Γράφει ο Ηλίας Αθ. Καραθάνος

Από τα Καυσοκαλύβια του Αγίου Όρους, ξεκίνησε την πνευματική του πορεία ο Άγιος Πορφύριος και μετά από περιήγηση σε Εύβοια κι Αθήνα, εκεί κατέληξε. Κι όμως βασικός σταθμός του ήταν η πολύβουη πρωτεύουσα της Αθήνας, ο Άγιος της πλατείας Ομόνοιας, όπως τον αποκαλούσαν άνθρωποι, που τον γνώρισαν, συνομίλησαν μαζί του και βοηθήθηκαν πνευματικά στο παρεκκλήσι του Αγίου Γερασίμου της Πολυκλινικής, στη διασταύρωση Σωκράτους και Πειραιώς.

Τα καθήκοντα του εφημέριου και του πνευματικού χαροποιούν αφάνταστα, που τα τελούσε με ευλάβεια, αφοσίωση, θαυμαστή ιεροπρέπεια και με αποδοχές που δεν έφταναν ούτε για τα στοιχειώδη, όντας νεαρός και μέσα στη θύελλα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου του 1940, μόλις 34 ετών.

Πρόκειται για έναν ερημίτη, με λιτό, απλό κι ασκητικό τρόπο ζωής, προτίμησε να μείνει στο κέντρο της πρωτεύουσας, γιατί ήθελε να φροντίσει τον πόνο του συνάνθρωπο, που έπασχε στο σώμα και πιο πολύ στην ψυχή.

Για να παρηγορήσει, βοηθήσει και στηρίξει τον πάσχοντα, γύριζε από θάλαμο σε θάλαμο. Για 33 χρόνια, πολλοί πιστοί γεύτηκαν τη χάρη της Εξομολογήσεως πήραν απαντήσεις στις απορίες τους κι άλλαξαν ζωή στο μέλλον.

Κι ο Όσιος Πορφύριος βεβαίωνε μιλώντας γενικά ότι όταν εξομολογείται ο αμαρτωλός άνθρωπος, η χάρη τον ελευθερώνει από τα δεσμά οποιασδήποτε αμαρτίας κι επουλώνει ακόμη και τα ψυχικά τραύματα, καθώς η εξουσία του Θεού όλα τα συγχωρεί.

Εξείχαν τα χαρίσματά του, ταπείνωση, με περισσεύματα αγάπης που την παρείχε απλόχερα στον αναξιοπαθούντα, κάνοντας με ποικίλους τρόπους, πράξη την ελεημοσύνη, όπως την θέλει ο Χριστός, με Τον οποίο ήταν διαρκώς ενωμένος, γιατί Τον αγαπούσε πολύ. Έτσι νικούσε το χρόνο και τη φθορά, κόπους και πόνους, ακόμη και τη φυσική ανάγκη του ύπνου. Προσευχόταν σε κάθε στιγμή, ανελλιπώς σε απίθανες ώρες, μέσα στην καρδιά της Αθήνας.

Ο Άγιος αγαπούσε ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους, τα πάθη εξαφανίζονταν, για να κατακτήσουν τη ζωή, το τόσο μεγάλο δώρο του Θεού. Κι εκεί που οι άλλοι έβλεπαν ανήσυχους, παραστρατημένους, αμαρτωλούς, εκείνος έβλεπε «μάτια καθαρά», διέκρινε ψυχές, που στο βάθος τους, υπήρχε διάθεση για μετάνοια. Και τους λυπόταν και τους βοηθούσε.

Ήξερε ότι «τα φαινόμενα απατούν», γι’ αυτό περιμένει να μην κρίνει από τα εξωτερικά. Έλεγε συχνά: «Όταν η ψυχή αλλάζει, ακολουθούν κι όλα τα άλλα». Κι χωρίς χρονοτριβή, αμέσως συμπλήρωνε: «ένας είναι ο στόχος μας η αγάπη στον Χριστό, η λαχτάρα, η ένωση με τον Χριστό. Είναι ο επί γης Παράδεισος. Η αγάπη για τον Χριστό, είναι η αγάπη για τον πλησίον, για όλους και για τους εχθρούς».

Και συνεχίζει να ξεδιπλώνει την εξόχως τον συνειρμό του «Όταν βρεις τον Χριστό, έχεις τα πάντα, δεν θέλεις τίποτε άλλο. Όπου υπάρχει η αγάπη του Χριστού, εξαφανίζεται η μοναξιά, είναι ειρηνικός, χαρούμενος, γεμάτος, ούτε μελαγχολία, ούτε αρρώστια, ούτε άγχος, ζεις στα άστρα, στο άπειρο, στον ουρανό με τους αγγέλους, με τους αγίους, στη γη με τους ανθρώπους, ως επίγειους αγγέλους, με τα φυτά, με τα ζώα, με όλους, με όλα. Όταν έρθει ο Χριστός στην καρδιά, τα πάθη εξαφανίζονται. Ο Χριστός είναι το παν».

Πονούσε ιδιαίτερα για όσους νέους μπλέχτηκαν στη μάστιγα των ναρκωτικών κι αγωνιζόταν για να τους βάλει στον δρόμο του Θεού. Έκλαιγε γι’ αυτούς με αναφιλητά σαν μικρό παιδί του Χριστού, όλο αθωότητα και καλοσύνη.

Κι αυτά τα νέα παιδιά, ευτυχώς που έρχονταν στην Πολυκλινική κι είχαν την ευκαιρία να παίρνουν τις νουθεσίες του. Ομολογούσαν κιόλας πως τον έβλεπαν, πολλές φορές στον Ναό, κατά τη στιγμή που τελούσε τις Ιερές Ακολουθίες, να υπερίπταται και να μην πατά στη γη, γιατί είχε ξεκολλήσει από αυτήν κι είχε πια πολιτογραφηθεί ως πολίτης του ουρανού.

Βρέθηκε Ιεραπόστολος, κατά παράξενο τρόπο μέσα στην πλατεία Ομόνοιας του κέντρου σχεδόν της πολύβουης Αθήνας κι έλαμψε κερδίζοντας την ευσυνείδητη επιτυχία της ιερής του αποστολής και μεταδίδοντας στον φουρτουνιασμένο και κοσμικό άνθρωπο το πιο ακόμη και μέσα στην πολυάνθρωπη Ομόνοια, μπορείς να αγιάσεις.

Σύμφωνα με ανέκδοτες, αλλά απολύτως έγκυρες μαρτυρίες προσώπου από το κοντινό περιβάλλον του Αγίου Πορφυρίου, αντλούμε τις νουθεσίες αυτές που ταιριάζουν για μας:

Επαινούσε την εργατικότητα, καταδικάζοντας την τεμπελιά. Κατατάσσει τους Αγιορείτες μοναχούς στους ενεργητικούς, που εξισώνουν τον χρόνο της προσευχής με αυτόν της εργασίας, εξαιτίας της σπουδαιότητας που αποδίδουν στον τομέα αυτόν.

Συνιστούσε παντού την υπακοή, όχι μόνον στον πνευματικό, αλλά σε όλους. Όμως η υποταγή που είναι βαρύτερη απ’ την υπακοή, απευθύνεται στον Θεό. Και τα δυο μέτρα, υπακοής κι υποταγής, είναι παιδαγωγικής φύσεως, αποβλέποντας στην χαλύβδωση ηθικών και χριστιανοπρεπών χαρακτήρων. Είναι εξάλλου γνωστό ότι ο ίδιος τα μεγάλα χαρίσματά του από τον Θεό, τη διόραση, την προ-όραση κ.ο.κ.. τα απέδιδε στην υπακοή, που έκανε με χαρά στους δύο Γέροντές του, που ήταν πολύ αυστηροί, με ενίοτε αντιφατικές εντολές που προκαλούσαν δίλημμα. Ο ίδιος ήταν τόσο ταπεινός που έκανε υπακοή ακόμη και στον υποτακτικό του, που πολλές φορές προσχώρησε στη λανθασμένη επιλογή του,

Αγαπούσε πολύ την προσευχή, της οποίας ήταν έμπρακτος παιδαγωγός Για τη δύναμη της προσευχής στην διδασκαλία του, χάρη καλύτερης εμπέδωσης, έφερνε παραδείγματα από την προσωπική πείρα της ζωής του.

Ο ίδιος από ταπείνωση, δείχνοντας δηλαδή την πίστη του στην αξία των άλλων έναντι του Θεού, ανέθετε σε τρίτους την διεκπεραίωση της προσευχής. Η σημασία της ταπείνωσης στην προσευχή είναι μεγάλη, που την κάνει ευπρόσδεκτη στον Θεό, «ως θυμίαμα ενώπιόν Του» και φαίνεται περισσότερο στην ομαδική, γιατί εκεί μπορεί κανείς να δείξει την αξία του άλλου και να αποσιωπήσει την δική του, ενώ συνάμα να πριμοδοτεί τον άλλο.

Εξάλλου συνιστούσε λίγα λόγια και πολλή προσευχή κι έλεγε ότι τα’ αυτιά έχουν φράγμα τοίχους, τα λόγια κτυπούνε πάνω τους και γυρίζουν πίσω. Όμως η προσευχή πηγαίνει κατευθείαν στην ποδιά. Έτσι βοηθούμε ασύγκριτα περισσότερο τους ανθρώπους με την προσευχή μας, παρά με τις προτροπές, καθώς οι δεύτερες βρίσκουν τους αποδέκτες σε αντίλαλους δηλαδή μειωμένης ισχύος.

Κατά την προσευχή σας. καλό είναι να χρησιμοποιείτε τις έντυπες που έχει επιμεληθεί η Εκκλησία, γιατί αυτές αφενός έχουν καταγραφεί από αγιασμένους υμνογράφους κι αφετέρου έχουν δοκιμαστεί κι εξαγιαστεί από τη συχνή χρήση.

Βλέπουμε δηλαδή ότι ο Άγιος έδινε βαρύτητα σε τρία στοιχεία που βοηθούσαν να πλησιάσουμε τον Ουρανό, εργασία, υπακοή, προσευχή. Πρόκειται για τρία μυστικά της πνευματικής ζωής, που δίνουν μεγάλες ωθήσεις στην πρόοδο του ανθρώπου, κατά Θεόν, γιατί έτσι εκδιώκεται ο διάβολος, αυξάνεται η ταπεινοφροσύνη κι η επικοινωνία με τον Θεό. Ας παρακαλέσουμε λοιπόν τον Άγιο Πορφύριο να μας δίνει τη δύναμη να πορευόμαστε έτσι στη ζωή, για να έχουμε πάντα μέσα μας την αίσθηση της παρουσίας του Χριστού, όπως τόσο ζωντανά την είχε εκείνος.

Το διορατικό χάρισμα του δόθηκε από τον Θεό, σε μικρή ηλικία, όταν ακόμη ήταν δόκιμος μοναχός το Άγιο Όρος για την ενάσκηση της υπακοής στην απόλυτη μορφή που έκανε στους δύο Γέροντές του. Κι από τότε το χρησιμοποίησε σε όλη του την επίγεια ζωή, για την πνευματική ωφέλεια των ανθρώπων και για την δόξα του Θεού.

Ήταν απ’ τα ιδιώματα-σημεία, που χαρίζει το Άγιο Πνεύμα στους δικούς Του, από εκείνες τις φλογίτσες που μοίρασε στους πιστούς τη μέρα της Πεντηκοστής. Διέφερε από το μαντικό, το οποίο ανήκει στον Θεό και προσπαθεί να υποκλέψει ο διάβολος για τους δικούς του, αν και ματαιοπονεί.

Τόσο η εμβάθυνση, όσο κι η έκταση στα θέματα, κάνουν εκπληκτικό το χάρισμα και πανάκριβο Θείο δώρο, που καταλάμβανε. Έτσι για παράδειγμα, μπορούσε να βρει το κρυμμένο κασετοφωνάκι της κυρίας και σχέσεις κι οποιαδήποτε προβλήματα

Επιπλέον και το νερό ήταν αντικείμενο προ-όρασης, τη στιγμή που ήταν χιλιόμετρα βαθειά σε υπόγειες αποθήκες. Έτσι μπορούσε, ακόμη κι εν απουσία του να δοκιμάσει νοερά την ποιότητά του και να εγκρίνει και να υποδείξει το ακριβές σημείο του εδάφους για την εξόρυξη.

Ακόμη μπορούσε να εντοπίσει και να υποδείξει κιόλας την ακριβή σελίδα του βιβλίου, όπου θα έβρισκαν κάτι σημαντικό στοιχείο, που εναγωνίως επιζητείται να βρουν το βιβλίο, αν και δεν το έχει διαβάσει ποτέ..

Επίσης, με την ίδια ευκολία, μπορούσε να εντοπίσει κακοήθεις όγκους και να προβεί σε απίθανες τηλεδιαγνώσεις, χωρίς απολύτως καμία μηχανική υποστήριξη ή ειδικές ιατρικές κι επιστημονικές γνώσεις. Το μόνο όπλο που διέθετε ήταν η πανσοφία του Θεού.

Ας σημειωθεί ότι ο Γέροντας δεν έβλεπε μόνον απόκρυφα πράγματα, αλλά προπαντός άυλα και ιδεατά και προβλήματα κι ανάγκες. Τέτοια χρησιμοποιούσε πολύ σε κάθε στιγμή και κατά τη μέρα και κατά τη νύχτα.

Ενώ όμως ήταν χάρισμα μεγάλου βεληνεκούς, ο Γέροντας Πορφύριος παρέμεινε όσο ζούσε, ένας αφανής κι ακτήμων ασκητής. Επιπλέον αυτό το κατόρθωνε, γιατί απέφευγε την προβολή και δεν επεδίωκε να κερδίσει χρήματα και δόξα, αφαιρώντας τα αντίστοιχα προνόμια του Χριστού, γινόμενος έτσι λάτρης του μαμωνά κι άπληστος υπηρέτης, με την πρόκληση βεβήλωσης της άμωμης Αγίας Τριάδας.

Σ’ αυτό το σημείο της συμπεριφοράς του, έγκειται η διαφορά του από τους πιο πολλούς κληρικούς, οι οποίοι με δαιμονική επήρεια προσπαθούν με τον εγωισμό τους, να κάνουν ψευτοθαύματα για να κερδοσκοπήσουν, αφενός προκαλώντας ευνοϊκές εντυπώσεις για τους ίδιους κι αφετέρου διασυρμό και συκοφάντηση και σκανδαλισμό, ακόμη και του υγιούς μέρους της Εκκλησίας.

Εκείνος όμως, ο Άγιος Πορφύριος, έμεινε αμόλυντος απ’ τον πειρασμό σε όλη τη ζωή του και πάντα χρησιμοποιούσε τα χρήματα για αγαθοεργίες, για ενίσχυση του φιλόπτωχου ταμείου της Εκκλησίας, για φιλανθρωπίες κλπ. Ήξερε να κρατά μόνον ένα τριμμένο ράσο.

Το χάρισμά λοιπόν της διόρασης διέθετε πάντα με διάκριση και φειδώ και σεβασμό στην ελευθερία του άλλου και μόνον όταν ρητά ζητούσε ο Θεός, που έδινε την πληροφορία ή ο ίδιος ήταν βέβαιος ότι θα ωφελούσε.

Μερικές φορές ο Άγιος σιωπούσε, όμως όταν διέκρινε ότι οι ψυχές χρειάζονταν μια βοήθεια ή πως έπρεπε να προλάβει μεγαλύτερο κακό, δεν δίσταζε για να πραγματοποιήσει μια αποκάλυψη, για να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους κι έτσι να ανοιχτεί παραπέρα.

Κάποτε μπήκε μαζί με άλλους μέσα σ’ ένα ταξί. Ο ταξιτζής όλο καυτηρίαζε τους ιερείς. Ο Γέροντας, όταν του επιτέθηκε προσωπικά, του παραπτώματα. Ο οδηγός συγκλονίστηκε και του είπε ότι αυτό ήταν γνωστό μόνο στους δυο τους, ενώ ο Γέροντας πρόσθεσε, ως κοινωνό και τον Θεό, οπότε πρέπει να είναι πιο προσεκτικός, μήπως η δικαιοσύνη Του είναι άτεγκτη.

Άλλες φορές, ως από μηχανής Θεός, νοερά ήταν μπροστά στα γεγονότα, όπου βοηθούσε τις ψυχές που κινδύνευαν. Όμως σίγουρα το χάρισμα λειτουργούσε και μετά θάνατο. Κάποτε ο Όσιος δεν είχε πληροφορίες άνωθεν, αλλά και τότε με τη σύνεση και τη σωφροσύνη του, κάτι σπουδαίο είχε να πει.

Ο Άγιος Πορφύριος ήταν βαθύτατα ταπεινός, γι’ αυτό ο Θεός του εμπιστεύτηκε τα χαρίσματά του. Ας ακούσουμε σχετικά τον ίδιο να μας λέει ότι το χάρισμά μου το έδωσε ο Θεός, για να γίνω καλός… Πιστεύω για τον εαυτό μου ότι είμαι μια παλιοσωλήνα σκουριασμένη, που όμως διοχετεύει ύδωρ το ζων, το πεντακάθαρο… Ο κόσμος έρχεται σε μένα… Δεν έχει τίποτε να πάρει από μένα… Ο Χριστός μόνο έχει το παν…

Οι απόψεις του ήταν οικουμενικές και στην διδασκαλία του δεν υπήρχε κάποια εξαίρεση λόγω προσωπικής ιδιότητας ή τοπικής ιδιαιτερότητας. Ήθελε όλους τους Χριστιανούς σε κοινωνία αγάπης με τον Χριστό. Σχετικά έλεγε: «Να αισθανθεί ο κόσμος, το αγκάλιασμα που κάνει ο Χριστός σε όλους…».