά τα πέρατα της οικουμένης ορθόδοξοι να μην εορτάζουν Πάσχα Κυρίου, μια και η «ολυμπιακή» δεν «πετά» ως τις χώρες τους!

Επέστη όμως καιρός να τερματισθεί ο διασυρμός των Θείων.

Είναι δε σόλοικο και αποτελεί ασέβεια το να αποδίδει κανείς «τιμές αρχηγού κράτους» στο άγιον φως, το οποίο προέρχεται από τον τάφο Εκείνου που δήλωσε ότι «η Βασιλεία η εμή ουκ έστιν εκ του κόσμου τούτου».

Η ιστορία μεταφοράς του Αγίου Φωτός αεροπορικά στην Ελλάδα και της υποδοχής του με τιμές αρχηγού ξεκίνησε το 1998.

Ένα ταξιδιωτικό γραφείο και ο τότε Έξαρχος του Πανάγιου Τάφου στην Αθήνα, συνεργάστηκαν, ώστε να φτάσει για πρώτη φορά στην ελληνική πρωτεύουσα το Άγιο Φως αεροπορικώς. Μέχρι τότε έφτανε στην Ελλάδα… ακτοπλοϊκώς, μία εβδομάδα μετά την Ανάσταση, με το πλοίο της γραμμής Τελ Αβίβ – Πειραιάς. Η Εφημερίδα ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ στις 19/4/2014 έγραψε σχετικά.

«Δεν ήταν λίγοι εκείνο το διάστημα που μιλούσαν για «σπονσοράρισμα» του Αγίου Φωτός από ένα ταξιδιωτικό γραφείο το οποίο πραγματοποιούσε παράλληλα προσκυνηματικές εκδρομές στους Αγίους Τόπους, ενώ …..είχε τη σύμφωνη γνώμη της ελληνικής κυβέρνησης για την κάλυψη των εξόδων μετακίνησης του αεροσκάφους της Ολυμπιακής Αεροπορίας, το οποίο μετέφερε κάθε χρόνο 250 και πλέον άτομα, ανάμεσά τους και κυβερνητικούς αξιωματούχους, από και προς το Ισραήλ. ….Το 2002 η μεταφορά του Αγίου Φωτός γίνεται «κρατική υπόθεση», αφού πλέον την οργάνωση της μεταφοράς ανέλαβε το υπουργείο Εξωτερικών, με πρωτοβουλία του τότε υφυπουργού Απόδημου Ελληνισμού κ. Γιάννη Μαγκριώτη. Το Αγιο Φως φτάνει με ειδική πτήση στην Αθήνα, το αεροσκάφος της Ο.Α. έδωσε τη θέση του σε κυβερνητικό αεροσκάφος (Εμπραέρ), όπου γίνεται δεκτό με τιμές αρχηγού κράτους στην Αθήνα. Από την Αθήνα, μεταφέρεται πάλι με ειδικές πτήσεις της πολιτικής και πολεμικής αεροπορίας σε διάφορες μητροπόλεις ανά την Ελλάδα.

Το καλύτερο είναι, το άγιο Φως να μην έρχεται καθόλου, αφού έτσι υπονοείται, ότι το φως του Π. Τάφου είναι πιο άγιο από το φως των υπόλοιπων αγίων τραπεζών, τη νύκτα της Ανάστασης…..Αν ήταν έτσι, θα έφερναν και τον μεγάλο Αγιασμό από τα Ιεροσόλυμα, ως κάτι πιο άγιο, από τους άλλους αγιασμούς, αφού θα προερχόταν και από τον Ιορδάνη (αλήθεια, πως δεν το σκέφτηκαν ακόμη;). Να μια ωραία μπίζνα!!

Αλλά, αν πράγματι θεωρείται το άγιο Φως πιο άγιο, υπάρχει τρόπος, με τη σύγχρονη τεχνολογία, να σταλεί χωρίς κανένα κόστος. Με ακτίνες laser, κατ’ ευθείαν στην εδώ Εξαρχία!!! Πως δεν το σκέφθηκαν; Δεν το σκέφθηκαν, ούτε θα το σκεφτούν, γιατί θα εκλείψει όλος αυτός ο «τζερτζελές», με τις μουσικές και τις παράτες …..

…Ο ίδιος ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου, Ιεροθέος, ήταν επικριτικός για το τελετουργικό υποδοχής, το οποίο είχε χαρακτηρίσει (για άλλους λόγους βεβαίως), σαν «πρόκληση»:

«Συνηθίζεται να υποδεχόμαστε τους αρχηγούς Κρατών με ιδιαίτερες τιμές, ανάλογες με το αξίωμα που κατέχουν και την διακονία που έχουν μέσα στην κοινωνία. Και ακόμη μερικούς ανθρώπους που έχουν μια υπεύθυνη θέση, όπως τον Οικουμενικό Πατριάρχη –πού ασκεί υπεύθυνη εκκλησιαστική διακονία–, τους υποδεχόμαστε με τιμές αρχηγού Κράτους. Αυτό είναι επιβεβλημένο, γιατί δεν πρέπει να υπονομεύουμε τους θεσμούς, αφού κάθε υπονόμευση των θεσμών οδηγεί στην αναρχία και την ανταρσία. Θεωρούμε δε κάθε εξουσία, ως μεταπτωτικό φαινόμενο, που χρειάζεται, για την πεπτωκυία κατάσταση, στην οποία βρισκόμαστε, την θεωρούμε σαν ένα αναγκαίο κακό, όπως και τον θάνατο.

Όμως δεν μπορούμε να θέσουμε το άγιον Φως στην ίδια θέση με τον αρχηγό Κράτους, διότι δεν αποτελεί μια εξουσία τεταγμένη για να εξυπηρετή μεταπτωτικές καταστάσεις. Μάλιστα, οι δημοσιογράφοι που «εκάλυπταν ζωντανά» το γεγονός της υποδοχής του αγίου Φωτός, άλλοτε έλεγαν ότι υποδεχόμαστε το φως με τιμές αρχηγού Κράτους, και άλλοτε ότι το άγιο Φως είναι ο πρώτος αρχηγός Κράτους στο νέο Αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος»!!

Η εικόνα της υποδοχής που είδα στην τηλεόραση μου δημιούργησε έντονο προβληματισμό. Η παρουσία της μουσικής μπάντας που παιάνιζε, το άγημα που απέδιδε τιμές, οι μοτοσυκλετιστές που συνόδευαν τον «αρχηγό Κράτους» και ο Επίσκοπος που κρατούσε τις λαμπάδες αναμμένες και με αυτές ευλογούσε τους πιστούς, και μάλιστα πολλές φορές οι λαμπάδες έσβηναν και χρειαζόταν να τις ανάψη εκ νέου, με προκάλεσαν.

Θα ήταν δυνατόν να αποδοθούν συμβολικές τιμές για το μεγάλο γεγονός με σεμνότητα και σοβαρότητα που επιβάλλει το θαυματουργικό αυτό σημείο, αλλά δεν είναι ορθό να θεωρείται αρχηγός Κράτους το άγιο φως, γιατί τότε παραθεωρείται η αποφατικότητα του γεγονότος και το μυστηριακό στοιχείο του».»