Για να θυμούνται οι μεγάλοι και να μαθαίνουν οι νέοι

Γράφει ο Νίκος Κέφης

Η Τουρκία συνεχίζει με δηλώσεις της την μη αναγνώριση των διεθνών συμβάσεων και αυτών που η ίδια είχε συμφωνήσει και υπογράψει. Μέσα στο πνεύμα αυτό δεν αποδέχεται το συμφωνημένο καθεστώς στο Αιγαίο και μέχρι σήμερα διεκδικεί νησιά και βραχονησίδες που ανήκουν στην Ελλάδα.

Κρίνεται αναγκαία η αναφορά στις διαχρονικές ενέργειες της Τουρκίας για την εξόντωση των ελληνικών πληθυσμών στην Κωνσταντινούπολη και πέριξ. Ειδικότερα:

Περίοδος 1923-1943

α. Πληθυσμός: Σύμφωνα με τη σύμβαση της 3ης Ιανουαρίου 1923 «Περί ανταλλαγής πληθυσμών» εξαιρούνται αυτής οι Ελληνορθόδοξοι Τούρκοι υπήκοοι που είχαν εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη μέχρι την 30η Οκτωβρίου 1918.

Παρά ταύτα οι Τούρκοι αποσκοπούντες στη μείωση του αριθμού των Ελλήνων, οι οποίοι θα παρέμεναν στην Κωνσταντινούπολη, προέβαλαν τη θεωρία ότι έπρεπε αυτοί να είχαν μεταδημοτεύσει στο Δήμο Κωνσταντινούπολης, πράγμα αδύνατο, γιατί η μεταδημότευση απαγορεύονταν, για να μην αποφύγουν το στρατιωτικό φόρο, από τον οποίο είχαν εξαιρεθεί οι κάτοικοι της τότε πρωτεύουσας.

Έτσι, αν και το θέμα τακτοποιήθηκε, ύστερα από υποχωρήσεις της Ελληνικής κυβέρνησης, με τη Συμφωνία της Άγκυρας (10-6-1930), στο μεταξύ το ελληνικό στοιχείο της Κωνσταντινούπολης ελαττώθηκε σημαντικά, επειδή απηύδησε από τις αφόρητες πιέσεις και έπαιρνε διαβατήρια ανταλλαξιμότητας, αναχωρώντας χωρίς δικαίωμα επιστροφής. Πριν από την καταστροφή του 1922 το ελληνικό γενικά στοιχείο της Κωνσταντινούπολης υπολογίζονταν σε 350.00, ενώ το 1930 είχαν απομείνει μόνο 73.000 ομογενείς Τούρκοι υπήκοοι και 30.000 Έλληνες πολίτες.

β. Δήμευση περιουσιών: Στο μεταξύ οι τουρκικές Αρχές, εφαρμόζοντας το νόμο «περί εγκαταλελειμμένων περιουσιών», ο οποίος είχε ψηφισθεί για την δήμευση των περιουσιών των Αρμενίων, δήμευσαν στη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη την κινητή και ακίνητη περιουσία των «φυγάδων» Ελλήνων, γεγονός που αναγκάσθηκε να αναγνωρίσει η Ελληνική κυβέρνηση το 1930.

γ. Πατριαρχείο: Με το υπ’ αριθμ. 1092/6-10-23 έγγραφο της Νομαρχίας Κωνσταντινούπολης, που κοινοποιήθηκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο καθιερώθηκε η δυνατότητα υποψηφιότητας για την εκλογή πατριάρχου μόνο Τούρκων υπηκόων, οι οποίοι ασκούσαν πνευματικά καθήκοντα στην Τουρκία.

Την 30-1-1925 συλλαμβάνεται και απελαύνεται σαν ανταλλάξιμος ο οικουμενικός πατριάρχης από Δέρκων Κωνσταντίνος ο ΣΤ’, ο οποίος είχε εκλεγεί την 26-11-1924. Με τον νόμο 2659/1934 απαγορεύθηκε στους κληρικούς η ρασοφορία εκτός των ναών, με εξαίρεση τον Πατριάρχη και τους άλλους αρχηγούς των θρησκευτικών δογμάτων.

δ. Βακούφ: το 1935 εκδόθηκε ο νόμος 2762 περί Βακουφίων, με τον οποίο τα ιδρύματα αυτά (πάσης φύσης κοινωφελή εκκλησιαστικά ιδρύματα) υπήχθησαν στην κατηγορία των «προσαρτημένων βακουφίων» και υποβλήθηκαν στην εποπτεία της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων, κατά παράβαση του άρθρου 40 της Συνθήκης της Λωζάννης. Έτσι με κανονισμό πορίστηκε ότι καθένα από αυτό θα διοικείται όχι από αιρετή διοίκηση, αλλά από Σώμα που θα διόριζε η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων.

ε. Επιστράτευση χριστιανών: Το 1941 η τουρκική κυβέρνηση επιστράτευσε είκοσι κλάσεις μη μουσουλμάνους, τους οποίους έστειλε ως τάγματα εργασίας σε ειδικά στρατόπεδα της Μικράς Ασίας. Έγινε, δηλαδή, επιστράτευση κατά θρησκεία και όχι κατά ηλικία, κατά παράβαση του άρθρου 39 της Συνθήκης της Λωζάννης.

στ. Φόροι: Τέλος η Εθνοσυνέλευση ψήφισε το 1942 το νόμο 1842, με τον οποίο επεβάλετο εφάπαξ φόρος στην περιουσία (Varlik), που καθορίζονταν κατ’ απόλυτη, ανεξέλεγκτη και ανέκκλητη εκτίμηση από επιτροπές που προήδρευσε ο νομάρχης.

Η επιτροπή της Κωνσταντινούπολης επέβαλε στους μουσουλμάνους συμβολικό μόνο φόρο, στα δε μέλη των μειονοτήτων μυθώδη ποσά, πολλές φορές δέκα και εκατό φορές πολλαπλάσια από όλη την περιουσία τους.

Το 1943 η εφαρμογή των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης, με δημεύσεις κινητής και ακίνητης περιουσίας και εγκλεισμούς σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στο Αλς Καλέ της Κωνσταντινούπολης.

Περίοδος 1943-1963

Κατά το διάστημα 1943-1954 καταβάλλονται από τις δύο μεριές προσπάθειες για την επαναβίωση της Ελληνο-τουρκικής συμμαχίας, στο πλαίσιο της Νατοϊκής συμμαχίας (1952). Οι εκατέρωθεν επισκέψεις κυβερνητικών παραγόντων δημιούργησαν στους ομογενείς ατμόσφαιρα που άρχισε να εμπνέει εμπιστοσύνη. Η προσπάθεια όμως αυτή, κυρίως εκ μέρους της Ελληνικής κυβέρνησης, δεν επιφέρει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Αντιθέτως την 6 και 7 Σεπτεμβρίου λαμβάνουν χώρα πρωτοφανείς βαρβαρότητες και θηριωδίες σε βάρος του ελληνικού πληθυσμού της Κωνσταντινούπολης, από τουρκικό όχλο 130.000, που είχε μεταφερθεί με στρατιωτικά αυτοκίνητα από την Ανατολή, μαζί με τους προς τούτο αποφυλακισθέντες πρόσκαιρα καταδίκους. Ο απολογισμός είναι τραγικός. Περί αυτού αναφερθήκαμε λεπτομερώς σε άλλη ανάλυσή μας.

Νέα προσπάθεια αναθέρμανσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων γίνεται αμέσως μετά την υπογραφή των Συνθηκών της Ζυρίχης και του Λονδίνου, με αμοιβαίες επισκέψεις των υπουργών Εξωτερικών 91959, 1960, 1962).

Κατά τις επισκέψεις αυτές επεδιώκετο εκ μέρους της Ελλάδας πνεύμα εξεύρεσης τρόπων επίλυσης των προβλημάτων της ελληνικής μειονότητας και του οικουμενικού πατριαρχείου, πλην όμως δεν βρήκε ανταπόκριση.

Ενώ η διαβίωση της μουσουλμανικής μειονότητας της Δυτικής Θράκης ήταν ομαλή, ο Ελληνισμός της Κωνσταντινούπολης δεν μπόρεσε να εξέλθει από το άγχος το οποίο δημιούργησαν τα Σεπτεμβριανά.

Επιπλέον δεν έπαψε η κυβέρνηση της Τουρκίας να λαβαίνει και διοικητικά μέτρα εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, τα οποία είχαν σαν αποτέλεσμα την έλευση πολλών στην Ελλάδα.

Περίοδος 1964 και μετέπειτα

Κατά την περίοδο αυτή, εκ μέρους των τουρκικών Αρχών λαμβάνονται νέα μέτρα κατά των Ελλήνων, με στόχο την μείωση της Ελληνικής μειονότητας. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε:

1) Την απαγόρευση της ανοικοδόμησης των μεγάρων του Οικουμενικού και Αρμενικού πατριαρχείου.

2) Την χωρίς αποζημίωση απαλλοτρίωση και κατεδάφιση των ιερών ναών Σωτήρος Χριστού, στον Γαλατά και Αγίου Θεράποντος.

3) Την απαγόρευση της τελετής του Επιταφίου στην Ίμβρο.

4) Τη χρησιμοποίηση από τους Τούρκους της ύβρης «Γκιαούρ», η οποία είχε απαγορευθεί παλαιότερα.

5) Τους λιθοβολισμούς ναών και τις κατά των κληρικών μας προσβολές και ύβρεις.

6) Την με κάθε τρόπο επιδεικνυόμενη ασέβεια προς το πρόσωπο του οικουμενικού πατριάρχου. Έτσι:

α) Δεν αναγνωρίζουν το οικουμενικό πατριαρχείο ως νομικό πρόσωπο και τον πατριάρχη ως εκπρόσωπο στις περιουσιακές σχέσεις του ιδρύματος του πατριαρχικού ναού του Αγίου Γεωργίου, το οποίο οι Τούρκοι θεωρούν ως απλό ενοριακό ίδρυμα.

β) Προσβάλλουν δυσχέρειες στην επικοινωνία του με τους αρχηγούς ξένων εκκλησιών.

γ) Απαγορεύουν την ιερουργία αλλοδαπών κληρικών σε ναούς της Τουρκίας.

δ) Επέβαλλαν περιορισμούς στην φοίτηση αλλοδαπών στη Θεολογική Σχολή Χάλκης την οποία τελικά έκλεισαν.

ε) Απαγορεύουν επιστασία του οικουμενικού πατριάρχη στη διοίκηση των ναών.

στ) Παρακολουθεί συνεχώς τον πατριάρχη η τουρκική ασφάλεια, η οποία μάλιστα κατέσχε κινηματογραφική ταινία με τη συνάντηση στα Ιεροσόλυμα του πατριάρχου Αθηναγόρα και του πάπα Ρώμης, καθώς και στις τελετές χιλιετηρίδας του Αγίου Όρους.

7) Το με διαταγή των τουρκικών Αρχών κλείσιμο των καταστημάτων των Ελλήνων μέσα σε 15 ημέρες και τη στέρηση αδείας άσκησης του επαγγέλματος.

8) Το κατά το 1964 νέο κύμα απελάσεων ευυπόληπτων επιχειρηματιών, ιερέων, καθηγητών, προκρίτων κ.λ.π., μετά την καταγγελία της Ελληνοτουρκικής σύμβασης εγκατάστασης.

9) Τον αυστηρότατο φορολογικό έλεγχο των Ελλήνων υπηκόων και των ομογενών και την άρνηση χορήγησης αδειών εισαγωγής.

10) Την προφορική διαταγή μη χορήγησης αδειών εκποίησης ακινήτων και τη διακοπή εκ μέρους των τουρκικών τραπεζών πιστώσεων, καθώς και προεξόφλησης γραμματίων.

11) Την αναγκαστική εκκαθάριση από τις ομόρρυθμες εμπορικές εταιρείες μεριδίων Ελλήνων πολιτών που διαμένουν στην αλλοδαπή.

Εκδηλώσεις εναντίον της ομογένειας

Αργότερα άρχισε εκστρατεία εκφοβισμού και εναντίον των ομογενών. Πάντως από τον Δεκέμβριο του 1973 σημειώθηκε νέα όξυνση στις Ελληνο-τουρκικές σχέσεις. Σημειώνουμε παρακάτω ορισμένες από τις εκδηλώσεις των τουρκικών Αρχών με στόχο την μειονότητα: 1) Αποστολή απειλητικών επιστολών. 2) Αναγραφή ανθελληνικών και ανθομονογενειακών συνθημάτων στους τοίχους. 3) Σπάσιμο υαλοπινάκων ελληνικών εκκλησιών και μειονοτικών σχολείων. 4) Μερικά κρούσματα βιαιοπραγιών. 5) Αποστολή υποβολιμαίων προκηρύξεων προκλητικού περιεχομένου. 6) Τρομοκράτηση των Ελλήνων δημοσιογράφων από τις αρχές του στρατιωτικού νόμου.7) Μποϋκοτάζ ελληνικών καταστημάτων. 8) Κυκλοφορία δια του τύπου υποβολιμαίων ειδήσεων, σχετικών προς την μελετώμενη κατάργηση των εκπαιδευτικών προνομίων της μειονότητας. 9) Καταργήθηκαν οι προϋποθέσεις εκλογής ομογενών βουλευτών, με τέχνασμα του εκλογικού νόμου από το 1960, που προβλέπει την εκλογή βουλευτών από ψηφοδέλτιο βάση της σειράς εγγραφής της. Και όπως είναι φυσικό οι Έλληνες υποψήφιοι αναγράφονταν στο τέλος, χωρίς να εκλεγούν. 10) Η κυκλοφορία του ελληνικού τύπου ουσιαστικά είναι αδύνατη και οι δύο εφημερίδες που εκδίδονται αρκούνται σε κοινοτικές αναγγελίες και προγράμματα θρησκευτικών ακολουθιών. 11) Αρκεί απλή μήνυση για εξύβριση του τουρκισμού, για επιβολή ποινής φυλάκισης 1-6 ετών (άρθρο 154 ΤΠΚ). 12) Απαγορεύεται η σύσταση ιδρύματος προς ωφέλεια ορισμένης φυλής ή κοινότητας (άρθρο 74 ΑΚ). 13) Απαγορεύεται η ίδρυση σωματείου με βάση τη γλώσσα, φυλή, θρησκεία (Ν. 1603/72). 14) Στερούνται της τουρκικής ιθαγένειας οι στρατεύσιμοι ομογενείς μας, οι οποίοι ευρισκόμενοι εκτός Τουρκίας δεν προσέρχονται μέσα σε τρεις μήνες για να στρατευθούν ή διαμένουν στην αλλοδαπή επί επταετία (άρθρο 25 Κ. ιθαγένειας). 15) Στην Ίμβρο και Τένεδο, με το πρόσχημα αιτίων εθνικής άμυνας της Τουρκίας (άρθρο 38 παράγραφος 3 Συνθήκη Λωζάννης), οι εκάστοτε τουρκικές κυβερνήσεις προέβαιναν και προβαίνουν σε μια φοβερή γενοκτονία, με μέτρα εκρίζωσης του γηγενή πληθυσμού, σε σημείο ώστε να έχουν απομείνει σήμερα μόνο 1.000 περίπου κάτοικοι.

Οι καταπιέσεις και τα μαρτύρια από τους τούρκους σε βάρος των Ελλήνων κατοίκων της Ίμβρου ήταν φοβερές και ακατονόμαστες σε μια σειρά γεγονότων που κλιμακώθηκαν από το 1964 και μέχρι σήμερα ως παρακάτω: 1) Απαγορεύτηκε η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας. 2) Απολύθηκαν όλοι οι Έλληνες δάσκαλοι και καθηγητές. 3) Δημεύτηκαν όλα τα ελληνικά σχολικά κτίρια ντου νησιού. 4) Ιδρύθηκε και λειτουργεί τουρκική Παιδαγωγική ακαδημία, με οικοτροφείο υπέρ χιλίων κλινών που φοιτούν 1.000 σπουδαστές. 5) Ιδρύθηκε και λειτουργεί Ιερατική Σχολή Μουσουλμάνων. 6) Γκρεμίστηκαν 300 περίπου εκκλησίες. 7) Απολύθηκαν όλοι οι ντόπιοι υπάλληλοι, ακόμα και οι καθαρίστριες από τις δημόσιες υπηρεσίες. 8) Απαγορεύτηκε η χρησιμοποίηση σε δημόσια έργα Ελλήνων εργατών. 9) Απαλλοτρίωσαν σχεδόν όλες τις καλλιεργήσιμες γόνιμες εκτάσεις των κατοίκων του νησιού αντί πινακίου φακής ή καταλήφθηκαν αυθαίρετα. 10) Ίδρυσαν ανοικτές αγροτικές φυλακές και εγκατέστησαν βαρυποινίτες κατάδικους, που περιφερόμενοι ελεύθερα και με την ενθάρρυνση και ανοχή των αρχών, προβαίνουν σε λεηλασίες, φόνους, βιασμούς και κάθε άλλου είδους τρομοκρατικές ενέργειες σε βάρος των ομογενών. 11) Ίδρυσαν προσφυγικούς συνοικισμούς και μετέφεραν από τα βάθη της Μ. Ασίας και εγκατέστησαν στο νησί με παραχώρηση σ’ αυτούς τις γόνιμες εκτάσεις που πήραν από τους Έλληνες κατοίκους. 12) 12) Μετέφεραν και εγκατέστησαν ένα μεγάλο αριθμό εργατών από την Μικρά Ασία για να απασχολούνται σε όλα τα δημόσια έργα του νησιού. 13) Επιδοτούν και ενισχύουν οικονομικά κάθε Τούρκο που επιθυμεί να εγκατασταθεί στην Ίμβρο. 14) Ίδρυσαν αεροδρόμιο και κατασκευάζονται πολλά στρατιωτικά έργα. 15) Εγκατέστησαν πολλές στρατιωτικές μονάδες. 16) Όλοι οι νεοεγκατεστημένοι, σπουδαστές, εργάτες, πρόσφυγες, δημόσιοι υπάλληλοι και στρατιώτες, μοναδικό σκοπό έχουν με την ανοχή των επισήμων Αρχών με πράξεις βίας και τρομοκρατίας να εξαναγκάσουν τους Έλληνες της Ίμβρου να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους. 17) Ομαδική και ανεξέλεγκτη διαγραφή από τα μητρώα της νήσου και κήρυξη εκπτώτων της τουρκικής ιθαγένειας κατά εκατοντάδες Ιμβρίων, νόμιμα ευρισκόμενων στο εξωτερικό, ιδιαίτερα φοιτητές και σπουδαστές. 18) Καταργήθηκε το μάθημα των Θρησκευτικών στις τρεις πρώτες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου. 19) Απαγορεύεται η ελεύθερη εγγραφή των μαθητών στα Σχολεία, εκτός της περιφέρειας της κατοικίας τους. 20) Οι ώρες της διδασκαλίας των μαθημάτων στην Ελληνική μειώθηκαν από 21 σε 18 ώρες για τις τρεις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού και οι ώρες του γλωσσικού μαθήματος της Ελληνικής μειώθηκαν σ’ όλες τις τάξεις από 14 σε 6. 21) Οι μαθητές που συγκεντρώνουν βαθμό 5 με άριστα το 10, εφόσον αποτύχουν σε τουρκικό μάθημα απορρίπτονται. 22) Στην Ίμβρο και Τένεδο η ελληνική παιδεία είναι ανύπαρκτη, γιατί με τον νόμο 1151/1927 ορίσθηκε ότι η εκπαίδευσης είναι άθρησκη και στην τουρκική γλώσσα. 23) Τόσο η Μεγάλη Σχολή του Γένους, όσο και η Θεολογική Σχολή Χάλκης και το Λύκειο Μέσης Εκπαίδευσης δεν λειτουργούν πλέον.

Το Πατριαρχείο

Το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης συνεστήθη από Οικουμενικές Συνόδους εννέα αιώνες προτού εμφανισθεί το τουρκικό κράτος και καθορίσθηκε από τότε ως η Ύπατη Κορυφή της Ορθοδοξίας, που λειτουργεί βάσει των ιερών κανόνων του εκκλησιαστικού εθίμου, από την αποκλειστική τήρηση των οποίων εξαρτάται η θέση και η αυθεντία του σε όλη γενικά την ορθοδοξία. Την ευρύτερη αυτή πνευματική εξουσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου αναγνώρισε και το Τουρκικό κράτος από της σύστασής του μέχρι και το 1923, με την υπογραφή του από 10-1-1923 Πρωτοκόλλου στη Λωζάννη.

Δια μέσου των αιώνων συμβάδισε με τον Ελληνισμό και εξέφρασε τούτον. Η σημερινή του οντότητα έχει συρρικνωθεί, όμως η ιστορική και πνευματική του ακτινοβολία παραμένει. Βρίσκεται στο Φανάρι και εκφράζει τους πόθους της Ορθοδοξίας.

Όλα αυτά τα χρόνια χιλιάδες ομογενείς συνωθούντο, αλλά και συνωθούνται ακόμα έξω από το Ελληνικό προξενείο της Κωνσταντινούπολης, για να επιτύχουν θεώρηση των διαβατηρίων τους και εγκαταλείποντας τα υπάρχοντά τους να καταφύγουν στην Ελλάδα. Οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα και την Θεσσαλονίκη για να ζήσουν αρκετό διάστημα την σκληρή μοίρα των προσφύγων, μέχρις ότου μπορέσουν να δημιουργήσουν μια νέα ζωή. Κατά τα τελευταία χρόνια η ζωή των ομογενών μας υπήρξε εξαιρετικά δύσκολη, από τα εξοντωτικά τουρκικά μέτρα, είναι δε συγκλονιστικές οι περιγραφές των νέων προσφύγων για τις συνθήκες οι οποίες είχαν δημιουργηθεί σε βάρος τους, προκειμένου να υποχρεωθούν σε φυγή.

Η ζωή και η περιουσία τους ήταν εκτεθειμένη στην αρπακτική διάθεση του τουρκικού κράτους. Οι διωγμοί αυτοί είχαν προφανείς σκοπούς. Άρχισαν από τους ομογενείς, ο αριθμός των οποίων μειώθηκε στα 5.000 άτομα, για να φθάσουν μέχρι το Φανάρι, γιατί εκεί προσβλέπει ο τελικός σκοπός των τουρκικών σχεδίων. Το μέτρο που επέβαλαν οι Τούρκοι να συγκροτείται η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου από Τούρκους υπηκόους, κατοίκους Τουρκίας, μητροπολίτες από τους οποίους και μόνο θα εκλέγεται ο πατριάρχης, θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί το πλέον ασφυκτικό και ολέθριο για την παραπέρα ζωή του Πατριαρχείου, όταν αναλογιστεί κανείς ότι η ηγεσία αυτή της Μητρός των Εκκλησιών πρέπει να προέλθει από ένα πληθυσμό 5.000 κατοίκων και μόνο.

Και προς την κατεύθυνση αυτή θα πρέπει να στραφεί η προσοχή των ελληνικών κυβερνήσεων. Η ύπαρξη του Πατριαρχείου έχει κατοχυρωθεί με διεθνείς συμβάσεις, τις οποίες έχουν εγγυηθεί και ξένες δυνάμεις και δεν είναι μόνο υπόθεση των Τούρκων.

Συμπέρασμα

Δεν μπορούμε να εμπιστευόμεθα της ηγεσίες της χώρας αυτή. Η Ελλάδα πρέπει να είναι πανέτοιμη στρατιωτικά για να εξασφαλίσει την ειρήνη.