Γράφει ο Ηλίας Αθ. Καραθάνος

Η λέξη «μετάνοια» σημαίνει ότι παίρνω πίσω ότι έκανα συγκεκριμένα, όπως ακόμη κι αλλαγή νου και νοοτροπίας, δηλαδή αρχίζοντας να λέμε τα πρακτικά, ο Χριστιανός στην πράξη, το πρώτο που κάνει για τον εαυτό του ή τους άλλους ανθρώπους, είναι το να μετανοήσει για τις αμαρτίες του και να αλλάξει τρόπο σκέψης. Με αυτόν τον τρόπο γίνεται μια προσπάθεια διεξοδικής ερμηνείας της παραπάνω έννοιας.

Έπειτα το αμέσως επόμενο βήμα που κάνει για τον εαυτό του ή για άλλους ανθρώπους, πρώτα κοντινούς και μετά μακρινούς,, είναι το Βάπτισμα, όπως λέγει η Αγία Γραφή: «Μετανοήσατε, και βαπτισθήτω, έκαστος υμών επί τω ονόματι Ιησού Χριστού εις άφεσιν των αμαρτιών υμών, και λήψεσθε την δωρεάν του Αγίου Πνεύματος» Πράξ 2, 38).

Βλέπουμε ότι εισάγεται εδώ η Μετάνοια και το βάπτισμα, ως προϋπόθεση συγχώρησης κι επιστέγασμα την λήψη της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος. Δηλαδή με το Βάπτισμα ο άνθρωπος προσκαλεί, με την έννοια του παρακαλεί και Του ζητάει να καταλάβει θέση μέσα στην καρδιά του, γιατί σ’ αυτήν θα δώσει ως δώρο, όλη τη διάσταση της πνευματικής ζωής, μαζί με όλα τα πνευματικά αγαθά

Και σε όλη του τη ζωή, στη συνέχεια λέει την προσευχή του προς το Άγιο Πνεύμα: «Βασιλεύ Ουράνιε, Παράκλητε το Πνεύμα της Αληθείας, ο Πανταχού Παρών και τα πάντα Πληρών, ο Θησαυρός αγαθών και ζωής χορηγός, ελθέ και σκήνωσον εν ημίν και καθάρισον ημάς από πάσης κηλίδος και σώσον Αγαθέ, τας ψυχάς ημών».

Με άλλα λόγια, στο παραπάνω χωρίο το Άγιο Πνεύμα αναγορεύεται σε Παρηγορητή μας, πειστικό μάρτυρα της αλήθειας, χορηγό όλων των αγαθών που υπάρχουν στα πέρατα της οικουμένης, στην οποία είναι παρών, αποκλειστικό χορηγό της ζωής, που μετράει το σχοινί της στον καθένα και σωτήρα των ψυχών μας.

Ακόμη, πρακτικά ο Χριστιανός, πρέπει να χρησιμοποιήσει τα όργανα, που έχει ο Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, δηλαδή τους άλλους πνευματικούς ανθρώπους και μάλιστα τους κληρικούς κι ειδικά τον ειδήμονα άνθρωπο, που έχει το Άγιο Πνεύμα. Αυτός είναι πιο κοντά στον Χριστιανό, δηλαδή ο Πνευματικός του Πατέρας. Κι αυτός ανήκει στις πλούσιες δωρεές του Αγίου Πνεύματος, με τις εμπεριστατωμένες πρακτικές νουθεσίες της πεζής καθημερινότητας προς τον συγκεκριμένο Χριστιανό.

Ο Ιερέας Εξομολόγος που με τη Θεία Χάρη και το φωτισμό του Αγίου Πνεύματος, οδηγεί τον Χριστιανό στην ολοκλήρωση της αληθινής Πνευματικής ζωής, στην πραγματική μετάνοια, στην άσκηση των αρετών, στην πρόοδο, στην σωτηρία. Ο Πνευματικός Πατέρας που εξαιρετικά τον αγαπά, που προσεύχεται για όλες τις ανάγκες του, που τον συγχωρεί, του διδάσκει την ανεξικακία και που τον καθοδηγεί με τις εύστοχες Πνευματικές νουθεσίες.

Στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή του Αποστόλου Παύλου, διαβάζουμε: «Εάν γάρ μυρίους παιδαγωγούς έχητε εν Χριστώ, αλλ’ ου πολλούς πατέρες,, εν γαρ Χριστ ώ Ιησού διά του ευαγγελίου εγώ υμάς εγέννησα» (Α΄ Κορινθ 4 15). Διά του χωρίου αυτού τονίζεται η ύπαρξη συγκεκριμένου πνευματικού πατέρα, που οι νουθεσίες του αντλούνται απ’ το μοναδικό Ευαγγέλιο.

Ο Πνευματικός Πατέρας κι Εξομολόγος έχει πάρει μέσα του το Άγιο Πνεύμα, από το Οποίο έχει πάρει τη θεϊκή δύναμη να συγχωρεί, να λύνει τις αμαρτίες και να τις σβήνει, όχι μόνον εδώ στη γη, αλλά και στον Ουρανό, όπως επίσης να μην τις συγχωρεί και να δένει με αυτές τον άνθρωπο, όχι μόνον πρόσκαιρα εδώ στη γη, αλλά κι αιώνια στον Ουρανό.

Βρίσκουμε καταγεγραμμένο στην Καινή Διαθήκη, δύο κείμενα, τα οποία συμφωνούν μεταξύ τους, τόσο στο απόσπασμα στο κατά Ιωάννη, όσο και το άλλο στο κατά Ματθαίο ευαγγέλιο: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον. Εάν τινών αφήτε τας αμαρτίας, αφίενται αυτοίς, αν τινών κρατήτεάτηνται…Αμήν λέγω υμίν, όσα εάν δήσητε επί της γης, έσταιδεδεμένα εν τω ουρανώ και όσα εάν λύσητε επί της γης, έσται λελυμένα εν ουρανώ» (Ιωάν κ΄ 23 και αντίστοιχα Ματθ ιη΄ 18).

Βλέπουμε ότι εδώ συνδέεται η συγχώρηση των αμαρτιών μας, με το πρωταρχικό χάρισμα του Αγίου Πνεύματος. Αυτή η τόσο βαρύτητας αγιοπνευματική δωρεά, που έχει σχέση με τον απώτερο προορισμό του ανθρώπου, τη σωτηρία της ψυχής και γι’ αυτό, καταλαμβάνει την πρωτοκαθεδρία και μια ύψιστης σπουδαιότητας αγιοπνευματική ενέργεια.

Επίσης για πρακτική χρήση, προκειμένου ο Χριστιανός να έχει μέσα του το Άγιο Πνεύμα και να απολαμβάνει τους καρπούς του, είναι ανάγκη να χρησιμοποιεί ευρέως τα πνευματικά εργαλεία. Αυτά τα διαθέτει πλούσια το Άγιο Πνεύμα, ο Παράκλητος για να βοηθήσει τον Χριστιανό στον καθημερινό αντίξοο αγώνα του εναντίον του αντίδικου μισάνθρωπου πειρασμού.

Έτσι να ζήσει την πνευματική ζωή, στην οποία συντείνουν, κυρίως η προσευχή, τα Ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας, η Θεία Λατρεία, η μελέτη της Αγίας Γραφής, των βίων των Αγίων, των συγγραμμάτων τους και γενικά των χριστιανικών πνευματικών βιβλίων, η νηστεία όπως την όρισε η Εκκλησία.

Λοιπόν, με αυτούς τους τρόπους, ο Πνευματικός άνθρωπος προσλαμβάνει τους καρπούς και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Αλλά πρέπει να τονιστεί και πάλι ότι ο άνθρωπος που ζει την πνευματική ζωή, δεν εισπράττει μόνον τα δώρα ή τους καρπούς του Παρακλήτου, αλλά συγχρόνως είναι και δωρητής πνευματικών δώρων και χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος προς όλους τους ανθρώπους.

Ο Πνευματικός άνθρωπος είναι καρποφόρος και δωρεοδότης, χωρίς να είναι εγωκεντρικός, αλλά ελεήμονας, φιλάνθρωπος και φιλεύσπλαχνος. Και διαρκώς προσφέρει, καρπούς, ευεργεσίες, δώρα, προσφορές αγάπης, μακροθυμία, ταπεινοφροσύνη, επιείκεια, κατανόηση, χρηστότητα, καλοσύνη, ηπιότητα, θάρρος, ελευθερία, πρόθεση διακονίας,, απάθεια, είναι δοτικός τύπος σαν το Άγιο Πνεύμα που δίνει παρόμοια χαρίσματα κι αρετές.

Κι ότι κάνει ο πνευματικός άνθρωπος για ν’ αποκτήσει ο ίδιος για τον εαυτό του, δηλαδή τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, το ίδιο κάνει και για τους άλλους ανθρώπους, προκειμένου ν’ αποκτήσουν κι οι άλλοι τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Και προσφέρει αθρόα κι αμέριστα κάθε είδους πνευματική βοήθεια κι επιπλέον οδηγεί τους ανθρώπους κοντά στο Άγιο Πνεύμα.

Τους φέρνει στα όργανά του, τους πνευματικούς Πατέρες. Επίσης στα «εργαλεία» του ξεχειλίζει βιβλίων, οι προσευχές κλπ. Κι ακόμη ο πνευματικός άνθρωπος γίνεται ο ίδιος νάρκη, ούτε σε δημιουργία του Θεού, βοηθώντας πνευματικά ολόγυρα.

Αλλά πρέπει να τονιστεί ότι, ο άνθρωπος που ζει την πνευματική ζωή, δεν είναι μόνον δωρητής πνευματικών αγαθών και χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος, αλλά κάνει και πολλές υλικές ελεημοσύνες κι εγκάρδιες καλοσύνες. Όπως κάνει και το Άγιο Πνεύμα, προσφέροντας σε όσους έχουν ανάγκη τα καλύτερα, τα τέλεια δώρα. Όχι τα χειρότερα και τα άχρηστα, που τα πετάμε στα σκουπίδια, όπως τρόφιμα, φάρμακα, χρήματα, σκεπάσματα, ενδύματα, υποδήματα, θέρμανση, στέγη κλπ.

Άλλωστε είναι φυσικό επακόλουθο αυτό, καθώς όποιος έχει τα δώρα, τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, καλοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια, δύναμη, ελευθερία, όλα αυτά τα εκφράζει στην πράξη και την καθημερινότητα, αυθόρμητα και φυσικά και μάλιστα προς τους συνανθρώπους του, με υλικούς τρόπους.

Για παράδειγμα είναι αδιανόητο ο άνθρωπος να ξεχειλίζει από πνευματική αγάπη, χρηστότητα, καλοσύνη κι αυτά να κρύβονται, ή να κοιμούνται, χωρίς να βρίσκονται σε εγρήγορση. Οι καρποί του Αγίου Πνεύματος ούτε βρίσκονται σε λήθαργο. Δραστηριοποιούνται όπου υπάρχει ανάγκη και βοηθούν τους ανθρώπους, όχι μόνον πνευματικά, αλλά κι επιπλέον υλικά.

Γι’ αυτό κι ο Απόστολος Παύλος μας διδάσκει λέγοντας ότι δεν πρέπει να αποθαρρυνόμαστε από τον προσανατολισμό να κάνουμε το καλό, γιατί στο πλήρωμα του χρόνου θα θερίσουμε κι εμείς άριστα σπαρτά, αν βέβαια στο μεταξύ δεν αποκάνουμε, ενώ ο σπόρος θα συνεχίζει να είναι εκλεκτός.

Επομένως, όσο έχουμε ευκαιρίες, ας κάνουμε το καλό σε όλους ανεξάρτητα από προσωπικές ιδιότητες, ικανότητες κι ιδιαιτερότητες, και προπαντός στους ομόπιστούς μας Χριστιανούς, σύμφωνα με το απόσπασμα (Γαλ 6, 9), κατά το οποίο: «Το δε καλόν ποιούντες, μη εγκακώμεν, καιρώ γαρ ιδίω θερίσομεν μη εκλυόμενοι. Άρα ουν ως καιρόν έχομεν, εργαζώμεθα το αγαθόν προς πάντας, μάλιστα δε προς τους οικείους της πίστεως».

Με απλά λόγια, σε ελεύθερη μετατροπή στην καθομιλουμένη το χωρίο αυτό σημαίνει, να μην καμφθούμε από τις δυσκολίες κι έτσι να αποκάνουμε, ώστε να σταματήσουμε να κάνουμε το καλό. Γιατί, στον κατάλληλο καιρό θα θερίσουμε (πλούσια), αν δεν σταματήσουμε (να κάνουμε το καλό). Άρα λοιπόν όσο καιρό ζωής έχουμε, ας κάνουμε το καλό σε όλους αδιακρίτως και ιδίως προς τους ομοθρήσκους μας Χριστιανούς.

Κι ακόμη ένα σπουδαίο χαρακτηριστικό γνώρισμα του πνευματικού ανθρώπου είναι το γεγονός, κατά το οποίο, δεν αρκείται ο πνευματικός άνθρωπος, να παρακαλάει και να ικετεύει επίμονα για τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος για τον εαυτό του. Επιπλέον παράλληλα αυτός εκφράζει την απέραντη ευγνωμοσύνη του αδιάκοπα για τα δώρα του Ιησού Χριστό και τον Πατέρα Θεό. Σ’ Αυτήν την Αγία, Αδιαίρετη κι Ομοούσιο Τριάδα, οφείλουμε ανυπολόγιστο μέγεθος ευγνωμοσύνης για τα αγαθά της ζωής που είναι αμέτρητης αξίας.

Στην επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς Εφεσίους (ε΄, 18) της Καινής Διαθήκης, διαβάζουμε το ακόλουθο αγιογραφικό χωρίο: «Πληρούσθε εν (Αγίω) Πνεύματι. Λαλούντες εαυτοίς ψαλμοίς και ύμνοις και ωδαίς Πνευματικαίς, άδοντες και ψάλλοντες τη καρδία υμών τω Κυρίω, ευχαριστούνς πάντοτε υπέρ πάν των εν ονόματι τω Κυρίου ημών Ιησού Χριστού τω Θεώ και Πατρί».

Το παραπάνω αγιογραφικό κείμενο, ερμηνευμένο ελεύθερα από την κοινή Ελληνική, πρωτότυπη της όλης Αγίας Γραφής, στη σημερινή καθομιλούμενη, με ελεύθερη απόδοση σημαίνει: «Εφορούμενοι στην καρδιά σας με Άγιο Πνεύμα, να λέτε ψαλμούς, ύμνους και πνευματικά τραγούδια, εκφράζοντας έτσι ευχαριστίες στην Αγία Τριάδα για όλα τα ηθικά κι υλικά αγαθά, προσόντα, πλεονεκτήματα, ευοδώσεις, ικανότητες, ιδιότητες, προτερήματα κι ιδιαιτερότητες.