Γράφει ο Ηλίας Αθ. Καραθάνος

Στη θέση της Κωνσταντινούπολης που ήταν κτισμένη πάνω σε εφτά λόφους, παρά τον Βόσπορο και τον Κεράτιο κόλπο, υπήρχε από παλαιά το Βυζάντιο, αποικία των Μεγαρέων. Απ’ αυτή αντλείται η ονομασία της υπερχιλιόχρονης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, της οποίας αναδείχτηκε ένδοξη πρωτεύουσα, Βασιλεύουσα, από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο (325-1453 μ.Χ.).

Απ’ αυτόν τον κραταιό Βυζαντινό Αυτοκράτορα μεταφέρθηκε η Ρώμη στην Νέα, στην καρδιά του Χριστιανικού κόσμου, στο κέντρο του Ελλαδικού χώρου, στην επίκαιρη τοποθεσία, που ενώνει την Ευρωπαϊκή Ήπειρο με την αντίστοιχη Ασιατική και ξεχωρίζει δύο θάλασσες, τον Εύξεινο Πόντο με το Αιγαίο Πέλαγος.

Επειδή ήταν κυρίαρχη πάνω στην επικράτεια έχοντας τα πρωτεία, ως πρωτεύουσα του Κράτους, αποκαλείται από τους Χρονογράφους «Βασιλίς των πόλεων». Αυτής σήμερα εμείς οι Έλληνες, αφού χάσαμε την κυριότητα από τους Τούρκους, κατά το έτος 1453 μ.Χ., είμαστε προσκυνητές κι όχι τουρίστες, που ο όρος αυτός δηλώνει αποξένωση από τον τόπο μας κι οριστική άρνηση συνάμα, δίνοντας έμφαση στην έννοια του επισκέπτη με μια επιδερμική σχέση το πολύ μαζί του.

Η Αγία Σοφία αποτελεί πρώτο και κορυφαίο σταθμό αυτής της νοερής περιήγησής μας στο παρόν πόνημα. Αυτό είναι το μέγα θαύμα και συγχρόνως το βαθύ τραύμα, συνιστώντας Σύμβολο του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας.

Δεν παύει συνάμα ν’ αποτελεί στολίδι του πολιτισμού, παγκόσμιας εμβέλειας κι όχι αντικείμενο ιδιοποίησης και μετατροπής σε τζαμί για τη συνάθροιση και προσευχή των μουσουλμάνων κι άλλων λατρευτικών πράξεων μιας μόνον θρησκευτικής δοξασίας και μάλιστα αυτής που μισεί κατεξοχήν τους Χριστιανούς, δηλαδή περιορισμένης ισχύος, όπως θέλει ο Τούρκος Πρόεδρος Εντρουγάν για ψηφοθηρική, εσωτερική κατανάλωση

Κλείνεις τα μάτια και μετατίθεσαι σ’ εκείνη την αποφράδα ημέρα που η Θεία Λειτουργία έμεινε στη μέση κι οι περίλυπες μορφές, προσευχόμενες, ανέμεναν το μαρτύριο, τη θυσία. Σε υπερβατική ανάδυση εξαϋλώνουν τις ψυχές μας τα υπέροχα ψηφιδωτά, ο τρούλος,

Πότε «θε να ‘ρθ’ ο άγγελος κι αγγελικές δυνάμεις, να μπούνε να ξυπνήσουνε, να πουν στον Βασιλέα, πως ήρθε πια η ώρα». Με την φαντασία μας, αναπλάσαμε τα σκηνικά στον Ιππόδρομο κι αναψηλαφίσαμε όσα γεγονότα έλαβαν χώρα σ’ αυτόν, μπροστά στο μεγάλο παλάτι.

Η Βασιλική δεξαμενή είναι θαύμα τεχνικής μεγίστων προδιαγραφών, η λεγόμενη «κινστέρνα», στην οποία είναι αρμονικά δεμένα, ήχος, φως και κίνηση, με 336 κίονες που βαστάζουν τους θόλους, «χορδές μιας άρπας που αντηχεί ακόμα»!...

«Κι αν δεις εκεί ψηλά στις πολεμίστρες, θα δεις να σε κοιτάζουνε μορφές», συνεχίζει το τραγούδι, κι αν είσαι λίγο αλαφροΐσκιωτος, αντιλαμβάνεσαι όσα οι άλλοι δεν μπορούν, περνώντας μπροστά από τα Θεοδοσιανά τείχη και τα θαλάσσια.

Ψηλά στα αλλεπάλληλα τείχη, όπως τα ανήγειραν οι διάφοροι Αυτοκράτορες για μεγαλύτερη ασφάλεια στις συχνές επιδρομές βαρβάρων, ηρωικοί πολεμιστές με αυταπάρνηση κι αυτοθυσία, κι ο Αυτοκράτορας να μάχεται σαν λιοντάρι, μπροστά από την Πύλη του Ρωμανού.

Τα ψηφιδωτά της Ιεράς Μονής της Χώρας είναι απείρου κάλλους, με την πιο ακριβή σε πιστότητα, παράσταση της Ανάστασης του Κυρίου… Όμως η καρδιά της Ορθοδοξίας πάλλεται ρυθμικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, όπου βρίσκεται και ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου.

Εκεί εκτίθενται προς προσκύνηση στους πιστούς τα λείψανα των Αγίων Ευφημίας, Θεοφάνους, Σολομονής. Κλειστή για τη δίοδο του κόσμου, παραμένει η κεντρική Πύλη του Πατριαρχείου, μετά τον απαγχονισμό του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄, ανήμερα του Πάσχα του 1821, σε ένδειξη περισσής τιμής και απέραντου σεβασμού συγχρόνως. Ακόμη, αυτό το γεγονός κάνει μνεία του τραγικού θανάτου του Εθνάρχη του Γένους μας.

«Μη λησμονείτε το σχοινί του Πατριάρχη» λέει στη συνέχεια το δημοτικό τραγούδι. Το μαρτύριο και ταυτόχρονα διασυρμός του Πρωτοκαθήμενου Ελλάδας κι Ορθοδοξίας, αποτελεί την απαρχή της απελευθέρωσής μας, η οποία πλέον πατούσε σε στέρεες βάσεις στρατηγικής και σχεδιασμού, συνδυάζοντας το ηρωικό με το ηθικό και το πραγματικό.

Μετά απ’ αυτή την εν παρόδω εθιμοτυπική επίσκεψη στα σύμβολα του Γένους μας, η υποχρέωση για προσκύνημα μας οδηγεί στην Παναγία των Βλαχερνών. Σ' αυτή την απέριττη εκκλησούλα, οι Έλληνες ακούμπησαν πολλές αγωνίες, ανάγκες, επιθυμίες στην Υπέρμαχο Στρατηγό. Θυμηθήκαμε τα ιστορικά γεγονότα του έτους 826 μ.Χ. και ψάλλαμε το κοντάκι: «Τη Υπερμάχω».

Όλα αυτά γέμισαν τη μέρα μας με ιστορικό ενδιαφέρον και πνευματικό περιεχόμενο. Μας ώθησαν σε αναπόληση λαμπρών στιγμών του απώτερου παρελθόντος και στον σχηματισμό νοερών βιωμάτων, που ανταποκρίνονται στην τότε πραγματικότητα κι επί πλέον παρατηρείται ξεχείλισμα συναισθημάτων

Οι φυσικές ομορφιές της ευρύτερης περιοχής της Κωνσταντινούπολης επικεντρώνονται στα Πριγκιπόννησα, τόπος αναγκαστικής διαμονής κι εξορίας μελών της Αυτοκρατορικής οικογένειας, ανεπιθύμητων στον Αυτοκράτορα, ως διεκδικητών του ανώτατου τίτλου της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Εξάλλου, αυτά τα νησιά μοιάζουν με μαργαριτάρια του Μαρμαρά, με προεξάρχοντα, την Αγία Τριάδα και τον Άγιο Νικόλαο Χάλκης

Μάλιστα στο δεύτερο νησί υπάρχει έδρα επισκοπής και σημαντική Ορθόδοξη κοινότητα. Επίσης ξεχωρίζουν για το φυσικό κάλλος, την πλουμιστή ευωδία από τα γεράνια, το αγιόκλιμα, το ζουμπούλι και τον βασιλικό, καθώς και το πράσινο απ’ τα πολλά δένδρα, το κεντρικό νησί απ’ αυτά, η Πρίγκιπος κι ο άγιος Γεώργιος ο Κουδουνάς.

Στον Άγιο Γεώργιο τον Κουδουνά, αμαξάδες περιμένουν, σε παράταξη, ο ένας πίσω από τον άλλο, σαν σε στάσιμη πομπή, πρόθυμα ανεβάζουν τον κόσμο στον καταπράσινο λόφο. Κατά την διαδρομή ρουφά λαίμαργα το νέκταρ, το οποίο αναδύει.

Από ένα σημείο και πέρα, ο δρόμος στενεύει και γίνεται ποδαρόδρομος, περίπου μισής ώρας, μέχρι τον Άγιο. Αυθόρμητα οι καρδιές αφέθηκαν και τα χείλη έψαλαν χαρούμενους ύμνους, δίχως σταματημό. Εκεί πέρα από την εσχατιά των κρατικών ορίων, ένας κούκος ανάμεσα σε πλημμυρίδα μουσουλμάνων, ταπεινός, σεμνός, συνετός, διακριτικός κρατά Θερμοπύλες, με πυγμή γιατί έχει γενναιότητα ψυχής.

Κατόπιν η περιήγηση συνεχίζεται, έστω και νοερά την περιήγηση με την προώθηση της καταγραφής του παρόντος πονήματος, αισθανόμενοι πλησμονή και με τη σύγχρονη πολιτεία. Ενδεικτικό στοιχείο αυτής αποτελεί η πολύβουη, πολύγλωσση, πολύχρωμη, πολυπολιτισμική πλατεία Ταξίμ, σταυροδρόμι λαών.

Ακόμη όμως δεν χορταίνεις να βλέπεις κι άλλα αξιοθέατα εκ του παρελθόντος, με αξιόλογο πνευματικό αποτέλεσμα, επίσκεψη στα σχολεία της Ομογένειας, το Ζάπειο και το Ζωγράφειο, με σήμερα να έχουν αντίστοιχα 140 και 40 μαθητές του χριστιανικού Ορθόδοξου δόγματος

Οι σημερινοί δάσκαλοι του Γένους κρατούν ψηλά τη σημαία του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας, όπως εξάλλου συνέβαινε και παλαιότερα. Μετά από τις συστηματικές και μεθοδικές προγραφές, εκκαθαρίσεις και πρωτόγνωρες διώξεις των Ελλήνων, κατοίκων της Κωνσταντινούπολης σχεδόν κάθε χρονιά.

Κι ιδίως τις προγραμματισμένες σφαγές του 1965 μ. Χ. η πολυπληθής Κοινότητα των Ελλήνων μέχρι τότε, έχει πια αποδεκατιστεί κι έμεινε η άλλοτε ακμαία κι ανθηρή ελληνική παρουσία εκεί, σταγόνα μέσα στον ωκεανό, ευάριθμη, αλλά ατελείωτη και δυναμική.

Σ’ αυτά τα δύο Σχολεία, θαυμάσαμε αποκρυσταλλωμένο το έργο πνευματικής ανάπτυξης κι εμπέδωσης των δασκάλων με την πολυσχιδή διδασκαλία τους, πρακτικής και θεωρητικής φύσης, πάνω στους μαθητές, με την πολλαπλή συνδρομή, ηθική και υλική των 1.200 Ελλήνων περίπου, που έχουν απομείνει στην Κωνσταντινούπολη. Και στην οργανωτική του πλευρά το έργο μας προκαλεί ενθουσιασμό στην ηθική δύναμη των δύο Διευθυντών των Σχολείων.

Τελευταίος σταθμός της επίσκεψής μας αυτής, με βάση το σύγγραμμα, το Μπαλοκλί, η Ζωοδόχος πηγή κι οι τάφοι των Πατριαρχών. Θυμούμαστε τα μισοτηγανισμένα ψάρια, τα οποία «ακόμ’ ως τώρα πλέουνε, κόκκιν’ από το μέρος, όπου τα είχε ψήσει Φυλάγουν το Βυζάντιο ν’ αναστηθεί κι ο γέρος να τ’ αποτηγανίσει».

Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο να μας βοηθήσει να πιστέψουμε τη θαυματουργική δύναμη του απόλυτα ελεύθερου Παναγίου Θελήματός Του, το οποίο εκφέρεται πάνω στο ανεξιχνίαστο Σχέδιό Του. Με αυτό συμβαδίζει η καρδιά μας, η οποία υπερέχει του ψυχρού ορθολογισμού, που προάγει μόνον την επιστήμη κι όχι το υπερχιλιετές βίωμα, μαζί με τη χαρά της ίδρυσης και την τελολογική κάλυψη.

Πάνω απ’ όλα όμως προέχει η κατάλληλη κι ενδεδειγμένη προετοιμασία μας, «ψυχή τε και σώματι», προκειμένου να υποδεχτούμε και να ζήσουμε συνειδητοποιημένα το παρόν θαύμα, κι αν ακόμη μας προσφερθεί μέσω μιας ομοδόξου Υπερδύναμης, όπως αναφέρουν οι προφητείες των Αγίων μας.