Αναρτήθηκε στις:05-09-19 12:10

1923-1990. Απόστολος Καλδάρας


Γράφει ο Κώστας Μπανιάς


«Η Σμύρνη μάνα καίγεται…». «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι». Σπ. Περιστέρης, Απόστολος Καλδάρας, Στέλα Γαέχου, Ιακώβ Ιεχασκέλ. 27 Φεβρουαρίου 1947. «Πόρτα ανοίγει, πόρτα κλείνει/ μα διπλό είναι το κλειδί/ τί έχει κάνει και το ρίξαν/ το παιδί στη φυλακή». 27η Φεβρουαρίου 1947. 21 χρονών ο Απόστολος Καλδάρας. Τραγούδι σταθμός.

1972: «Η Σμύρνη μάνα καίγεται». 27η Αυγούστου 1922. Πυθαγόρας Παπαθανασίου (στίχοι), Απόστολος Καλδάρας (συνθέτης), Γιώργος Νταλάρας (μοναδικός). Γενοκτονία. 1.500.000 πρόσφυγες και πάνω από 1.500.000 σφαγιασμένοι, καμένοι, αγνοούμενοι και παραπάνω. Φρικαλεότητες των Τούρκων.

7η Απριλίου 1923. Τρίκαλα. Ο Κώστας Καλδάρας, έμπορος κηροπλαστικής και η Μαρία Συκαρά, αμφότεροι από το Μέτσοβο (όπως και ο Τσιτσάνης, τσαρουχάς, και η Βασιλική Λάζου ήταν Γιαννιώτες). Το ζεύγος Κων. Καλδάρα, αποκτούν αγόρι (Αποστόλη) στην συνοικία «Αραπάτικα» ή «Προσφυγικά». «Αγαπούσα και έκανα παρέα με τους μικρούς πρόσφυγες. Νηστικά, ξυπόλητα. Άκουγα προσφυγίτικα. Μετσοβίτικα. Άκουγα τον Μάρκο (σκληρή, βραχνή και απόκοσμη φωνή), τον Μπάτη, τον Παγιουμτζή. Τους εξίσωνα με… θεούς». Κιθάρα: Καντάδες στα κορίτσια. Μπουζούκι. Το 1937 πρωτόπαιξα το «Άντε Μανταλιώ και Μανταλένα». Πίσω ήταν το ασύγκριτο «Μινόρε του Χαλικιά». Αυτό ήταν. Εμπρός. Το 1947 ήρθαν: «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι». «Σ' ένα βράχο φαγωμένο» (1948). «Συ μου χάραξες πορεία». «Ένα τραγούδι απ’ τ’ Αλγέρι». «Εργάτης». «Ξενιτιά» (1948). «Άνθρωπε» (1949), με Χασκήλ, Παγιουμτζή, Χιώτη. «Σκλάβες του μαχαραγιά», ντούο χάρμα. «Είπα να σβήσω τα παλιά» (Μπέλλου). «Είμαι τσιγάρο λαϊκό και συ γουστάρεις άσσο» (Μπέλλου). «Νύχτωσε και στο Γεντί το σκοτάδι είναι βαθύ» (Καζαντζίδης). Ύμνος. Ευλογία. Εποχή που ηχούν τα τύμπανα ενός ακόμα πολέμου. Αυτή την φορά αδελφοκτόνου. Ένα τραγούδι πολιτικό, κοινωνικό, θλιμμένο για την αδικία, μια ακόμη αδικία εις βάρος του. Τραγούδι ύμνος που αγαπήθηκε, έγινε διαχρονικό και κλασικό. Τα ρεμπέτικα δεν είναι τραγούδια νικητών…

Απόστολος Καλδάρας. Κιμπάρης στο λόγο του. Μάγκας. Ντερβίσης. Σκέψη και γλώσσα πήγαιναν μαζί. «Όσο αξίζεις εσύ», «Πριν μου φύγεις γλυκειά μου», «Λίγο - λίγο θα με συνηθίσεις», «Όση γλύκα έχουνε τα χείλη σου», «Με δέρνουν χίλιοι πόνοι», «Ποιός σούπε κούκλα μου δε σ’ αγαπώ». Ανδροπρεπή; Και λοιπόν; Οι δύο λαοί μοιάζουν. Φτώχεια. Εξαθλίωση. Σκλαβιά, πόλεμοι. Μέχρι τον Γάγγη (ιερό ποτάμι) έφτασε ο Μ. Αλέξανδρος. Άγγλοι, Αμερικάνοι εδώ επιβήτορες μας… 3015 και… ομοίως και εκεί. Άγγλοι (Τόρυδες). Φτώχεια, εξαθλίωση είχαν όμως ηγέταρους. Παντίτ Νεχρού, Μοχάμεντ Γκάντι. Ηγέτες με… όρχεις. Έδιωξαν τους αποικιοκράτες. Εμείς τους έχουμε καβάλα.

Ινδικά… γράφουν τα εδώ φασιστοειδή. Ύμνοι ρε. Εκατομμύρια δίσκοι πουλήθηκαν το 2019 και τραγουδιούνται και χορεύονται. «Φαρίντα» (Μανώλης Αγγελόπουλος). Τον ξέρετε; Γρήγορη απάντηση. (Ο δημιουργός δεν κρίνεται από τις γκρίζες ή μαύρες σελίδες του. Ο δημιουργός κρίνεται από τις φωτεινές σελίδες του). Αγαπιούνται και σήμερα. Πάνω από 600 τραγούδια του. Αξιοπρέπεια, πολιτισμός, γλέντια, χαρές, λύπες, έρωτες. «Φέρτε μια κούπα με κρασί», «Στη ζωή ποτέ μου δεν μετάνιωσα», «Περιφρόνα με γλυκιά μου», «Πετραδάκι, πετραδάκι», «Τα καλά όλου του κόσμου», «Πλάι μου στάσου στη ζωή», «Της μοίρας το παιγνίδι» (Πάριος, 1970), «Γιατί πονάς και βασανίζεσαι κουτή», «Ήρθα, είδα και θα φύγω»¨(Ύμνος, Καζαντζίδης 1957), «Εγώ ποτέ δεν αγαπώ» (Ύμνος, Καζαντζίδης 1957). «Το σκοτάδι είναι βαθύ». Είναι κωδικός. Απεικονίζει την νέα τυραννία αμέσως μετά τους ναζί, απεικονίζει την ανελευθερία.

Ο Τόλιας Καλδάρας καθόταν στη γωνιά του, πήρε το μπουζούκι από την Γεωπονία. «Μάγκας βγήκε για σεργιάνι» (1942-1943, Μάρκος - Παγιουμτζής), «Εβίβα ρεμπέτες, εβίβα παιδιά» (1947) (Ι. Κυριαζής με Στέλλα Γαέχου).

Πρώτη μελωδική περίοδος: 1947-1955. Δεύτερη μελωδική περίοδος: 1955-1965. Αριστουργήματα. Το περιφρονημένο ρεμπέτικο του ασύγκριτου Μάρκου, του Ανέστη Δελκά (μάγκας Πειραιώτης), του υπέροχου Γεώργου Τσώρου (Μπάτη), του μοναδικού Παγιουμτζή, το ρεμπέτικο των φυλακισμένων, των αλητών (όχι των σπιούνων, χαφιέδων) (αλήτης = μάγκας, νταής, φιλεύσπλαχνος), των απόκληρων (αριστούργημα του μέγιστου Στέλιου Καζαντζίδη), των περιθωριακών άκακων παιδιών. Το ρεμπέτικο, λοιπόν, βρίσκει την ευγένεια, το ήθος, την λεβεντιά και μπαίνει στις ψυχές του λαού μας.

Παρένθεση: Δεν μπορώ, οργίζομαι… Γραφιάδες, κατσαπλιάδες, γράφουν για λούμπεν (τί σημαίνει;) στοιχεία, μέγιστους, ιδιοφυείς δημιουργούς. Η ξακουστή τετράς του Πειραιά; Ο Κώστας Μπέζος; Ο Τούντας; Ο Κατσαρός (1920-1990) (όχι αυτός με την κορνέτα), η Γεωργακοπούλου, η Σταυροπούλου, η Γεωργία Μηττάκη και… και… Αι πνιγείτε ρε Αμερικανόδουλοι και «κουρασμένοι ιδεολόγοι».

1965. «Ένα αστέρι πέφτει, πέφτει…». 1972, Μ. Ασία. Νταλάρας, Χαρά Ρούπακα. Την ξέρετε; «Βυζαντινός εσπερινός».

Δείγματα ιδιοφυούς δημιουργού. Πώς γίνεται από «Εβίβα ρεμπέτες…» να πας στο «Μη τα φιλάς τα μάτια μου…» ή «Ο θάνατος του ποιητή» ή «Εκεί που σμίγει η Δύση κι η Ανατολή». Τρίκαλα: Πόλη των εξαίρετων. Κ. Βίρβος, Χαράλαμπος Μπακάλης (κάποια μάνα αναστενάζει), Χρ. Κολοκοτρώνης (Θεσσαλονίκη, λιγάκι φτωχομάνα), Βασίλης Τσιτσάνης, Γ. Σαμολαδάς, Μήτσος Παπασίκας (σπουδαίος, πρωτοπόρος), Χρήστος Τσιτσάνης (αδελφός του Βασίλη. Πρώτος).

Σημείωση: Ο Μπάμπης Μπακάλης (Κανάλια Καρδίτσας) υπέγραφε «Μπάμπης Τρικαλινός». Γεννήθηκε στα Τρίκαλα.

Με ευτυχία Παπαγιαννοπούλου τα παρακάτω τραγούδια: Θα βρω μουρμούρη μπαγλαμά (πρώτη συνεργασία), Ποιός θα με πληροφορήσει, Ο γυάλινος κόσμος, Απ’ τα ψηλά στα χαμηλά, Μου σπάσανε τον μπαγλαμά, Όνειρο απατηλό, Στο τραπέζι που τα πίνω, Όλα είναι ένα ψέμα, Πήρα απ’ τη νιότη χρώματα.

Ο Καλδάρας έλεγε: «Η Ευτυχία είναι η πνευματική μητέρα μου. Η Ευτυχία είναι στο πάνθεον των δημιουργών του λαού μας». Η Ευτυχία έλεγε: «Ο Τόλιος (Καλδάρας) είναι ο μόνος που μου δίνει λεφτά (ποσοστά). Ό,τι δικαιούμαι. Μόνο ο Τόλιος».

Με τον Γιώργο Σαμολαδά, που ήταν συμμαθητής του, τα παρακάτω τραγούδια: Όποια και νάσαι ό,τι και νάσαι, Ένα αστέρι πέφτει, πέφτει, Πετροβολούσα τη ζωή και άλλα.

Με τον Πυθαγόρα Παπαθανασίου (στιχουργό) το Μ. Ασία (1922-1972, 50 χρόνια από την γενοκτονία). Γιώργος Νταλάρας, Χαρούλα Ρούπακα. Ύμνος, ομορφιά, πνεύμα. Ελληνική παράδοση. Έργο αυτόχρημα εθνικό. Σαντούρι, ταμπουράς, κανονάκι. Ταξίδι στο Αϊβαλί, στο Βόσπορο, στη Σμύρνη, στο Κορδελιό. «Τούρκος εγώ και συ Ρωμιός… όμως και οι δύο μας αχ και βαχ». Μάστορας, δημιουργός των στίχων ο Πυθαγόρας Παπαθανασίου.

Νάτος ο ήρωας του έπους 1940-1944 ο Σταμούλης Γερομήτσος (λοχίας).

Με τον Ελευθέριο Παπαδόπουλου, κάπου στα 1965, τα παρακάτω τραγούδια: «Βυζαντινός Εσπερινός» (1973), με σαντούρι, λαούτο και κλαρίνο, «Αχ ο μπαγλαμάς».

Ήταν πρώτος στα 400 μέτρα (Πανθεσσαλικοί αγώνες 1934-1938. Ο Κ. Βίρβος ήταν πρώτος στα 60 μέτρα. 1952,1958 «Έκτακτο παράρτημα» με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση. «Στ’ Αποστόλη το κουτούκι». «Μου σπάσανε τον μπαγλαμά». Σύνολο 20 τραγούδια. Με τον Πάνο Γαβαλά δημιούργησε το μνημειώδες «Στάσου στο 14». «Άμα θες να κλάψεις κλάψε». «Λαϊκό τσα-τσα». «Θα βρω μουρμούρη μπαγλαμά». Τριάντα τραγούδια.

Με Μιχάλη Μενιδιώτη «Καλογράνη»: «Μην περιμένεις πια», «Πετραδάκι, πετραδάκι», «Λίγο, λίγο θα με συνηθίσεις», «Περιφρόνα με γλυκειά μου».

Μαριάνα Χατζοπούλου: «Τι να το κάνω που είσ’ ωραίος». Παναγιώτα Μανταράκη (υφάντρα σε εργοστάσιο της Νέας Ιωνίας): «Συ μου χάραξες πορεία».

Με όλους τους κορυφαίους και όλες τις κορυφαίες. «Ροβινσώνες»: Πάριος, Λαβίνα, Χαρούλα (1974). Μετανάστευση σε Αμερική, Γερμανία, Αυστραλία, Καναδά. Τόσοι και τόσοι «Ροβινσώνες». Προσμονές, καρτέρημα. Η ξενιτιά = επιστροφή!

«Ρίζες και χρώματα» (1975). Ξανθίππη Καραθανάση. Ένα μουσικό ταξίδι στην Ελλάδα. «Σκόρπια φύλλα» (Σώτια Τσώτου). Δημήτρης Μητροπάνος («Ο αφέντης λαός»). Μαζί του η Χριστιάνα.

«Μπαλάντες του περιθωρίου». Από το «Σείριο» του Μ. Χατζηδάκη. Αμοιβαία εκτίμηση, σεβασμός από το 1947! Στις έξι λαϊκές ζωγραφιές ο Μάνος είχε στην κορυφή το 1949 το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι». Οι «Μπαλάντες του περιθωρίου» είναι μια τοιχογραφία των τύπων της προπολεμικής εποχής στην Αθήνα αλλά και φόρος τιμής στην ξακουστή τετράδα του Πειραιά: Μάρκο, Στράτο, Μπάτη, Δελιά… Τραγούδησε η Άντρη Κωνσταντίνου.

1949: «Το γράμμα σου το έλαβα»: Κ. Ρούκουνας, Ελένη Λαμπίρη (Έλσα Λάμπο) και ο ίδιος. «Βρε ζωή φαρμάκια στάζεις»: Πρόδρομος Μουταφίδης, Ρένα Παπακώστα, Απ. Καλδάρας (ο Τσαουσάκης), η Ρένα Ντάλια. Η απόγνωση, η απογοήτευση, η ανισότητα, η αυτοεξορία… «πες να το πάρει απόφαση κι ας μη με περιμένει». «Καταραμένη φυλακή» (1957): Π. Γαβαλάς, Απόστολος Καλδάρας.

«Κι όταν ο καημός της ψυχής μας ξεχειλίζει οι νύχτες χωρίς φεγγάρι θα έχουν την δική τους μουσική».

Πρώτος δίσκος του μεγάλου, Στέλιου Καζαντζίδη, ήταν το τραγούδι του Απόστολου Καλδάρα, «Για μπάνιο πάω» (1952). Διαβάστε τώρα ένα υπέροχο τραγούδι του ίδιου μέγιστου συνθέτη. «Δύο ώρες που καυχιέσαι πως είσαι ο Δον Ζουάν, τα λόγια του αέρα σε μένα δεν περνάν. Τα ομορφόπαιδα και οι μάγκες τύφλα νάχουνε, εγώ γουστάρω μόνο αυτούς που μάτσο τάχουνε. Μου λες δεν έχω γνώση μόνο μακριά μαλλιά, μα πιο καλά από εσένα την ξέρω την δουλειά και με σένα να γλεντήσω κάποτε μπορεί και την άλλη που σε ξέρω και την έχω δει. Μπορεί να κάνω τρέλες μα φίνα περπατώ και πιο απ’ εσένα να πέσω στο σπαστό (στο κρεβάτι) (σούπερ μαγκιά), κι αφού ξέρεις στη ζωή και οι δύο τραβιόμαστε, άλλα λόγια το λοιπόν για να αγαπιόμαστε». Σούλα Λαλφοπούλου, Μάρκος, Καλδάρας. Ζεμπεκιά κοφτή, ασύλληπτη.

Όλοι εσείς, «δόξες του έθνους», ακαδημαϊκοί, φιλόσοφοι, ποιητές, με τους ψηλούς φθόγγους, ποτέ δεν ραγίσατε την ψυχή του λαού, όπως την ράγισαν οι απλοϊκοί στίχοι και τα λαϊκά μοτίβα που γυρίζουν με τις στροφές ενός δίσκου.

Μεγάλωσαν, γέρασαν τα παιδιά μας γέννησαν κόρες, εγγονούς και τα λαϊκά μοτίβα… δάκρυ, δάκρυ φτάσανε ως τη λησμονιά. Ξεχάσαμε τί ήμασταν μες στην Κοκκινιά… Ο Γιάννης και ο Μεμέτης. «Τούρκος εγώ και συ Ρωμιός». Είναι ο πόνος ο βογγητός, ο καημός του λαού, η βαθύτατη ανθρωπιά. «Ελλάδα των όλων μητέρα».

img

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ