Πίσω όμως από την αμεσότητα, τη διασκέδαση και τις νέες δυνατότητες που προσέφεραν, άρχισαν σταδιακά να εμφανίζονται ερωτήματα για τον τρόπο λειτουργίας τους και κυρίως για την επιρροή τους στα παιδιά και τους εφήβους.

Μια νέα δικαστική απόφαση στις Ηνωμένες Πολιτείες φέρνει τη Meta, την εταιρεία στην οποία ανήκουν το Facebook, το Instagram, το WhatsApp και το Threads, αντιμέτωπη με μία από τις σημαντικότερες δικαστικές προκλήσεις της σε ζητήματα προστασίας ανηλίκων.

Δικαστήριο στο Νέο Μεξικό αποφάσισε την επιβολή επιπλέον ποσού 567 εκατ. δολαρίων, κρίνοντας ότι η εταιρεία δεν προειδοποίησε επαρκώς το κοινό για τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση των πλατφορμών της από παιδιά και εφήβους. Το ποσό αυτό προστίθεται σε προηγούμενη επιδίκαση 375 εκατ. δολαρίων, ανεβάζοντας το συνολικό ύψος των αποζημιώσεων στα 942 εκατ. δολάρια.

Ωστόσο, η ουσία της απόφασης δεν βρίσκεται μόνο στο οικονομικό σκέλος. Το σημαντικότερο μήνυμα αφορά την ευθύνη των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν στην ψυχική υγεία και στην ασφάλεια των παιδιών.

Το δικαστήριο χαρακτήρισε τη Meta «δημόσια όχληση», υποστηρίζοντας ότι οι συνέπειες της λειτουργίας των πλατφορμών δεν περιορίζονται στους ίδιους τους χρήστες, αλλά επηρεάζουν οικογένειες, σχολεία και συνολικά την κοινωνία.

Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρέθηκε ο τρόπος λειτουργίας των αλγορίθμων, οι οποίοι, σύμφωνα με τις κατηγορίες, μπορούσαν να ενισχύουν την προβολή επιβλαβούς περιεχομένου ή να οδηγούν ανήλικους χρήστες σε επικίνδυνες επαφές.

Η δικαστική απόφαση προβλέπει επίσης σειρά μέτρων για την ενίσχυση της προστασίας των ανήλικων χρηστών, μεταξύ άλλων με περιορισμούς στην επικοινωνία, αυστηρότερη αντιμετώπιση ακατάλληλου περιεχομένου και αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας ορισμένων χαρακτηριστικών των πλατφορμών.

Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλεί και το ζήτημα των «likes» για τους χρήστες κάτω των 18 ετών. Η συζήτηση δεν αφορά το τέλος των likes συνολικά, αλλά την προσπάθεια περιορισμού της πίεσης που μπορεί να δημιουργεί η συνεχής αναζήτηση αποδοχής μέσα από αριθμούς, αντιδράσεις και διαδικτυακή δημοτικότητα.

Η υπόθεση, όμως, ξεπερνά τα όρια μιας δικαστικής διαμάχης. Αγγίζει ένα μεγαλύτερο ερώτημα: μπορούν οι τεχνολογικές εταιρείες να σχεδιάζουν προϊόντα που επηρεάζουν δισεκατομμύρια ανθρώπους χωρίς να αναλαμβάνουν αντίστοιχη ευθύνη για τις συνέπειες;

Η απάντηση δεν είναι απλή. Τα social media δεν είναι από μόνα τους αρνητικά. Έδωσαν νέες δυνατότητες επικοινωνίας, ενημέρωσης και δημιουργίας που πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχαν.

Όμως, όσο μεγαλύτερη γίνεται η δύναμή τους, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η ανάγκη για κανόνες, διαφάνεια και ψηφιακή παιδεία.

Ίσως η πραγματική αλλαγή που έρχεται δεν είναι το «τέλος των likes», αλλά το τέλος της εποχής όπου θεωρούσαμε ότι κάθε νέα ψηφιακή δυνατότητα είναι αυτομάτως και ακίνδυνη.

Η τεχνολογία θα συνεχίσει να εξελίσσεται. Το μεγάλο στοίχημα είναι αν η κοινωνία θα μπορέσει να εξελιχθεί μαζί της, προστατεύοντας κυρίως εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη προστασίας: τα παιδιά.