Αναρτήθηκε στις:21-06-18 10:10

Η Αθήνα στις φλόγες. Η Περσική εισβολή στην Ελλάδα και η εκκένωση της Αττικής


ΡΟΜΠΕΡΤ ΓΚΑΡΛΑΝΤ
Εκδόσεις Ψυχογιός 2018 - σελ. 275


Ο πολιτικός και στρατηγός Θεμιστοκλής παρότρυνε τους Αθηναίους να οικοδομήσουν περιμετρικό τείχος στην πόλη τους, γνωστό ως «Θεμιστόκλειο Τείχος», επειγόντως μετά την ήττα των Περσών στη Μάχη των Πλαταιών, τον Αύγουστο του 479.Αυτό συνέβη μετά την επιστροφή του άμαχου πληθυσμού, καθώς οι πολίτες είχαν απομακρυνθεί από την πόλη, ενόψει της άφιξης του στρατού των Περσών, υπό την ηγεσία του βασιλιά Ξέρξη.

Το τείχος οικοδομήθηκε κατά κύριο λόγο αξιοποιώντας τα χαλάσματα που προέκυψαν από τη διπλή πυρπόληση των Αθηνών, το 480 και, ξανά, το 479.Από το σημείο όπου φαίνεται το τείχος, δίπλα στις δύο πύλες, μπορεί κανείς μέχρι σήμερα να διακρίνει πολλά τμήματα ταφικών στηλών, τα οποία χρησιμοποίησαν οι Αθηναίοι για την ανέγερση του τείχους. Αυτή η ανακύκλωση υψηλής ποιότητας γλυπτών καταδεικνύει την αυστηρή, δίχως ίχνος συναισθηματισμού, πολιτική την οποία ακολούθησαν οι Αθηναίοι στο τέλος ενός πολέμου κατά τον οποίο η πόλη τους είχε πυρποληθεί, όχι μία, αλλά δύο φορές μέσα σε διάστημα ενός έτους. Η αποφαστιστικότητά τους να διαφυλάξουν την ελευθερία τους με κάθε κόστος προηγείται κάθε άλλης σκέψης, και, για τον λόγο αυτό στο έργο μετείχαν όλοι-άντρες, γυναίκες, αλλά και παιδιά. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα συλλογικά οικοδομικά έργα στην Ιστορία, και, από τη στιγμή που ολοκληρώθηκε, έθεσε την Αθήνα αμετάκλητα στο μονοπάτι της πλήρους δημοκρατίας.

Το βιβλίο αυτό εμπνέεται από τα βάσανα εκείνων των δεκάδων χιλιάδων Αθηναίων προσφύγων οι οποίοι επέλεξαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, τους τάφους των προγόνων τους και τα ιερά τους, δίχως την παραμικρή βεβαιότητα ότι θα κατόρθωναν κάποτε να επιστρέψουν. Ήταν μια μοίρα την οποία βίωσαν έκτοτε εκατομμύρια άνθρωποι στην πορεία της Ιστορίας. Τα γυναικόπαιδα στάλθηκαν σε διαφορετική ασφαλή τοποθεσία από ό,τι οι ηλικιωμένοι, ενώ οι άντρες που βρίσκονταν σε στρατεύσιμη ηλικία ναυτολογήθηκαν.

Υπάρχει πλήθος βιβλίων σχετικά με τους Περσικούς Πολέμους, όμως ο συγγραφέας Ρόμπερτ Γκάρλαντ, δεν θα εστιάσει στις πολεμικές συγκρούσεις. Αντίθετα αυτό που τον ενδιαφέρει είναι η μοίρα των αμάχων στη διάρκεια των τριών ή τεσσάρων μηνών που προηγήθηκαν από την άφιξη των Περσών, καθώς και των δέκα μηνών που ακολούθησαν μετά την αποχώρησή τους –κατά την περίοδο μεταξύ Ιουνίου 480 και Αυγούστου 479 -, όταν ο πληθυσμός της πόλης στράφηκε, αρχικά, στην επαρχία και, ύστερα, στη θάλασσα, αναζητώντας καταφύγιο εκτός των τειχών.

Η απόφαση των Αθηναίων να μετατραπούν σε πρόσφυγες, αντί να υπερασπιστούν την πόλη τους, εγείρει πλήθος ερωτημάτων επιμελητικής φύσεως. Πώς οργανώθηκε η εκκένωση; Τι είδους υποστήριξη υπήρχε σε διάφορους σταθμούς κατά μήκος της διαδρομής; Με ποιον τρόπο απομακρύνθηκαν οι πρόσφυγες από την Αττική; Τι απέγιναν οι σκλάβοι; Το συναίσθημα, στοιχείο εν πολλοίς απαγορευμένο για τους αρχαίους ιστορικούς, υποβόσκει αδιάκοπα –ο φόβος ενόψει της εισβολής του Ξέρξη, η αγωνία που άγγιξε τα όρια του πανικού πριν από την άφιξή του, η τεταμένη αναμονή παραμονές της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας, η ανακούφιση από το αποτέλεσμα της ναυμαχίας και το πώς αυτή μετριάστηκε από την τραυματική εμπειρία της επιστροφής, οπότε οι πρόσφυγες διαπίστωσαν ότι τάφοι, ναοί και εστίες είχαν μετατραπεί σε σωρούς ερειπίων, η οργή, ανάμεικτη με τη συναίσθημα της ανημπόριας, καθώς αναγκάζονταν να εγκαταλείψουν εκ νέου την πόλη σε διάστημα μικρότερο του ενός έτους μετά την πρώτη φορά, και η δυστυχία όταν, με την επιστροφή τους, διαπίστωσαν πως ό,τι είχαν καταφέρει να αποκαταστήσουν είχε πάλι καεί και καταστραφεί.

Η οπτική της στρατιάς του Ξέρξη είναι επίσης σημαντική, παρότι δεν υπάρχει σε κανένα σωζόμενο περσικό κείμενο η παραμικρή αναφορά στην εισβολή. Ποιά ήταν η πρόθεση του Ξέρξη όταν πήρε την απόφαση να εισβάλει στην Ελλάδα; Τι γνώριζε για την Αθήνα και λαό της; Τι γνώριζαν οι στρατιώτες και οι ναύτες του για τη χώρα στην οποία επιχειρούσαν να εισβάλουν; Κι όταν ο Ξέρξης αποσύρθηκε από την Ελλάδα με το μεγαλύτερο μέρος της στρατιάς του, έχοντας υποστεί συντριπτική ήττα στη Σαλαμίνα, ποια ήταν τα συναισθήματα των αποκαρδιωμένων πολεμιστών του;

Το βιβλίο κλείνει με ένα κεφάλαιο που αφιερώνεται στον απόηχο της εισβολής, όταν οι Αθηναίοι βάλθηκαν να αναδυθούν από τα ερείπια και επιχείρησαν να σχηματίσουν μια ερμηνεία των λόγων της επιβίωσής τους.

Το βιβλίο «Η Αθήνα στις φλόγες» θέτει ρωτήματα πιο επίκαιρα από ποτέ, καθώς αναφέρεται στα μέσα και στις δομές που είχαν στη διάθεσή τους οι πρόσφυγες καθ’ οδόν, συνδέοντας έτσι τον αρχαίο με τον σύγχρονο κόσμο, σε μια εποχή όπου στις ειδήσεις κυριαρχεί το δράμα πέντε εκατομμυρίων προσφύγων από τη Συρία.

Ο Δρ Ρόμπερτ Γκάρλαντ είναι Καθηγητής στην έδρα Κλασικών Σπουδών Roy D. and Margaret B. Wooster στο Πανεπιστήμιο Colgate της Νέας Υόρκης. Υπήρξε υπότροφος του Ιδρύματος Fullbright και έχει τιμηθεί με το Βραβείο Αρχαίας Ιστορίας George Grote. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα και βιβλία σχετικά με τη ζωή στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη, όπως τα: «Η Θρησκεία και οι Έλληνες» και «Οι αρχαίοι Έλληνες: Η καθημερινή τους ζωή».


Κώστας Τραχανάς

img

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ