Αναρτήθηκε στις:05-02-19 10:20

Γενική θεωρία της λήθης


Ζοζέ Εντουάρντο Αγκουαλούζα - Εκδόσεις Opera 2018 σελ. 188


Ανγκόλα 1975, πορτογαλική αποικία. Η Λουντοβίκα Φερνάντες μετά τον θάνατο των γονιών της πήγε να μείνει στο σπίτι της αδελφής της. Σπανίως έβγαινε. Κέρδιζε κάποια χρήματα κάνοντας μαθήματα πορτογαλικών σε βαριεστημένους εφήβους. Εκτός απ' αυτό, διάβαζε, κεντούσε, έπαιζε πιάνο, έβλεπε τηλεόραση, μαγείρευε. Το σούρουπο πήγαινε στο παράθυρο και κοιτούσε στο σκοτάδι.

Η αδελφή της η Οντέτε δίδασκε αγγλικά και γερμανικά στο λύκειο. Αγαπούσε την αδελφή της. Απέφευγε τα ταξίδια για να μην την αφήνει μόνη. Με την αδελφή της ήταν σαν σιαμαίες, δεμένες από τον αφαλό. Αυτή παράλυτη, σχεδόν νεκρή, και η άλλη, η Οντέτε, αναγκασμένη να τη σέρνει παντού μαζί της. Ένιωσε ευτυχία, ένιωσε τρόμο, όταν η αδελφή της ερωτεύτηκε έναν μηχανικό στα ορυχεία. Τον έλεγαν Ορλάντο. Δύο βδομάδες μετά την γνωριμία, ο Ορλάντο ζήτησε το χέρι της Οντέτε. Ο Ορλάντο επέμεινε να μείνει μαζί τους και η Λουντοβίκα (Λούντο). Τον επόμενο μήνα είχαν ήδη εγκατασταθεί σ' ένα τεράστιο διαμέρισμα, στο τελευταίο πάτωμα ενός από τα πολυτελέστερα κτίρια της Λουάντα. Το επονομαζόμενο Κτίριο των Αξιοζήλευτων.

Ένα απόγευμα ο μηχανικός Ορλάντο εμφανίστηκε στο σπίτι με ένα χαρτόκουτο. Το παρέδωσε στη Λούντο. Η Λούντο άνοιξε το κουτί. Μέσα, ένα άσπρο κουτάβι, νεογέννητο, την κοιτούσε τρομαγμένο. Αρσενικό. Γερμανικός ποιμενικός, διευκρίνισε ο Ορλάντο. Πώς θα το βγάλεις; Η Λούντο δε δίστασε: Φάντασμα!! Ναι, μοιάζει με φάντασμα. Έτσι, κάτασπρο.

Ένα ηλιόλουστο πρωινό του Απρίλη, η Οντέτε γύρισε από το Λύκειο αναστατωμένη κι έντρομη. Είχαν ξεσπάσει ταραχές στην πρωτεύουσα. Η Οντέτε αποφάσισε να εγκαταλείψουν την Αγκόλα, όσο πιο γρήγορα γινόταν, ο άντρας της δεν ήθελε. Οι μέρες κυλούσαν ταραγμένες. Διαδηλώσεις, απεργίες, συνελεύσεις. Η Λούντο έκλεινε συνέχεια τα παραθυρόφυλλα. Οι κομμουνιστές απειλούσαν να κρατικοποιήσουν τα πάντα. Να απελάσουν τους λευκούς. Να σπάσουν τα δόντια των μικροαστών. Οι πρώτοι πυροβολισμοί σημάδεψαν την αρχή. Η Λούντο έβλεπε φορτηγά να περνούν γεμάτα άντρες. Κάποιοι ύψωναν σημαίες, άλλοι κρατούσαν πανό γεμάτα εντολές:

Απόλυτη ανεξαρτησία!

500 χρόνια αποικιοκρατικής καταπίεσης. Φτάνει πια!

Θέλουμε το μέλλον!

Οι αξιώσεις τελείωναν με θαυμαστικά. Τα θαυμαστικά μπερδεύονταν με τις χατζάρες που κουβαλούσαν οι διαδηλωτές. Οι χατζάρες έλαμπαν στις σημαίες και στα πανό...

Η Οντέτε επέμενε να εγκαταλείψουν την Αγκόλα. Οι άποικοι έπρεπε να μπαρκάρουν, κανείς δεν τους ήθελε εκεί, ξεκινούσε μια νέα εποχή. Η Ανγκόλα γινόταν ανεξάρτητη, ακλόνητο χαράκωμα του σοσιαλισμού στην Αφρική. Ο ήλιος, η βροχή, το φως κι οι κυκλώνες δεν αφορούσαν πια τους Πορτογάλους. Ο Ορλάντο οργιζόταν να φύγει από την χώρα, γιατί ήταν Αγκολέζος. Ήξερε για τα εγκλήματα που είχαν διαπράξει οι Πορτογάλοι κατά των Αφρικανών –τα λάθη, τις αδικίες, τις αδιαντροπιές, τις σφαγές… Ώσπου δύο μέρες πριν την Ανεξαρτησία, έφτασε ο Ορλάντο στο σπίτι και ανακοίνωσε ότι θα φεύγανε για την Λισαβόνα. Γιατί ρώτησε; η Οντέτε. Γιατί μπορούμε. Τώρα μπορούμε να φύγουμε...

Η Λούντο αποφάσισε να μην τους ακολουθήσει. Θα έμενε στην Ανγκόλα.

Έμεινε στη Λουάντα μόνη της. Μέσα στο πελώριο διαμέρισμα της αδελφής της.

Όταν άρχισαν να απειλούν την Λούντο, τότε αυτή αποφάσισε να εκτελέσει το σχέδιό της: Ο Ορλάντο είχε αρχίσει να κατασκευάζει μια μικρή πισίνα στην ταράτσα. Ο πόλεμος είχε διακόψει τα έργα. Οι εργάτες είχαν αφήσει σακιά με τσιμέντο, άμμο και τούβλα ακουμπισμένα στους τοίχους Η Λούντο έσυρε μετρικά υλικά μέχρι κάτω. Ξαμπάρωσε την εξώπορτα. Βγήκε. Άρχισε να χτίζει στο διάδρομο έναν τοίχο που χώριζε το διαμέρισμα από το υπόλοιπο κτίριο. Έκτισε όλη την ημέρα το διαμέρισμα του εντέκατου ορόφου του κτιρίου των Αξιοζήλευτων. Τρομοκρατημένη από τις ραγδαίες εξελίξεις στην Αγκόλα χτίζει έναν τοίχο μπροστά στην πόρτα της και απομονώνεται στο διαμέρισμά της.

Όταν ο τοίχος ήταν έτοιμος, τότε μόνο ένιωσε πείνα και δίψα. Αλλά ευτυχώς είχε πολλές προμήθειες φαγητού και νερού στο σπίτι. Κάθισε στο τραπέζι της κουζίνας, ζέστανε μια σούπα κι έφαγε αργά. Έδωσε στο σκύλο ένα απομεινάρι απ' το κοτόπουλο: Τώρα, μείναμε μόνοι εσύ κι εγώ… Μια γυναίκα και ένας σκύλος.

Έξω, στην ταραγμένη νύχτα, έσκαγαν ρουκέτες και οβίδες. Κρυφοκοιτώντας από το παράθυρο, η Πορτογαλίδα είδε το πλήθος να προχωρά μες στους δρόμους. Κλείστηκε στο δωμάτιο της και στο διαμέρισμά της.

Η Λούντο προτιμούσε να πεθάνει εκεί, φυλακισμένη και ελεύθερη, όπως είχε ζήσει τα τελευταία τριάντα χρόνια… Ελεύθερη;

Για την Λούντο Φερνάντες, η Ανγκόλα περιορίζεται σε όσα βλέπει από το παράθυρό της, σε όσα φτάνουν στ' αυτιά της από το ραδιόφωνο ή από τη διπλανή πόρτα, σ' ένα μήνυμα δεμένο στο πόδι ενός περιστεριού («Αύριο στις έξι, στο γνωστό μέρος. Πρόσεχε. Σ' αγαπώ».) και από τα διαμάντια και τα χιλιάδες βιβλία της.

Τ' άστρα λυπάμαι/ που λάμπουν τόσο πολύ καιρό,/ τόσο καιρό…/Τα λυπάμαι.

Σμιλεύω στίχους/ σύντομους/ σαν προσευχές / οι λέξεις, λεγεώνες/ από δαίμονες /απόβλητους/ κόβω επιρρήματα/αντωνυμίες/εξοικονομώ σφυγμούς.

Η τυφλότητα (και τα μάτια της καρδιάς).

Αυτή δεν είναι η ιδιαιτερότητα της Αγκόλα; Τόσο πετρέλαιο…

Λήθη σημαίνει θάνατος. Η λήθη είναι μια παραίτηση.

Αν είχα ακόμα χώρο, κάρβουνο και ακάλυπτους τοίχους, θα μπορούσα να γράψω μια γενική θεωρία της λήθης. Συνειδητοποιώ ότι έχω μεταμορφώσει το διαμέρισμα ολόκληρο σ' ένα απέραντο βιβλίο. Αφού κάψω τη βιβλιοθήκη, αφού πεθάνω κι εγώ, θα μείνει μόνο η φωνή μου. Σ' αυτό το σπίτι όλοι οι τοίχοι έχουν το στόμα μου...

Γράφω γι' αυτήν που υπήρξα…

Από τα όνειρα ξεκινούν όλα…

Ο Ζοζέ Εντουάρντο Αγκουαλούζα (José Eduardo Agualusa) γεννήθηκε το 1960 στο Ουάμπο της Ανγκόλας από πορτογάλους αποίκους γονείς. Πολυβραβευμένος συγγραφέας, έχει δει έργα του να μεταφράζονται σε είκοσι έξι γλώσσες και έχει τιμηθεί με πολύ σημαντικά λογοτεχνικά βραβεία. Έχει συγγράψει έντεκα μυθιστορήματα, πέντε θεατρικά έργα, καθώς και συλλογές διηγημάτων και βιβλία για παιδιά. Εργάζεται ως δημοσιογράφος και συγγραφέας, μοιράζοντας το χρόνο του μεταξύ Πορτογαλίας, Ανγκόλας και Μοζαμβίκης. «Η γενική θεωρία της λήθης» τιμήθηκε με τα Βραβεία: Fernando Namora 2013, International Dublin literary Αward 2017 και Φιναλίστ Man Booker 2016. Από τις εκδόσεις opera πρόκειται να κυκλοφορήσει το μυθιστόρημά του: Ο πωλητής παρελθόντων.

Κώστας Τραχανάς

img

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

    img