Αναρτήθηκε στις:10-11-17 12:56

Συνέντευξη του Σταύρου Κρητιώτη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη


Σε ακραίες συνθήκες πολλοί άνθρωποι μπορούν να γίνουν δολοφόνοι. Γιατί όχι ένας συγγραφέας;


O Σταύρος Κρητιώτης γεννήθηκε στα Χανιά το 1960. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα "Σελίδες σκόπιμα λευκές" (Γαβριηλίδης 2001), "Το μηνολόγιο ενός απόντος" (Πόλις 2005) και "Εικονικές αντιγραφές" (2010), καθώς και τη μονογραφία "Τα συρτάρια της γνώμης του: άγνωστες παραθεματικές τεχνικές του Εμμανουήλ Ροΐδη" (Τόπος 2009). Φιλολογικά άρθρα του έχουν δημοσιευτεί στη "Νέα Εστία", στον "Πόρφυρα" και στο "The Athens Review of Books".

Ερ. Πέρα από τα άλλα βιβλία σας γράψατε μια νουβέλα με ήρωα τον Ροΐδη. Αλήθεια πώς ξεκίνησε η όλη ιδέα και η υλοποίηση της συγγραφής;
Απ. Μια πολύ διαφορετική εκδοχή αυτής της ιστορίας ήταν μέρος του βιβλίου μου «Εικονικές αντιγραφές» (εκδόσεις Τόπος, 2010), απόρροια της πλοκής εκείνου του μυθιστορήματος. Μου άρεσε αυτή η ιστορία, όμως δεν είχε βρει χώρο να ξεδιπλωθεί εκεί. Έτσι, μετά και από παρότρυνση μιας φίλης, προσπάθησα να της δώσω τον δικό της προσωπικό χώρο. Μόνο που καθ’ οδόν μεταμορφώθηκε εντελώς.

Ερ. Ο τίτλος του βιβλίου σας είναι συμβολικός ή υποδηλώνει κάτι άλλο;
Απ. Ο τίτλος αναφέρεται στις υπόνοιες που κατακλύζουν τον αφηγητή καθώς ερμηνεύει τα κείμενα που συναντά.

Ερ. Γράφετε για την αντιπαράθεση μεταξύ Ροΐδη και Πανά. Ποιες ήταν οι διαφορές τους;
Απ. Ο Πανάς είχε ποιητική δημιουργική πνοή, αν και μέτριας εμβέλειας. Ο Ροΐδης αντίθετα δεν μπορούσε να γράψει ποίηση. Ήταν όμως ένας εξαιρετικά ευφυής και καλλιεργημένος άνθρωπος που μετέφερε διαρκώς μέσα του τους συγγραφείς που είχε διαβάσει και που τα γραπτά του ήταν ένας συνειδητός κρίκος σε μια αθέατη αλυσίδα λαμπρών πνευμάτων. Τα κείμενά του ήταν συχνά κέντρωνες, επειδή είχε επίγνωση του πόσα πολλά πράγματα είχαν ήδη ειπωθεί από άλλους. Ένιωθε ότι η τέχνη του συγγραφέα έγκειται στον ευφυή συνδυασμό των ήδη ρηθέντων, με αποτέλεσμά όμως να είναι πολύ επικριτικός για τους μέτριους δημιουργούς.
Επίσης ο Πανάς απευθυνόταν στις μάζες, όντας σοσιαλιστής, ενώ ο εκλεπτυσμένος Ροΐδης επιζητούσε κυρίως την αναγνώριση του έργου του από τους καλλιεργημένους αστούς.

Ερ. Και οι δυο ήταν δημοκρατικοί άνθρωποι και πρωτοπόροι. Γιατί η εποχή τους δεν τους αγκάλιασε;
Απ. Ο Πανάς ήταν σοσιαλιστής τον καιρό που οι μάζες τρόμαζαν και μόνο με το άκουσμα της λέξης αυτής. Ο Ροΐδης δεν ενδιαφερόταν πραγματικά για τις μάζες. Τον ενδιέφερε κυρίως η αποδοχή του από τους άλλους καλλιεργημένους συγχρόνους του. Το ευρύ κοινό ενδιαφερόταν να δει τι καυστικό είχε γράψει ο Ροΐδης, χωρίς όμως να το ενστερνίζεται.

Ερ. Ο Ροΐδης έγραψε την Πάπισσα Ιωάννα. Ο Πανάς μετέφρασε μια άλλη Πάπισσα. Που βασίζεται η νευρικότητα του Ροΐδη για αυτή την ενέργεια;
Απ. Η Πάπισσα ήταν το μόνο μυθιστόρημα του Ροΐδη. Μια δουλειά που απαίτησε κόπους ετών και που είχε ευρεία αναγνώριση εκτός Ελλάδας. Δεν ήθελε να αμαυρωθεί ή να αμφισβητηθεί η μοναδικότητα του μόνου έργου που του υποσχόταν υστεροφημία διεθνώς.

Ερ. Και τότε οι συγγραφείς περνούσαν δύσκολα όπως και σήμερα;
Απ. Ο Ροΐδης ήταν για πολλά χρόνια πλούσιος ή δημόσιος υπάλληλος. Ακόμα και στις μέρες της φτώχειας είχε υπηρέτες. Πολλοί άλλοι συγγραφείς όμως είχαν μεγάλα προβλήματα επιβίωσης. Ο Πανάς ήταν ένα καλό παράδειγμα. Ένα μεγάλο μέρος του καλλιεργημένου κοινού προτιμούσε να διαβάζει μεταφράσεις ξένων μυθιστορημάτων, όχι ελληνικά έργα. Πολλοί συγγραφείς ζούσαν από τα άρθρα που δημοσίευαν σε εφημερίδες ή από μεταφράσεις. Ίσως μάλιστα οι συγγραφείς τότε να δυσκολεύονταν περισσότερο από τους τωρινούς, επειδή ήταν μέτοικοι στην Αθήνα, χωρίς δίκτυο στήριξης.

Ερ. Ο Παναγιώτης Πανάς αυτοκτονεί. Ποιος είναι ο λόγος που απελπίζεται και θέλει να δώσει ένα τέλος στη ζωή του;
Απ. Τα επιδεινούμενα προβλήματα υγείας του.

Ερ. Τι σχέση έχει ο Ροΐδης με αυτή τη δολοφονία;
Απ. Αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να διαπιστώσει ο αναγνώστης!

Ερ. Μπορεί να είναι δολοφόνος ένας συγγραφέας;
Απ. Σε ακραίες συνθήκες πολλοί άνθρωποι μπορούν να γίνουν δολοφόνοι. Γιατί όχι ένας συγγραφέας;

Ερ. Δράση και απρόοπτα συμβαίνουν μέσα στο έργο σας. Μήπως αυτά δεν θέλουν και οι αναγνώστες;
Απ. Τα απρόοπτα απορρέουν από τις πολλαπλές και επάλληλες ερμηνείες των ίδιων γεγονότων. Η δράση βγαίνει μέσα από τις αφηγήσεις που μου έδωσαν οι πηγές. Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάτι τόσο ομοιογενές που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αναγνωστικό κοινό. Σε κάποιους μιλάει ένα βιβλίο, σε κάποιους άλλους όχι. Ο αναγνώστης είναι το τελικό περικείμενο του κειμένου. Κι αυτό το περικείμενο έχει πολυάριθμες εκδοχές.

Ερ. Το βιβλίο σας είναι μικρό αλλά εξαιρετικά γραμμένο. Προτιμάτε τα μικρά βιβλία ή τα ογκώδη;
Απ. Η κάθε ιδέα έχει τη σύμφυτή της έκταση, το μέγεθος που της αρμόζει, τον ευκταίο της χώρο. Σαν ένα νησί που αναδύθηκε από τη θάλασσα με κάποιο δεδομένο εμβαδόν. Ο συγγραφέας πρέπει να καλύψει αυτό το νησί με βλάστηση. Αν το παρακάνει, η βλάστηση θα πεθάνει. Αν δεν το κάνει επαρκώς, το νησί θα είναι γυμνό. Σε τελική ανάλυση όμως, ο κάθε συγγραφέας κάνει ό,τι τού είναι εφικτό τη δεδομένη στιγμή. Αν η απόσταση του εφικτού από το ευκταίο είναι μικρή, η ιδέα έχει πραγματωθεί αρμονικά. Διαφορετικά, ο συγγραφέας την έχει αδικήσει. Στη νουβέλα αυτή ίσως η βλάστηση που απλώθηκε στο νησί να ήταν η αρμόζουσα.

Ερ. Διαβάζει ο Έλληνας αναγνώστης;
Απ. Στο πρώτο τεύχος του περιοδικού Διαβάζω, το 1976, υπήρχε ένα σχόλιο που επέκρινε τους εκδότες διότι υπολόγιζαν τις τιμές των βιβλίων έτσι ώστε να επιβιώνουν αποκλειστικά χάρη στη μικρή αγορά των βιβλιοφίλων. Το περιοδικό πίστευε ότι οι χαμηλότερες τιμές θα αύξαναν την αναγνωσιμότητα. Νομίζω τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει πολύ. Ο κόσμος δεν διαβάζει γιατί δεν έχει πια λεφτά να αγοράσει βιβλία. Σπεύδει όμως, νομίζω, να αγοράσει βιβλία όταν οι τιμές τους είναι πολύ χαμηλές. Τι σημαίνει χαμηλές; Χαμηλό ποσοστό του μέσου μισθού. Πριν από 20 χρόνια τα βιβλία ήταν πιο ακριβά, αλλά και οι μισθοί ήταν πολύ μεγαλύτεροι. Η σημερινή πτώση των τιμών των βιβλίων δεν νομίζω ότι είναι τόσο μεγάλη όσο η πτώση του μέσου μισθού. Την αγορά του βιβλίου τη σώζουν και πάλι οι βιβλιόφιλοι.

Ερ. Ποιο βιβλίο διαβάσατε τελευταία και σας έκανε εντύπωση;
Απ. Pirotte, Emmanuelle, Σήμερα είμαστε ζωντανοί, Εκδόσεις Πατάκη, 2017.

img

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ