Εργασία βράβευσης Αριστείδη Σχισμένου

Η πλούσια και προνομιούχος πόλη της Πρέβεζας, λόγω και της στρατηγικής θέσης και των πολλών της άλλων χαρισμάτων, προκάλεσε τη σφοδρή επιθυμία του αχόρταγου τυράννου της Ηπείρου να την κατακτήσει με κάθε θυσία, χρησιμοποιώντας θεμιτά και αθέμιτα μέσα.

Σαν καλύτερη ευκαιρία θεώρησε την περίοδο της μονοετούς κυριαρχίας από τους Γάλλους και την απαγκίστρωσή της από το βενετικό εναγκαλισμό της για 80 ολόκληρα δημιουργικά χρόνια.

Για να επιτύχει την εύκολη παράδοσή της είχε επιστρατεύσει όλες τις υποχθόνιες δυνάμεις και χρησιμοποίησε σατανικά τεχνάσματα και τερτίπια που σοκάρισαν τους ιστορικούς και τους ξένους περιηγητές στη χώρα μας. χρησιμοποιώντας την συνεργασία του επισκόπου Άρτης και Ναυπάκτου Ιγνατίου έσπειρε τη διχόνοια ανάμεσα στους Πρεβεζάνους και με τις δόλιες υποσχέσεις και τα τάματα, παρέσυρε με το μέρος τους ένα μεγάλο τμήμα του λαού, που πίστεψε ότι το δικό τους καλό και το συμφέρον τους ήταν η εκδίωξη και καταστροφή των Γάλλων, προκειμένου να μην συνεργαστούν Έλληνες και Γάλλοι στην απόκρουση της επιδρομής του εναντίον της Πρέβεζας. Αφού διάβρωσε τις καλές σχέσεις Πρεβεζάνων και Γάλλων κατακτητών, δίχασε τους κατοίκους και απέσπασε την υπόσχεση των Σουλιωτών (Μποτσαραίων) ότι δεν θα του επιτεθούν. Χρησιμοποιώντας ως αφορμή τον αποκλεισμό κι επιτήρηση ενός πλοίου του στον Αμβρακικό κόλπο, έδωσε το πρόσχημα της αιφνιδιαστικής επίθεσης εναντίον των Γάλλων, των πρώην συμμάχων του. Με εσπευσμένες ενέργειες έθεσε σε εφαρμογή το σχέδιό του. Παραχωρώντας την αρχηγία του στρατού, που αποτελούνταν από 5.000 ιππείς και πεζικό, στον εμπειροπόλεμο γιο του Μουχτά τον διέταξε να καταλάβει την Πρέβεζα.

Οι δυστυχείς Πρεβεζάνοι δεν είχαν αρκετό χρόνο να στείλουν τις οικογένειές τους και την κινητή τους περιουσία στα νησιά, ενώ πολλοί αψηφώντας την είδηση παρέμειναν δυστυχώς στα σπίτια τους και αυτοεγκλωβίστηκαν. Ο Γάλλος στρατηγός Αλ Σαλσέτ, διοικητής της Γαλλικής φρουράς της Πρέβεζας, είχε καλύτερες πληροφορίες και κάλεσε σε έκτακτο συμβούλιο τους προύχοντες της πόλης, για να προετοιμάσουν αποτελεσματικότερα την άμυνά της. Στο συμβούλιο αυτό και κάτω από την επιρροή της άγνοιας και κυρίως της δολιότητας αποφασίστηκε να προβούν σε οχυρωματικά έργα έξω από την πόλη, μακριά στον Ισθμό της Νικόπολης, από τον οποίο θα περνούσαν οι Τουρκαλβανοί του Αλή στην κάθοδό τους προς την Πρέβεζα. Μια ύπουλη απόφαση για τους ανυποψίαστους Πρεβεζάνους, γιατί αποδείχθηκε ολέθρια και παραπλανητική, καθόσον η ίδια η πόλη διέθετε έτοιμα και αποτελεσματικότερα αμυντικά έργα. Μια ακόμη ατυχία χτυπάει τους Πρεβεζάνους και τους Γάλλους, πέθανε και μόλις και μετά βίας κατόρθωσαν να στήσουν δύο πρόχειρες αμυντικές θέσεις, πριν εμφανιστούν στους κοντινούς λόφους τα στρατεύματα του Αλή με αρχηγό τους τον Μουχτάρ. Ο ίδιος ο Αλής έστησε τη σκηνή του επάνω σ’ ένα ύψωμα, πιθανότατα στο ίδιο ύψωμα που είχε στήσει το αρχηγείο του Οκταβιανός Αύγουστος στην ναυμαχία του Ακτίου (31 πΧ), για να παρακολουθήσει την εξέλιξη της μάχης και διέταξε τον γιο του Μουχτάρ να επιτεθεί εναντίον των θέσεων των Γάλλων και των Πρεβεζάνων.

Το αλβανικό πεζικό ξεχύθηκε με αλαλαγμούς από τα υψώματα εναντίον των πρόχειρα αμυνόμενων και φοβισμένων Ελλήνων και Γάλλων, ενώ ο Μουχτάρ επικεφαλής του ιππικού επιτέθηκε εναντίον των Γάλλων. «Το γαλλικό πυροβολικό άρχισε πυκνά πυρά, αλλά σε λίγο κανόνια και άντρες θα ανατραπούν από του τουρκικό ιππικό. Άρχισε τότε γενική σφαγή. Οι Τουρκαλβανοί πέρασαν από το σπαθί τους κατοίκους της Πρέβεζας. Ο κάμπος ανάμεσα στην Πρέβεζα και την Νικόπολη γέμισε πτώματα, κάπου εξακόσια. Διακόσιοι Γάλλοι με τον στρατηγό La Salsette και τον μηχανικό Richemot αιχμαλωτίστηκαν και οδηγήθηκαν στα Γιάννενα» έτσι μας περιγράφει την καταστροφή της Πρέβεζας ο συνοδοιπόρος του λόρδου Βύρωνα, John Cam Hobhouse στην εφημερίδα Καθημερινή - «Επτά Ημέρες», 28 Ιανουαρίου 2001, σελ. 12.

Ο δε Άγγλος θεολόγος Thomas S. Hughes περιγράφει το χαλασμό της Πρέβεζας, στα Πρεβεζάνικα Χρονικά, τ. 41-42, σελ. 107-114, κάπως έτσι: «… Οι Γάλλοι συνθηκολόγησαν μετά από σθεναρή και αξιοπρεπή αντίσταση, αλλά οι αξιοθρήνητοι Πρεβεζάνοι οδηγήθηκαν βιαστικά στην πόλη, σαν έμπαιναν ταυτόχρονα τόσο οι νικητές όσο και οι ηττημένοι και η οποία γνώριζε τις θηριωδίες ενός άξεστου και έξαλλου στρατού, εκείνη και την επόμενη ημέρα, με σκηνές φόνου, βιασμού και λεηλασίας… Την τρίτη ημέρα μετά την νίκη του Αλή, ο σύμμαχός τους επίσκοπος Ναυπάκτου και Άρτας, Ιγνάτιος, ανέλαβε αποστολή στη Βόνιτσα κι έπεισε τους κατοίκους της να παραδοθούν στον Αλή Πασά και να κόψουν τα κεφάλια τεσσάρων Γάλλων, που βρίσκονταν άρρωστοι στο νοσοκομείο της πόλης. Επιστρέφοντας ο επίσκοπος συνάντησε στην Πούντα (Άκτιο) πολλούς δυστυχείς Πρεβεζάνους, που είχαν ξεφύγει από την σφαγή και κρύβονταν μισόγυμνοι και εξουθενωμένοι ανάμεσα στους θάμνους της περιοχής. Οι δύστυχοι αυτοί άνθρωποι συγκεντρώθηκαν γύρω από τον επίσκοπο εκλιπαρώντας τον να χρησιμοποιήσει τις καλές του σχέσεις με τον Αλή. Ο επίσκοπος τους το υποσχέθηκε, διαβεβαιώνοντάς τους για την επιτυχία του σχεδίου και τους έπεισε να γυρίζουν μαζί του στην Πρέβεζα, παρά τις προειδοποιήσεις ενός καλοπροαίρετου Τούρκου, που ήταν παρών και γνώριζε τον χαρακτήρα του Πασά. Κατά την άφιξή τους, όμως, στην πόλη παρά τις υποσχέσεις και διαβεβαιώσεις του επισκόπου, τους έριξαν στη φυλακή ύστερα από εντολή του Αλή. Την επόμενη μέρα μεταφέρθηκαν μαζί με άλλα διακόσια περίπου θύματα στο τελωνείο της Σαλαώρας για να εκτελεστούν με σφαγή από ένα δήμιο».

Ο Γάλλος πρόξενος στα Γιάννενα Francois Charles Hughes Laurent Pouqeville μας περιγράφει τη σφαγή των 370 Ελλήνων της Πρέβεζας, μετά την κατάληψη της γαλλοκρατούμενης Πρέβεζας από τον Αλή. «Ο Αλή ήθελε αίμα για να γιορτάσει τη νίκη του. Καθισμένος στο παράθυρο της ντογάνας (τελωνείου) πρόσταξε να βγάλουν έναν - έναν τους αιχμάλωτους Πρεβεζάνους από το αμπάρι του καραβιού. Τους τραβούσαν από τα μαλλιά και ο Αλή έδινε σινιάλο να τους κόψουν το κεφάλι. Λένε πως φώναζε στο μπόγια, όπως ο Καλιγούλας, «χτύπα τον έτσι που να καταλάβει το θάνατο». Στο τέλος της σφαγής ο μαύρος δήμιος έπεσε από ασφυξία και ξεψύχησε ανάμεσα στα πτώματα», Εφημερίδα «Καθημερινή», «Επτά ημέρες», 28 Ιανουαρίου 2001, σελ. 12.

Η άδικη αυτή σφαγή και ο ανέντιμος τρόπος του Αλή επέφεραν συνειδησιακή κρίση στον επίσκοπο Ιγνάτιο, ο οποίος εκμεταλλεύτηκε μια αποστολή που του ανέθεσε ο Αλής στην Κέρκυρα κι εγκατέλειψε τον αφέντη του και τη γενέτειρά του. Από τότε έγινε ένας από τους μεγαλύτερους φιλοπάτριδες κι από τους ευεργετικότερους Έλληνες στην υπόθεση της εθνικής παλιγγενεσίας. Ήταν ένας από τους οργανωτές της περίφημης Φιλικής Εταιρείας.

Ο Άγγλος θεολόγος, Thomas S. Hughes, συνεχίζει για τον χαλασμό της Πρέβεζας: «Αμέσως μετά την κατάληψη της Πρέβεζας ο Αλή Πασάς κατάφερε με συστηματική καταπίεση να υποβαθμίσει την άτυχη αυτή πόλη στην κατάσταση απόλυτης μιζέριας. Αψηφώντας τη συνθήκη του 1800, στέρησε τους αρχικούς κατόχους από τα σπίτια και τα χωράφια τους, τα οποία διαμοίρασε στους Μωαμεθανούς οπαδούς του, κατεδάφισε τα δύο τρίτα της πόλης, γκρέμισε τις εκκλησίες, έθεσε τα θεμέλια για ένα μεγαλοπρεπές σεράι που ήταν η κατοικία του και ανέγειρε ένα μεγάλο κι ευρύχωρο τζαμί. Ο πληθυσμός της πόλης από τις 14.000 μειώθηκε στους 1.000 κατοίκους.

Όλα αυτά έγιναν όχι μόνο για να μην ενδιαφερθούν οι Ευρωπαίοι για την αποκατάσταση της Πρέβεζας, αλλά και για να δοθεί μια εύσχημη πρόφαση στην Υψηλή πύλη να αρνείται πάντοτε να επαναφέρει μια τουρκική πόλη στην προστασία μιας αλλόθρησκης δύναμης. Μαζί με την Πρέβεζα καταστράφηκαν με την ίδια μέθοδο η Βόνιτσα και το Βουθρωτό.

Η καταστροφή της Πρέβεζας είχε πολλές δυσμενείς επιπτώσεις μεγάλης χρονικής διάρκειας, στην πολιτειακή και πνευματική ανάπτυξη της πόλης και παρατηρήθηκε υποβάθμιση και οπισθοδρόμηση. Η απάνθρωπη δε σφαγή των 370 Πρεβεζάνων στο τελωνείο της Σαλαώρας κατέδειξε το χαρακτήρα του αιμοσταγή τυράννου της Ηπείρου, Αλή Πασά, και τη νοοτροπία και απάνθρωπη συμπεριφορά των κατακτητών Τούρκων.